Doğaçlama konuşma

Kanca

Yaroslavl, Natalya İvanovna'nın doğum günü. Masa kalabalık, kadehler dolu, herkes sırayla kalkıp birkaç cümle söylüyor. Birden Misha Merve'ye dönüyor: "Мерве, теперь ты! Скажи тост!" Bütün masa ona bakıyor. Merve'nin hazırlığı yok, notu yok, sözlüğü yok; yalnızca birkaç saniyesi ve Rusçası var.

Hazırlıklı bir sunumla doğaçlama konuşma arasındaki fark bilgi değil, araçtır. Doğaçlama konuşan biri ilk saniyeleri doldurmayı, aklındakini konuşa konuşa sıraya koymayı, bulamadığı bir kelimeyi tarif etmeyi ve sözünü temiz bir son cümleyle kapatmayı bilir. Bu derste bu dört aracı öğreneceğiz.

Anlatım

Zaman kazanmak

İlk saniyeler en zorudur ve onları sessizlikle değil, bir kalıpla doldurmak gerekir. "Дайте подумать" (Bir düşüneyim) ya da daha samimi "Секунду…" (Bir saniye…) dinleyiciye düşündüğünü söyler. "Как бы это сказать…" (Nasıl desem…) bir kelime aradığını gösterir. Zor bir soruya "Сложно сказать однозначно, но…" (Kesin bir şey söylemek zor, ama…) diye başlamak, hem zaman kazandırır hem de dürüst bir çekince koyar. "Если честно, я об этом не думала, но…" (Açıkçası bunu hiç düşünmemiştim, ama…) samimidir ve dinleyicinin anlayışını kazanır.

Rusçada düşünürken çıkarılan uzun bir "э-э-э" sesi duyulur, ama sık tekrarlanırsa dinleyiciyi yorar. "Ну", "вот", "так" gibi kısa dolgular ise konuşmanın doğal parçasıdır ve onları yerinde kullanmak akıcılık izlenimi verir.

Konuşurken düzenlemek

Doğaçlama konuşmanın en güvenli iskeleti dört adımlıdır: görüş, gerekçe, örnek, sonuç. "Я думаю, что…, потому что… Например, … Поэтому…" Bu iskelet, bir toplantıda beklenmedik bir soruya da, bir sofradaki bir konuşmaya da uyar. Dinleyici bu sırayı tanıdığı için seni kolayca izler; sen de bir sonraki adımı düşünmek için zaman kazanırsın.

İki yönlü bir konuda bir iskelet daha vardır: "Есть плюсы: … Но есть и минусы: … В итоге…" (Artıları var: … Ama eksileri de var: … Sonuçta…). Bu kalıp düşünceni dengeli gösterir ve bir sonuç cümlesine doğal olarak götürür.

Kendini düzeltmek

Konuşurken yanlış bir kelime seçmek doğaldır; önemli olan onu zarifçe düzeltmektir. "Вернее…" (Daha doğrusu…) ve "Точнее…" (Daha tam söylersek…) bir kelimeyi değiştirir. "Я не то хотела сказать" (Bunu demek istemedim) bir düşünceyi geri alır. "Иначе говоря…" (Başka türlü söylersek…) aynı fikri ikinci bir yoldan söyler.

Kelimenin etrafından dolaşmak

Doğaçlama konuşmada en sık yaşanan an, bir kelimenin aklına gelmemesidir. Durmak yerine kelimeyi tarif et: "Ну, это такая вещь, которой открывают бутылку" (Şey, hani o şişe açılan şey). "Это когда…" (Hani … olduğunda) bir durumu, "Как это по-русски…" (Rusçası neydi…) bir arayışı açıkça gösterir. Çoğu zaman dinleyici kelimeyi hemen söyler: "Штопор!" Bu bir başarısızlık değil, bir konuşma tekniğidir.

Bitirmek

Doğaçlama konuşmayı bitirmek de bir beceridir. "Вот, пожалуй, и всё" (İşte, sanırım hepsi bu) nazik ve açık bir kapanıştır. Bir sofrada konuşmanın sonu çoğu zaman bir dilektir: "Предлагаю тост за…" (… şerefine kadeh kaldırmayı öneririm), "Давайте выпьем за…" (… için içelim). Rus sofralarında kadeh kaldırmak bir gelenektir ve kısa bir konuşmayla, yani bir "тост" ile yapılır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konuşan biri zaman kazanmanın kalıplarını kendi dilinde her gün kullanır: "Bir düşüneyim", "Nasıl desem", "Valla bilmiyorum ama…". Rusçadaki "Дайте подумать", "Как бы это сказать", "Сложно сказать, но…" bunların birebir karşılıklarıdır. Türkçedeki "şey" dolgusu da Rusçadaki "ну" ve "вот" ile aynı işi görür. Bu yüzden Türk öğrencinin işi yeni bir beceri öğrenmek değil, var olan bir beceriyi Rusçaya taşımaktır.

Kelimenin etrafından dolaşmak da Türkçede çok doğaldır: "Hani şu şişe açtığımız alet" cümlesi Rusçadaki "такая вещь, которой открывают бутылку" ile aynı yapıyı kurar. Fark, Rusçada bu tarifin "который" ile bir ilgi cümlesi olarak kurulmasıdır; Türkçede ise sıfat-fiil ("açtığımız") yeterlidir. Doğaçlama anında bu yapı Türk konuşmacıyı biraz zorlayabilir; kısa bir "это когда…" kalıbı daha kolay bir çıkıştır.

Sofra konuşmalarında iki kültür birbirine benzer ama ritüel farklıdır. Türk sofrasında "Afiyet olsun" ve "Ellerine sağlık" yaygındır; Rus sofrasında ise misafirler sırayla kalkıp kısa bir konuşma yapar ve bir dilekle kadeh kaldırır. Bu konuşmanın dili doğaçlamadır ama iskeleti sabittir: bir giriş, bir anı ya da bir övgü ve bir dilek.

Örnekler

"Однозначно" kelimesinde "зн" grubu açıkça okunur: [ad-naz-NAÇ-na]. "Вещь" kelimesinin sonundaki "щь" uzun ve yumuşak bir [şş'] olarak söylenir. "Хозяйка" (ev sahibesi) kelimesi "хозяин" (ev sahibi) kelimesinin dişil biçimidir.

Örnek diyalog

Akşam, Yaroslavl. Natalya İvanovna'nın doğum günü sofrası; masada büyükanne, Oleg, Misha ve Merve.

Merve'nin kısa konuşması dersin dört aracını bir arada kullanıyor. "Секунду" ve "Позвольте сказать несколько слов" ile zaman kazanıyor; bir anıyla başlıyor; "Вернее" ile bilerek kendini düzeltiyor ve bu düzeltmeyi bir espriye çeviriyor; bir dilekle bitiriyor. "Делать вид" (… gibi yapmak, numara yapmak) kalıbı bir bilinen deyimdir: "делать вид, что понимаешь" (anlıyormuş gibi yapmak).

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Сложно сказать однозначно, но…
2. Ну, это такая вещь, которой измеряют температуру.
3. Я приеду в понедельник, вернее, во вторник.
4. Предлагаю тост за нашу дружбу! (ya da: Давайте выпьем за нашу дружбу!)

Özet kartı

1. Zaman kazan: Дайте подумать; Секунду; Как бы это сказать…; Сложно сказать однозначно, но…
2. Kısa dolgular (ну, вот, так) doğaldır; uzun "э-э-э" yorar.
3. İskelet: görüş — gerekçe — örnek — sonuç; ya da Есть плюсы… Но есть и минусы… В итоге…
4. Düzeltme: Вернее…; Точнее…; Я не то хотел(а) сказать; Иначе говоря…
5. Kelime ara: Это такая вещь, которой…; Это когда…; Как это по-русски…
6. Bitir: Вот, пожалуй, и всё; Предлагаю тост за…; Давайте выпьем за…

Sonraki derse köprü

Doğaçlama konuşma, C1 boyunca öğrendiğin her şeyi hazırlıksız kullanmayı gerektirir. Sıradaki ders C1 düzeyinin tekrarı ve seviye sınavı: görünüşün zor durumlarını, sözcük sırasını, sebep edatlarını, üslup geçişlerini, bilimsel ve iş dilini, ima ve kibar eleştiriyi ve edebî okumayı bir sınav düzeninde yeniden yoklayacağız.