Rapor ve analiz yazmak

Kanca

Sezon bitti ve Sergey İvanoviç, Merve'den aile turları için bir sezon raporu istiyor: iki sayfa, pazartesiye kadar. Merve'nin elinde bir tablo dolusu rakam var. İlk taslağında şöyle yazıyor: "Туристов было больше, это хорошо. Деньги тоже выросли." Sergey İvanoviç taslağı geri gönderiyor ve kenara tek bir soru yazıyor: "Насколько больше? И почему?"

Bir rapor yalnızca ne olduğunu söylemez; ne kadar değiştiğini, neden değiştiğini ve bundan sonra ne yapılması gerektiğini söyler. Bu derste bir iş raporunun bölümlerini, değişimi kesin ve tarafsız bir dille anlatmanın kalıplarını, nedenleri açıklamanın ve öneri getirmenin yollarını öğreneceğiz. Bu derste kullanılan bütün rakamlar ders için kurulmuştur.

Anlatım

Raporun türleri ve bölümleri

İş hayatında en sık yazılan metinler "отчёт" (rapor), "аналитическая записка" (analiz notu) ve kurum içi "служебная записка"dır (iç yazışma, bilgi notu). Bir sezon raporu genellikle şu bölümlerden oluşur: "Цель отчёта" (raporun amacı), "Краткое содержание" (kısa özet; iş dünyasında "резюме" de denir), "Основные результаты" (temel sonuçlar), "Анализ" (analiz), "Выводы" (çıkarımlar) ve "Рекомендации" (öneriler). Tablolar ve ayrıntılı veriler "Приложения" (ekler) bölümüne gider.

Kısa özet raporun en çok okunan bölümüdür ve en son yazılır: yoğun bir yönetici çoğu zaman yalnız onu okur. Üç dört cümlede sonucu, en önemli rakamı ve ana öneriyi verir.

Değeri ve değişimi anlatmak

Bir değeri bildirmenin raporlardaki standart fiili "составлять / составить"tır (… tutmak, … olmak): "Выручка составила два миллиона рублей" (Hasılat iki milyon ruble oldu). Bu fiil belirtme hâli ister ve gündelik "было" fiilinin yerini alır.

Değişimi anlatırken iki edat çok farklı iş görür. "На" + belirtme hâli farkı bildirir: "Число туристов выросло на пятнадцать процентов" (Turist sayısı yüzde on beş arttı). "До" + ilgi hâli varılan noktayı bildirir: "выросло до трёхсот человек" (üç yüz kişiye çıktı). Azalma için "снизиться", "сократиться" (azalmak, düşmek), değişmeyen bir değer için "остаться на прежнем уровне" (önceki seviyede kalmak) kullanılır. Karşılaştırma "по сравнению с" (… ile karşılaştırıldığında) kalıbıyla kurulur: "по сравнению с прошлым годом".

Rakamlarla birlikte gelen "процент" kelimesi sayı kuralına uyar: "один процент", "два процента", "пятнадцать процентов". Yaklaşık değerler "около" (yaklaşık), "почти" (neredeyse), "более" (… den fazla) ile verilir.

Nedeni açıklamak

Analiz bölümü rakamların arkasındaki nedeni arar. "Это объясняется тем, что…" (Bu, … ile açıklanır) en yaygın kalıptır. "Рост связан с…" (Artış … ile bağlantılıdır) bir ilişki kurar ama kesin bir nedensellik iddia etmez; bu ayrım raporun dürüstlüğü için önemlidir. "Одной из причин стало…" (Nedenlerden biri … oldu) birden fazla nedenin olduğunu kabul eder.

Kesin olmayan veriler açıkça işaretlenir: "по предварительным данным" (ön verilere göre), "по нашим оценкам" (tahminlerimize göre).

Öneri getirmek

Öneriler bölümü kişisiz ve resmî bir dille yazılır. "Рекомендуется…" (… önerilir), "Предлагается…" (… teklif edilir), "Целесообразно…" (… uygun olur, yerinde olur), "Необходимо…" (… gereklidir). Her öneri bir bulguya dayanmalıdır: "В связи с ростом спроса рекомендуется увеличить число групп" (Talepteki artış nedeniyle grup sayısının artırılması önerilir).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe iş raporları da aynı bölümleri kullanır: "yönetici özeti", "bulgular", "değerlendirme", "öneriler". Rusçadaki "Краткое содержание" ile "yönetici özeti", "Выводы" ile "sonuçlar", "Рекомендации" ile "öneriler" birebir örtüşür. Türk öğrenci için rapor yapısı yeni değildir; yeni olan, rakamları ve değişimi anlatan kalıpların dilbilgisidir.

En büyük tuzak "на" ile "до" ayrımıdır. Türkçe bu iki anlamı farklı eklerle ayırır: "yüzde 15 arttı" (fark) ve "300'e çıktı" (varış noktası). Rusça da ayırır, ama edatla: "выросло на 15 %" ve "выросло до 300". Türk öğrencinin "-e" ekini düşünerek her durumda "до" kullanması, bir yüzde farkını bir varış noktası gibi gösterir ve raporun anlamını değiştirir.

Öneri dili de iki dilde benzerdir. Türkçe resmî raporda "… önerilmektedir", "… uygun olacaktır", "… gerekmektedir" der; Rusça "рекомендуется", "целесообразно", "необходимо". İki dil de öneriyi kişiden ayırır ve edilgen ya da kişisiz bir yapıya yerleştirir. Türkçede "uygun olacaktır" gibi yumuşak bir kalıbın Rusçadaki en yakın karşılığı "целесообразно"dir.

Örnekler

"Выросло" ve "выручка" kelimelerinin vurgusu "вы-" önekindedir; bu önek bitmiş görünüşlü fiillerde vurguyu sık sık üzerine çeker. "Целесообразно" uzun bir kelimedir ama dört parçaya ayrılınca kolaylaşır: "цель" (amaç), "со-", "образ" (biçim), "-но"; kelimesi kelimesine "amaca uygun biçimde". "Прежнем" kelimesinde "ж" sonraki "н"ye rağmen ötümlü kalır.

Örnek diyalog

Pazartesi sabahı, Moskova ofisi. Sergey İvanoviç, Merve'nin raporunun ikinci taslağını okuyor.

Sergey İvanoviç'in sorusu dersin en önemli dilbilgisi noktasını yakalıyor: "до двадцати процентов" bir varış noktasıdır, "на двадцать процентов" bir farktır. Bir rapor okuyucusu için bu küçük edat, iki çok farklı rakam anlamına gelir. Merve'nin son cümlesi ise bir öneriyi bir bulguya bağlıyor: önce gerekçe ("в связи с ранним спросом"), sonra öneri ("целесообразно").

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. на (сократились на пять процентов).
2. Выручка составила три миллиона рублей.
3. Это объясняется тем, что открылась новая гостиница.
4. Рекомендуется организовать туры и зимой.

Özet kartı

1. Rapor bölümleri: цель, краткое содержание, основные результаты, анализ, выводы, рекомендации, приложения.
2. Değer: составлять / составить + belirtme hâli.
3. Değişim: на + belirtme (fark), до + ilgi (varış noktası); снизиться, сократиться, остаться на прежнем уровне.
4. Karşılaştırma ve yaklaşık değer: по сравнению с…; около, почти, более.
5. Neden: Это объясняется тем, что…; связан с… (bağlantı, kesin neden değil); по предварительным данным.
6. Öneri: Рекомендуется…; Предлагается…; Целесообразно…; Необходимо…

Sonraki derse köprü

Rapor, düşünmek için zamanın olduğu bir metindir. Sıradaki derste hiç hazırlık zamanının olmadığı duruma geçeceğiz: doğaçlama konuşmaya. Beklenmedik bir soru karşısında zaman kazanmanın, düşünceyi konuşurken düzenlemenin ve aklına gelen ilk kelime yanlış olduğunda cümleyi kurtarmanın Rusça yollarını göreceğiz.