Sunum yapmak

Kanca

Moskova'da bir turizm fuarı. Merve'ye on beş dakika verilmiş; dinleyicileri seyahat acentelerinden otuz kişi, konusu da "aileler için İstanbul". Slaytlar hazır, rakamlar hazır. Ama provada ilk cümlesi şu: "Здравствуйте. Меня зовут Мерве. Сейчас я покажу слайды." Katya başını iki yana sallıyor: "Ты их уже потеряла. Начни с Босфора."

İş toplantısında bir sunumu yapılandırmanın kalıplarını görmüştük. Bu derste dinleyiciyi kazanmayı çalışacağız: ilk otuz saniyede ilgi yakalamayı, bir konuşmayı dinleyenin aklında kalacak biçimde kurmayı, vurguyu ve tekrarı bilerek kullanmayı ve soru-cevap kısmında, cevabını bilmediğin bir soruda bile sakin kalmayı.

Anlatım

Açılış: ilk otuz saniye

Dinleyici bir konuşmanın ilk cümlelerinde dinleyip dinlemeyeceğine karar verir. Bu yüzden iyi bir açılış adınla değil, dinleyicinin dünyasıyla başlar. Üç yol vardır.

Birincisi dinleyiciye bir soru sormaktır: "Поднимите руку, кто уже был в Стамбуле" (İstanbul'da bulunmuş olanlar elini kaldırsın). İkincisi bir sahne kurmaktır: "Представьте себе: утро, Босфор, чайки…" (Hayal edin: sabah, Boğaz, martılar…). Üçüncüsü kısa bir hikâyedir: "Расскажу вам одну историю" (Size bir hikâye anlatayım). Adını ve görevini ancak bundan sonra söylersin: "Меня зовут Мерве, я отвечаю за семейные туры."

Konuyu çerçevelemek

Açılıştan sonra dinleyiciye bir harita verirsin. "Тема моего выступления — …" (Konuşmamın konusu …) resmî bir çerçevedir; "Сегодня я хочу поговорить о том, как…" (Bugün … nasıl yapıldığını konuşmak istiyorum) daha sıcaktır. Sonra sayıyı söylersin: "Я расскажу о трёх вещах" (Üç şeyden söz edeceğim). Dinleyici üç sayısını duyunca kaç durak kaldığını bilir ve dikkatini buna göre ayarlar. "Выступление" (konuşma, sunuş) kelimesi "доклад"tan daha geniştir: bir toplantıda, bir fuarda ya da bir törende yapılan her konuşmayı anlatır.

Konuşmanın içinde yol göstermek

Bölümler arasında dinleyiciyi taşıyan cümleler yalnız geçiş yapmaz, bağ da kurar. "Начну с того, что…" (… ile başlayayım) ilk adımı atar. "Это подводит нас к главному" (Bu bizi asıl meseleye getiriyor) bir doruk noktası haber verir. "И последнее…" (Ve son olarak…) dinleyiciye sonun yaklaştığını söyler; bu cümleyi duyan dinleyici dikkatini yeniden toplar.

Vurgu ve tekrar da bilinçli araçlardır. "Подчеркну ещё раз: …" (Bir kez daha altını çizeyim: …) bir fikri ikinci kez söylemenin kibar yoludur. "Иными словами" (Başka bir deyişle) karmaşık bir düşünceyi sadeleştirir. Dinleyiciyi sürece katmak için retorik soru ve onaya çağrı kullanılır: "Что это значит для нас?" (Bu bizim için ne anlama geliyor?), "Согласитесь, это удобно" (Kabul edersiniz ki bu kullanışlı).

Ses, hız, tonlama

Sunumda söylediğin kadar nasıl söylediğin de önemlidir. Cümle sonlarında ИК-1'in net düşüşü, söylediğinin kesin olduğunu bildirir; sayılan öğelerde ИК-3'ün yükselişi listenin sürdüğünü haber verir. Bir önemli cümleden önce ve sonra kısa bir duraklama, o cümleyi öne çıkarır. Sayıları sadeleştir: "триста двадцать семь" yerine "больше трёхсот" (üç yüzden fazla) dinleyicinin aklında daha kolay kalır.

Soru-cevap

Soru-cevap kısmı "С удовольствием отвечу на ваши вопросы" (Sorularınızı memnuniyetle cevaplarım) ile açılır. Her soruya kısa bir teşekkürle başlamak zaman kazandırır: "Спасибо за вопрос." Soru belirsizse yeniden ifade et: "Если я правильно поняла вопрос, вы спрашиваете о…" (Soruyu doğru anladıysam, … soruyorsunuz).

Cevabını bilmediğin bir soruda dürüstlük en iyi stratejidir: "К сожалению, точных данных у меня сейчас нет, но я пришлю их вам после выступления" (Maalesef şu anda kesin verim yok, ama konuşmadan sonra size gönderirim). Konunun dışında kalan soruya ise: "Это выходит за рамки моего выступления, но я с удовольствием обсужу это с вами отдельно" (Bu, konuşmamın çerçevesinin dışında kalıyor, ama ayrıca sizinle memnuniyetle konuşurum).

Konuşmanın son cümlesi dinleyicinin yanında götüreceği cümledir: "Главное, что я хочу, чтобы вы запомнили: …" (Hatırlamanızı istediğim asıl şey şu: …).

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede sunum yapan biri çoğu zaman kendini tanıtarak başlar: "Merhabalar, ben Merve, şu şirkette çalışıyorum." Bu alışkanlık Türkçede de dinleyiciyi bekletir; Rusçada da aynı etkiyi yapar. İki dilde de iyi bir açılış dinleyicinin dünyasından gelir: "Hayal edin…" ile "Представьте себе…", "İstanbul'a gelmiş olanlar el kaldırsın" ile "Поднимите руку, кто…" birebir örtüşür.

Yol gösterici cümleler de iki dilde paraleldir. "Önce şundan başlayayım" ile "Начну с того, что…", "Bu bizi asıl meseleye getiriyor" ile "Это подводит нас к главному", "Son olarak" ile "И последнее" aynı işi görür. Türk konuşmacının Rusçada dikkat etmesi gereken yer, bu cümlelerin dilbilgisidir: "Начну с того, что…" kalıbında "с того" araya girer ve arkasından bir yan cümle gelir; Türkçede bu yapı tek bir fiille kurulur.

Soru-cevap kısmında iki dil bir noktada ayrılabilir. Türkçede bilinmeyen bir soruya "Onu araştırıp size dönelim" demek yaygındır; Rusçada da öyle. Ama Rusçada "Хороший вопрос" (Güzel soru) kalıbı bazen zaman kazanmak için kullanıldığından, onu her soruda tekrarlamak samimiyetsiz duyulabilir. "Спасибо за вопрос" daha nötrdür.

Örnekler

"Подчеркну" kelimesinde "дч" grubu [tç] okunur. "Безопасность" kelimesinde "стн" grubundaki "т" söylenmez: [bi-za-PAS-nast']. "С детьми" öbeğinde "с", arkasındaki "д" yüzünden ötümlüleşir ve [z] duyulur. "Скучно" kelimesi [ş] ile okunan kelimelerdendir: [SKUŞ-na].

Örnek diyalog

Moskova'da turizm fuarı, küçük bir salon. Merve sunumunu bitirdi; soru-cevap başlıyor. Dinleyicilerden biri bir seyahat acentesinin sahibi Galina.

Merve bilmediği bir soruda kaçmıyor, uydurmuyor: teşekkür ediyor, eksikliği açıkça söylüyor ve somut bir söz veriyor. Kartvizit istemesi, sözünü tutacağını gösteriyor. İkinci soru konunun dışında; Merve onu kibarca erteliyor ama kapıyı kapatmıyor. "Лагерь" (kamp) kelimesinin çoğulu "лагеря"dır ve araç hâlinde "лагерями" olur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Поднимите руку, кто был в Москве зимой.
2. Сегодня я расскажу вам о четырёх вещах.
3. Спасибо за вопрос. К сожалению, точных данных у меня сейчас нет, но я пришлю их вам после выступления.
4. Главное, что я хочу, чтобы вы запомнили: планирование экономит время.

Özet kartı

1. Açılış dinleyicinin dünyasından: Поднимите руку, кто…; Представьте себе…; Расскажу вам одну историю.
2. Çerçeve ve harita: Тема моего выступления — …; Я расскажу о трёх вещах.
3. Yol gösterme: Начну с того, что…; Это подводит нас к главному; И последнее…
4. Vurgu ve sadeleştirme: Подчеркну ещё раз; Иными словами; sayıları yuvarla.
5. Soru-cevap: Спасибо за вопрос; Если я правильно понял(а)…; точных данных у меня нет, но я пришлю; это выходит за рамки…
6. Kapanış: Главное, что я хочу, чтобы вы запомнили: …

Sonraki derse köprü

Sunum, düşünceyi bir dinleyicinin önünde sesle kurmaktı. Sıradaki derste aynı düşünceyi kâğıda dökeceğiz: bir rapor ve bir analiz yazmayı çalışacağız. Bir raporun bölümlerini, verileri tarafsız bir dille sunmanın kalıplarını ve bulgulardan bir sonuca ve öneriye geçmenin yollarını göreceğiz.