Radyo, söyleşi ve hızlı konuşmayı anlamak

Kanca

Lena bir Moskova radyosunun sabah programına konuk oldu ve çevirmenlik üzerine konuşacak. Merve İstanbul'da, telefonundan canlı yayını açıyor. İlk on saniyede sunucu bir selam veriyor, programı tanıtıyor, konuğu sunuyor, hava durumuna bir şaka sıkıştırıyor ve bir soru soruyor. Merve yalnızca "Лена" kelimesini ve bir de "перевод" kelimesini yakalıyor. Ders kitabında her kelimeyi duyuyordu; canlı yayında kelimeler birbirine yapışmış.

Hızlı konuşmayı anlamak kelimeleri tek tek duymak değil, bir akışın içinden doğru taşları seçmektir. Bu derste radyo ve söyleşi dilinin hazır kalıplarını, konuşmanın yönünü haber veren küçük işaret kelimelerini tanıyacağız; sonra da kulağı yalnızca gerekli taşlara yöneltmenin bir yöntemini çalışacağız.

Anlatım

Yayının kalıpları

Radyo ve televizyon konuşması büyük ölçüde kalıplarla örülüdür; bu kalıpları tanıyan dinleyici, onlar için zihinsel çaba harcamaz ve dikkatini içeriğe ayırır. Açılış: "В эфире утренняя программа" (Sabah programı yayında), "Доброе утро, дорогие радиослушатели" (Günaydın, sevgili dinleyiciler). Konuk tanıtımı: "У нас в студии…" (Stüdyomuzda …), "Сегодня у нас в гостях…" (Bugün konuğumuz …).

Ara ve geçiş kalıpları: "Оставайтесь с нами" (Bizi izlemeye/dinlemeye devam edin), "После короткой рекламы мы вернёмся" (Kısa bir reklamdan sonra döneceğiz), "У нас звонок от слушателя" (Bir dinleyicimizden telefon var). Kapanış: "Спасибо, что пришли к нам" (Bize geldiğiniz için teşekkürler), "До встречи в эфире" (Yayında görüşmek üzere).

Söyleşinin kalıpları

Bir söyleşide sunucu soruyu çoğu zaman yumuşak bir girişle açar: "Расскажите, пожалуйста…" (Lütfen anlatır mısınız…), "Как вы считаете…?" (Sizce…?). Konuğu toparlamak ya da süreyi yönetmek için: "Если можно, коротко" (Mümkünse kısaca), "Вернёмся к…" (… konusuna dönelim). Söz kesmenin kibar yolu da kalıplaşmıştır: "Простите, что перебиваю…" Bu cümleleri duyduğunda konuşmanın yönünün değişeceğini bilirsin.

Konuşmanın yönünü gösteren kelimeler

Hızlı konuşmada en değerli ipuçları, düşüncenin yönünü haber veren küçük kelimelerdir. "Так вот" (işte, evet şimdi), konuşmacının bir sapmadan ana konuya döndüğünü söyler. "Кстати" (bu arada) bir sapmayı, yan bir bilgiyi açar. "То есть" (yani, başka bir deyişle) aynı düşüncenin yeniden söyleneceğini haber verir; bu, kaçırdığın bir fikri ikinci kez yakalamak için bir fırsattır. "В общем" (kısacası, sonuçta) bir özeti açar. "Значит" (demek ki, yani) bir sonucu bağlar, ama hızlı konuşmada çoğu zaman yalnızca bir dolgudur.

Hızlı konuşmanın sesleri

B2.20'de gündelik konuşmanın kısalan biçimlerini görmüştün. Hızlı konuşmada buna kelimeler arası kaynaşma eklenir. Tek harflik edatlar sonraki kelimeye yapışır: "в студии" [f STU-di-i] tek bir kelime gibi duyulur. Ötümlülük benzeşmesi kelime sınırını aşar: "из сада" [is SA-da] değil, "из дома" [iz DO-ma]. Vurgusuz heceler neredeyse kaybolur; geriye yalnızca vurgulu hecelerin çizdiği bir ritim kalır.

Dinleme stratejisi

Bu ritim aslında bir yardımcıdır: Rusçada içerik kelimeleri vurgulu hecelerinde açıkça duyulur. Bu yüzden hızlı konuşmada vurgulu heceleri ve onları taşıyan isimleri, fiilleri yakalamaya odaklan. Yayından önce konuyla ilgili beş on kelimeyi zihninde canlandır: çevirmenlik söyleşisi için "перевод", "переводчик", "текст", "автор". Sayıları ve adları ayrıca dinle; bunlar söyleşinin iskeletidir. Bir cümleyi kaçırırsan durma: "то есть" ya da "в общем" çoğu zaman onu yeniden getirir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe yayın dilinin kalıpları Rusçadakilerle neredeyse birebir örtüşür. "Yayındayız" ile "Мы в эфире", "Reklamlardan sonra devam edeceğiz" ile "После короткой рекламы мы вернёмся", "Bizi dinlemeye devam edin" ile "Оставайтесь с нами", "Stüdyo konuğumuz" ile "У нас в студии" aynı işlevi görür. Türk dinleyici bu kalıpların yerini ve işlevini zaten bilir; yalnızca Rusça biçimlerini tanıması gerekir.

Söylem işaretleyicileri de iki dilde paraleldir. Türkçede "neyse" ya da "işte" ana konuya dönüşü, "bu arada" sapmayı, "yani" yeniden söylemeyi, "kısacası" özeti haber verir. Rusçadaki "так вот", "кстати", "то есть", "в общем" bu kelimelerin tam karşılıklarıdır. Türkçe konuşan biri bu kelimelere zaten kulak vermeye alışkındır.

Fark seslerde ortaya çıkar. Türkçede ünlüler vurgusuz hecede de büyük ölçüde korunur; hızlı Türkçede bile "geliyorum" kelimesinin bütün heceleri bir şekilde duyulur. Rusçada ise vurgusuz ünlüler zayıflar ve hızlı konuşmada neredeyse kaybolur. Bu yüzden Türk dinleyicinin her heceyi duyma beklentisini bırakıp Rusçanın vurgu ritmine kulak vermesi gerekir.

Örnekler

"Утренняя" kelimesindeki çift "н" uzun okunur ve sondaki "-яя" hızlı konuşmada [ya-ya] diye neredeyse tek heceye iner. "Без человека" öbeğinde "з" ötümsüz "ч" önünde [s] olur. "В общем" öbeğinde "в" sonraki kelimeye yapışır: [v OP-şşem]; "бщ" grubu ise [pşş] diye okunur.

Örnek diyalog

Sabah, bir Moskova radyosunun stüdyosu. Sunucu Andrey, konuk Lena ile canlı yayında; bir dinleyici telefonla bağlanacak.

Lena'nın konuşması dersin işaretleyicileriyle dolu ve her biri dinleyene bir yol gösteriyor. "В общем" bir özet açıyor, "кстати" bir sapma, "так вот" ana konuya dönüş, "то есть" aynı fikrin daha kısa bir söylenişi. Bir dinleyici Lena'nın uzun cümlesini kaçırsa bile "то есть последнее слово за нами" onu yeniden yakalatır. Andrey ise yayın kalıplarıyla akışı yönetiyor: "вернёмся к…", "у нас звонок", "вы в эфире".

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Muhtemelen bir ara (reklam ya da haber) verilecek; yayın sonra devam edecek.
2. Ana konudan bir sapma, yan bir bilgi.
3. Aynı fikrin yeniden, başka bir biçimde söylenmesi: "yani".
4. Örnek: природа, экология, загрязнение.

Özet kartı

1. Yayın kalıpları: В эфире…; У нас в студии…; Оставайтесь с нами; После короткой рекламы…
2. Söyleşi kalıpları: Расскажите, пожалуйста…; Как вы считаете…?; Если можно, коротко; Вернёмся к…
3. Yön işaretleri: так вот (dönüş), кстати (sapma), то есть (yeniden söyleme), в общем (özet), значит (sonuç/dolgu).
4. Hızlı konuşma: edatlar sonraki kelimeye yapışır; benzeşme kelime sınırını aşar; vurgusuz heceler kaybolur.
5. Strateji: vurgulu heceleri ve içerik kelimelerini izle; konu kelimelerini önceden canlandır.
6. Kaçırdığın fikir çoğu zaman "то есть" ya da "в общем" ile geri gelir.

Sonraki derse köprü

Bu derste bir konuşmanın yönünü haber veren kelimeleri dinleyici olarak yakaladık. Sıradaki derste kürsüye çıkıyoruz: yeni bir modülde, üretimde, bir sunumu baştan sona Rusça kurmayı çalışacağız. Dinleyiciyi açılışta yakalamanın, bölümler arasında taşımanın ve soru-cevap kısmını sakin yönetmenin yollarına bakacağız.