Karşılaştırma ve üstünlük: больше, лучше, самый

Kanca

Türkçede "Moskova Kazan'dan büyük" dersin: karşılaştırılan şey ayrılma ekini alır. Rusçada da aynı cümleyi bir hâl ekiyle kurabilirsin: "Москва больше Казани". Burada "Казани" ilgi hâlindedir ve A2'den beri bildiğin gibi ilgi hâli "-den" anlamını da taşır. İki dil karşılaştırmayı aynı mantıkla kurar: bir şey öbüründen "itibaren" ölçülür.

Rusça karşılaştırmanın iki yolu ve üstünlüğün birkaç biçimi vardır. Bu derste düzenli "-ее" ekini, ses değiştiren ve tamamen düzensiz karşılaştırma biçimlerini, "чем" ile ilgi hâli arasındaki seçimi, farkın ölçüsünü ve "самый"nın taşıdığı üstünlüğü öğreneceksin.

Anlatım

Düzenli karşılaştırma: -ее

Sıfatların çoğu karşılaştırma derecesini "-ее" ekiyle kurar: "интересный" → "интереснее" (daha ilginç), "быстрый" → "быстрее" (daha hızlı), "тёплый" → "теплее" (daha sıcak). Bu biçim hiç çekimlenmez ve cinse göre değişmez: "дом больше", "квартира больше", "окно больше". Konuşmada bazen "-ей" de duyulur: "быстрей".

Kısa sıfatlarda vurgu çoğunlukla eke geçer: "быстре́е", "тепле́е". Uzun sıfatlarda ise kökteki yerinde kalır: "интере́снее", "краси́вее".

Ses değiştiren biçimler: -е

Bazı sıfatlar karşılaştırmada "-е" alır ve kökün son sesi değişir. Bu grup gündelik dilde çok sık kullanılır: "дорогой" → "дороже" (daha pahalı), "молодой" → "моложе" (daha genç), "громкий" → "громче" (daha yüksek sesle), "тихий" → "тише" (daha sessiz), "простой" → "проще" (daha basit), "близкий" → "ближе" (daha yakın), "высокий" → "выше" (daha yüksek), "короткий" → "короче" (daha kısa), "дешёвый" → "дешевле" (daha ucuz).

Düzensiz biçimler

Birkaç temel sıfatın karşılaştırması tamamen düzensizdir ve ayrıca öğrenilir.

Чем mi, ilgi hâli mi?

Karşılaştırılan şey iki yolla verilir. "Чем" ile: "Сегодня теплее, чем вчера" (Bugün dünden daha sıcak); "чем"den sonra kelime kendi hâlinde kalır. İlgi hâliyle, "чем" olmadan: "Москва больше Казани". İkinci yol daha kısadır, ama yalnızca karşılaştırılan iki şey yalın hâldeyse kullanılabilir. "Я люблю чай больше, чем кофе" cümlesinde "кофе" belirtme hâlinde olduğu için "чем" zorunludur.

Farkın ölçüsü

Farkın ne kadar olduğunu söylemek için "на" ve belirtme hâli kullanılır: "Мой брат на два года старше меня" (Ağabeyim benden iki yaş büyük). Farkı güçlendirmek için "гораздо" ya da "намного" (çok daha) eklenir: "гораздо лучше". Bir artışın sürdüğünü anlatmak için "всё" ve karşılaştırma tekrar edilir ya da tek kullanılır: "всё лучше и лучше" (gitgide daha iyi), "Жизнь становится всё дороже" (Hayat gitgide pahalılaşıyor).

Üstünlük: самый

En üst derece en sık "самый" ile kurulur ve "самый" sıfatla birlikte çekimlenir: "самый старый дом" (en eski ev), "в самом центре" (tam merkezde). Bir grubun içinde en üst dereceyi söylemek için "лучше всех" (herkesten iyi, kişiler için) ve "больше всего" (her şeyden çok, şeyler ve eylemler için) kullanılır: "Она поёт лучше всех", "Больше всего я люблю зиму".

Yazı dilinde "-ейший" ekiyle kurulan bir üstünlük biçimi de vardır: "интереснейший" (son derece ilginç), "важнейший" (en önemli). Nitelemede karşılaştırma için ise "более" (daha) ve "менее" (daha az) kullanılır: "более дешёвый билет" (daha ucuz bir bilet).

Türkçe ile karşılaştırma

Karşılaştırmada iki dil aynı hâl mantığını paylaşır. Türkçe "Kazan'dan büyük" der ve ayrılma ekini kullanır; Rusça "больше Казани" der ve "-den" anlamı taşıyan ilgi hâlini kullanır. Türkçedeki "-den daha" yapısı ise Rusçadaki "чем" ile kurulan karşılaştırmaya karşılık gelir. Türk öğrenci ilgi hâlinin bu kullanımını, A2'de gördüğün "из" ve "от" edatlarının akrabası olarak düşünebilir.

Fark ve üstünlükte de iki dil yakındır. Türkçe "iki yaş büyük" der; Rusça "на два года старше" der ve farkı "на" ile ölçer. Türkçedeki "çok daha iyi" Rusçadaki "гораздо лучше"ye, "en" ise "самый"ya karşılık gelir. "En çok kışı severim" ile "Больше всего я люблю зиму" ise hem anlam hem yapı bakımından kardeştir.

Bir fark var: Türkçede karşılaştırma derecesi sıfatın kendisini değiştirmez, önüne "daha" gelir: "daha ucuz", "daha iyi". Rusça ise sıfatın kendisini değiştirir: "дешевле", "лучше". Bu yüzden Rusçada düzensiz biçimleri ezberlemek gerekir; Türkçede böyle bir yük yoktur.

Örnekler

İkinci ve altıncı örneklerde "чем" vurgusuzdur ve [çim] okunur. Dördüncü ve dokuzuncu örneklerdeki "лучше" kelimesinde "ч" [t] gibi duyulur: [LUT-şı]. Sekizinci örnekte "всего" kelimesinin "г"si [v] okunur.

Örnek diyalog

Temmuz. Merve sonbaharda yeni bir Rusya gezisi planlıyor ve Oleg'e danışıyor.

Diyalogda karşılaştırmanın bütün yolları görünüyor: "лучше", "больше нравится", "больше" ile çokluk, "ближе к", "интереснее" ve "самое лучшее". "Мне больше нравится" kalıbı bir tercihi söylemenin en doğal yoludur. Oleg'in Kazan hakkındaki sözü bir gerçeğe dayanır: Kazan Tataristan'ın başkentidir ve Tatarca bir Türk dilidir. "Петербург" kelimesinin sonundaki "г" ötümsüzleşir: [pi-tir-BURK].

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. интереснее, дороже, лучше, меньше.
2. Казань больше, чем Ярославль. Казань больше Ярославля.
3. Моя сестра на три года младше меня. Это гораздо (намного) дешевле.
4. Больше всего я люблю кофе. Это самая старая церковь в городе.

Özet kartı

1. Düzenli: -ее (интереснее, быстрее); çekimlenmez, cinse bakmaz.
2. Ses değişimiyle -е: дороже, моложе, громче, тише, проще, ближе, выше, дешевле.
3. Düzensiz: лучше, хуже, больше, меньше, дальше, позже, раньше, старше.
4. Karşılaştırılan: чем + kendi hâli ya da чем'siz ilgi hâli (yalnız yalın hâldekiler için).
5. Fark: на + belirtme (на два года старше); гораздо / намного; всё + karşılaştırma.
6. Üstünlük: самый + sıfat; лучше всех, больше всего; yazıda -ейший; nitelemede более / менее.

Sonraki derse köprü

Karşılaştırırken çoğu zaman belirli şeylerden söz ettik. Ama bazen bir şeyin ne olduğunu bilmeyiz ya da söylemek istemeyiz: "biri aradı", "bir yere gidelim", "sana bir şey anlatacağım". Sıradaki derste belgisiz zamirleri göreceğiz: "-то" ve "-нибудь" ekleriyle kurulan "кто-то", "что-нибудь" gibi biçimlerin farkını ve "кое-" önekinin "bildiğim ama söylemediğim" anlamını.