Resmî e-posta ve dilekçe (заявление)

Kanca

Türkiye'de bir dilekçenin en üstünde kurumun adı büyük harflerle ve yönelme ekiyle yazılır: "… MÜDÜRLÜĞÜNE". Rusya'da bir "заявление"nin sağ üst köşesinde de aynı mantık işler: "Директору …", yani "Müdüre". Kime yazıldığını iki dil de yönelme hâliyle söyler. İki kültürün bürokrasisi, en azından bu küçük ayrıntıda, aynı dili konuşur.

Resmî yazı her dilde katı kalıplara dayanır ve bu kalıpları bilmek, dilbilgisi hatası yapmamak kadar önemlidir. Bu derste bir iş e-postasının nasıl açılıp nasıl kapandığını, bir talebin nasıl kibarca dile getirildiğini ve bir Rus dilekçesinin, yani "заявление"nin olmazsa olmaz parçalarını öğreneceksin.

Anlatım

Resmî e-postanın iskeleti

Resmî bir e-posta belirli bir sıra izler. Konu satırı ("Тема") kısa ve açıktır: "Тема: Запрос документов" (Konu: Belge talebi). Hitap "Уважаемый" (erkek) ya da "Уважаемая" (kadın) ile ve ad ile baba adıyla yapılır; sonuna ünlem konur: "Уважаемая Ирина Петровна!". Birden fazla kişiye: "Уважаемые коллеги!" (Sayın meslektaşlar!).

Mektubun konusu ilk cümlede söylenir. Sık kullanılan açılışlar: "Обращаюсь к вам по поводу…" (… konusunda size başvuruyorum), "Пишу вам, чтобы…" (… için size yazıyorum). Bir talep "Прошу вас…" (Sizden … rica ederim), daha yumuşak biçimde "Не могли бы вы…?" ya da "Буду благодарна, если…" (… olursa minnettar olurum) ile dile getirilir.

Ek bir belge varsa "Во вложении вы найдёте…" (Ekte … bulacaksınız) ya da kısaca "Прилагаю…" (… ekliyorum) denir. Mektup bir teşekkür ve bir saygı formülüyle kapanır: "Заранее благодарю" (Şimdiden teşekkür ederim), "С уважением," (Saygılarımla,) ve alt satırda ad ve soyadı.

Büyük harfle "Вы"

Tek bir kişiye yazılan resmî ve kişisel bir mektupta saygı belirtmek için "Вы" ve onun biçimleri büyük harfle yazılabilir: "Благодарю Вас", "Ваше письмо". Bu bir zorunluluk değil, bir nezaket tercihidir; birden fazla kişiye yazılan mektuplarda ve genel duyurularda küçük harf kullanılır.

Dilekçe: заявление

"Заявление" bir kuruma ya da bir yöneticiye yazılan resmî bir taleptir: izin, işe giriş, işten ayrılma, bir belge. Yapısı sabittir ve her parçanın yeri bellidir.

Dilekçenin kalbi "Прошу" ile başlayan tek bir cümledir ve ardından bitmiş görünüşlü bir mastar gelir: "Прошу предоставить мне отпуск" (Bana izin verilmesini rica ederim), "Прошу принять меня на работу" (İşe alınmamı rica ederim). Sebep birkaç kalıplaşmış ifadeyle verilir: "в связи с переездом" (taşınma nedeniyle), "по семейным обстоятельствам" (ailevi sebeplerle), "по состоянию здоровья" (sağlık durumu nedeniyle).

Resmî üslubun dili

Resmî yazının bazı edat ve kalıpları gündelik dilde pek kullanılmaz. "В связи с" (… nedeniyle) araç hâli ister; "в соответствии с" (… uyarınca) da öyle. "Согласно" (… göre) yönelme hâli ister: "согласно договору" (sözleşmeye göre). Bu kalıplar bir önceki dersteki kitabî düzeyin en sık görünen örnekleridir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe dilekçe ile Rusça "заявление" şaşırtıcı biçimde benzer bir iskelet taşır. İkisi de kurumu ya da yetkiliyi yönelme hâliyle anar: "… MÜDÜRLÜĞÜNE" ve "Директору". İkisi de talebi tek bir kibar cümlede toplar: Türkçe "gereğini arz ederim" ya da "… hususunda gereğinin yapılmasını saygılarımla arz ederim" der; Rusça "Прошу…" ile başlar. İkisi de tarih ve imzayla biter ve bir ek varsa "Ek:" ile "Приложение:" aynı yerde durur.

Bir fark yer düzenindedir. Türkçe dilekçede kurumun adı genellikle sayfanın ortasında, başlık gibi yazılır; Rusça "заявление"de kime ve kimden bilgisi sağ üst köşeye yaslanır ve sayfanın ortasında yalnızca "заявление" kelimesi durur. Bir de hitap farkı var: Türkçe "Sayın" der ve soyadını kullanır; Rusça "Уважаемый" der ve ad ile baba adını kullanır.

E-postanın kapanışında iki dil aynı nezaketi farklı kelimelerle gösterir. Türkçedeki "Saygılarımla" Rusçadaki "С уважением" ile, "Şimdiden teşekkür ederim" ise "Заранее благодарю" ile birebir örtüşür.

Örnekler

İkinci örnekteki "обращаюсь" kelimesinde "щ" [şş] okunur. Altıncı örnekte yabancı bir kadın soyadı olan "Йылмаз" çekimlenmez; erkek bir soyadı olsaydı "от Йылмаза" olurdu. Onuncu örnekteki "обстоятельствам" kelimesinde "б" ötümsüz "с" önünde [p] okunur.

Örnek diyalog

Kasım sonu, İstanbul'daki ofis. Merve aralıkta izin almak istiyor ve Katya'ya danışıyor.

Katya'nın tarifi bir "заявление"nin bütün parçalarını sırayla veriyor: kime ("Директору … Петрову", yönelme), kimden ("от Мерве Йылмаз"), başlık, "Прошу" ile talep, sebep, tarih ve imza. "С двадцатого по тридцать первое" kalıbı B1'de gördüğün tarih aralığını resmî bir yazıda kullanıyor. "Справа сверху" (sağ üstte) ve "посередине" (ortada) kalıpları bir belgenin düzenini anlatmanın yollarıdır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Уважаемая Анна Сергеевна! Уважаемые коллеги!
2. Заранее благодарю. С уважением, (имя фамилия).
3. Прошу уволить меня в связи с переездом.
4. Директору Иванову от Али Демира. (Erkek soyadı "Демир" çekimlenir.)

Özet kartı

1. E-posta: Тема, Уважаемый / Уважаемая + ad ve baba adı + ünlem; Уважаемые коллеги!
2. Açılış ve talep: Обращаюсь к вам по поводу…, Прошу вас…, Не могли бы вы…, Буду благодарна, если…
3. Ek ve kapanış: Во вложении…, Прилагаю…, Заранее благодарю, С уважением.
4. Заявление: sağ üstte кому (yönelme) ve от кого (ilgi), ortada заявление, Прошу + bitmiş mastar, tarih ve imza.
5. Sebep kalıpları: в связи с + araç, по семейным обстоятельствам, по состоянию здоровья.
6. Resmî edatlar: в связи с, в соответствии с, согласно + yönelme.

Sonraki derse köprü

Resmî bir yazı bir talebi iletiyor; bir görüş yazısı ise bir düşünceyi savunuyor. Sıradaki derste Rusça bir görüş yazısının, yani bir "эссе"nin yapısını göreceğiz: bir tezi ortaya koymayı, onu "во-первых", "во-вторых" gibi bağlayıcılarla gerekçelendirmeyi ve "таким образом" ile bir sonuca bağlamayı.