Misafirlik ve sofra adabı

Kanca

Bir Rus evine misafir gittiğinde ev sahibi tabağına üçüncü kez krep koyar ve "Ещё блинчик?" (Bir krep daha?) diye sorar. "Hayır" demek kabalık gibi durabilir, "evet" demek ise sofradan kalkamamak demektir. Rusça bu durum için kibar bir kalıp sunar: "Спасибо, я уже сыт" (Teşekkürler, doydum). Ev sahibinin ısrarı da misafirin nazik reddi de aynı geleneğin parçasıdır.

Misafirlik her kültürde kendi kurallarıyla yaşar; Türkçe konuşan biri Rus misafirliğinde birçok tanıdık davranış bulur, birkaç da şaşırtıcı ayrıntı. Bu derste kapıda karşılanmayı, hediye götürmeyi, sofrada ikramı ve kadeh kaldırmayı, ısrarı kibarca geri çevirmeyi ve vedalaşma geleneklerini anlatan kelimeleri ve kalıpları öğreneceksin.

Anlatım

Kapıda

Rus evlerinin çoğunda içeri ayakkabıyla girilmez. Ev sahibi "Разувайтесь" (Ayakkabılarınızı çıkarın) der ya da hiç söylemeden "тапочки" (terlik) uzatır. Misafirin "Проходите!" (Buyurun, geçin!) ve "Раздевайтесь" (Paltonuzu çıkarın) sözleriyle karşılanması da çok yaygındır.

Yaygın bir halk inancına göre eşiğin üstünden el sıkışılmaz ve bir şey uzatılmaz: önce içeri girilir, sonra selamlaşılır. Pek çok Rus bunu bir batıl inanç olarak görür, ama yine de uyar. Bir misafir eşikte elini uzattığında ev sahibi gülerek "Через порог нельзя!" (Eşiğin üstünden olmaz!) diyebilir.

Hediye

Bir eve eli boş gidilmez: "Не приходят с пустыми руками". Sık götürülen hediyeler bir pasta ("торт"), bir kutu çikolata ("конфеты") ya da çiçektir. Çiçekte bir ayrıntı önemlidir: sevinçli bir ziyarette tek sayıda çiçek verilir; çift sayı cenazelere ve anma günlerine ayrılmıştır. Ev sahibi hediyeyi alırken çoğu zaman kibarca itiraz eder: "Ой, зачем? Не стоило!" (Aa, neden zahmet ettin? Gerek yoktu!).

Sofrada

Sofraya oturulunca ev sahibi "Угощайтесь!" (Buyurun, alın!) ve "Берите ещё" (Daha alın) diyerek ikram eder. Yemeğe başlarken "Приятного аппетита!" (Afiyet olsun!) denir. İkram cümlelerinde dikkat çekici bir dilbilgisi ayrıntısı var: yiyecek ve içecekler çoğu zaman ilgi hâlinde gelir, çünkü "biraz" bir pay kastedilir: "Возьмите ещё салата" (Biraz daha salata alın), "Налить вам чаю?" (Size biraz çay koyayım mı?). "Чаю" biçimi, "чай" kelimesinin "biraz" anlamı taşıyan özel bir ilgi biçimidir.

Kadeh kaldırmak, yani "тост", Rus sofrasının önemli bir parçasıdır. Tost "за" ve belirtme hâliyle kurulur: "За здоровье!" (Sağlığa!), "За встречу!" (Buluşmamıza!), "За хозяйку!" (Ev sahibesine!). Uzun bir tosttan önce "Давайте выпьем за…" (… için içelim) denir. Çay ya da meyve suyuyla da tost yapılabilir; önemli olan sözdür.

Israr ve kibar ret

Rus ev sahibi genellikle ısrar eder ve bu bir nezaket işaretidir. Misafir doyduğunu "сыт" (erkek), "сыта" (kadın) kısa sıfatıyla söyler: "Спасибо, я уже сыта". Ardından yemeği övmek gerekir: "Всё было очень вкусно!" (Her şey çok lezzetliydi!). Bir kez daha ısrar edilirse "Спасибо, больше не могу" (Teşekkürler, daha fazla yiyemem) denir.

Vedalaşma

Ayrılırken misafir teşekkür eder: "Спасибо за гостеприимство!" (Misafirperverliğiniz için teşekkürler!). Uzun bir yolculuktan önce eski bir gelenek vardır: herkes bir an oturur ve sessizce bekler: "Присядем на дорожку" (Yol için bir oturalım). Bu kısa sessizliğin yolculuğa uğur getirdiğine inanılır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konuşan biri Rus misafirliğinde birçok tanıdık davranışla karşılaşır. İki kültürde de içeri ayakkabıyla girilmez, misafire terlik verilir, eli boş gidilmez ve ev sahibi ısrarla ikram eder. Türkçedeki "Buyurun" ile Rusçadaki "Проходите" ve "Угощайтесь", "Afiyet olsun" ile "Приятного аппетита" aynı işi görür. Türkçedeki "doydum" ise Rusçada "я сыт" ya da "я сыта" olur ve konuşanın cinsine uyar.

Bir fark yemeğin sonunda ortaya çıkar. Türkçede yemeği hazırlayana "Eline sağlık" denir; Rusçada bunun tam bir karşılığı yoktur. Rus misafir aynı duyguyu yemeği överek söyler: "Всё было очень вкусно!" ya da "Спасибо, очень вкусно!". Türkçede kadeh kaldırırken "Şerefe!" denir; Rusçada tost daha uzun ve kişiseldir ve "за" ile birine ya da bir şeye adanır.

İkram cümlelerinde ilginç bir dilbilgisi farkı var. Türkçe "biraz çay alır mısın?" derken "biraz" kelimesini kullanır. Rusça bu "biraz" anlamını ilgi hâline yükler: "Налить вам чаю?" Türk öğrenci için ilgi hâlinin "-den biraz" anlamını hatırlamak bu kalıpları kolaylaştırır.

Örnekler

Birinci örnekteki "тапочки" kelimesinde "ч" kısa bir [ç] olarak söylenir. Beşinci örnekteki "чаю" özel bir ilgi biçimidir ve "biraz çay" anlamı taşır. Sekizinci örnekteki "вкусно" kelimesinde "в" ötümsüz "к" önünde [f] olur. Dokuzuncu örnekteki uzun "гостеприимство" kelimesi "гость" (misafir) ve "принимать" (kabul etmek) köklerinden kurulmuştur: misafiri kabul etmek.

Örnek diyalog

Şubat sonu, Maslenitsa haftası. Merve davet edildiği gibi büyükannenin evine geldi.

Diyalogda misafirliğin bütün aşamaları görünüyor: kapıda "разувайся" ve terlik, hediyeye karşı "не стоило", sofrada "угощайся", Oleg'in tostu ("за" ve belirtme hâli), ısrar ve Merve'nin "я уже сыта" ile kibar reddi. Büyükannenin son ısrarındaki "хоть" (bari, hiç değilse) bir ikramın son ve en tatlı biçimidir. "Со сметаной" kalıbında "с" edatı iki sessizle başlayan kelimenin önünde "со" olur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Проходите! Разувайтесь, пожалуйста.
2. Спасибо, я уже сыт. Всё было очень вкусно!
3. За встречу! За хозяйку!
4. Возьмите ещё салата. Налить вам чаю?

Özet kartı

1. Kapıda: Проходите! Разувайтесь. Раздевайтесь. Тапочки; eşiğin üstünden el sıkışılmaz.
2. Hediye: не приходят с пустыми руками; торт, конфеты, tek sayıda çiçek; Не стоило!
3. Sofrada: Угощайтесь! Берите ещё. Приятного аппетита! İkramda ilgi hâli: салата, чаю.
4. Tost: за + belirtme: За здоровье! За встречу! За хозяйку!
5. Kibar ret: Я уже сыт / сыта. Всё было очень вкусно! Больше не могу.
6. Vedalaşma: Спасибо за гостеприимство! Присядем на дорожку.

Sonraki derse köprü

B1 burada tamamlanıyor. Sıradaki ders seviyenin tekrarı ve sınavıdır: çoğulun hâlleri ve sayıların çekimi, görünüşün incelikleri, önekli hareket ve taşıma fiilleri, birleşik cümlenin bağlaçları, görüş bildirmek ve toplumsal konuların kelimeleri bir arada sınanacak.