Duyguları anlatmak: радоваться, бояться, волноваться

Kanca

Türkçede birini özlediğinde "Seni özledim" dersin: özlenen kişi belirtme hâlindedir. Rusça bu duyguyu bambaşka bir resimle anlatır: "Я скучаю по тебе", kelimesi kelimesine "senin boyunca sıkılıyorum". Özlem Rusçada bir kişiye yönelen bir eylem değil, onun yokluğunun etrafında dolaşan bir duygudur. Her duygu fiili kendi hâlini ve edatını getirir.

Duygular gündelik dilin kalbidir: bir haberle sevinir, bir sınav için endişelenir, bir şeyden korkar, birini özlersin. Rusçada bu fiillerin çoğu "-ся" ekini taşır ve her biri belirli bir hâl ister. Bu derste en sık duygu fiillerini, istedikleri hâlleri ve Türkçedeki karşılıklarıyla nerede örtüşüp nerede ayrıldıklarını öğreneceksin.

Anlatım

Радоваться: sevinmek

"Радоваться" (bitmemiş) ve "обрадоваться" (bitmiş) sevincin sebebini yönelme hâline koyar: "Я радуюсь твоему успеху" (Başarına seviniyorum), "Дети обрадовались подаркам" (Çocuklar hediyelere sevindi). Bir önceki derste gördüğün "советовать" gibi, burada da "-ова-" çekimde "-у-" olur ve "-ся" en sona gelir: "радуюсь, радуешься". Okunuş: [RA-du-yus']. Bitmiş eşi "обрадоваться" ani bir sevinci, bir haberin ilk etkisini anlatır.

Gündelik dilde sevinç çoğu zaman "рад / рада / рады" kısa sıfatıyla söylenir. Ardından bir mastar gelebilir: "Я так рада тебя видеть!" (Seni gördüğüme çok sevindim!). Bir "что" cümlesi de gelebilir: "Рад, что ты пришёл".

Бояться: korkmak

"Бояться" korkulan şeyi ilgi hâline koyar: "Я боюсь собак" (Köpeklerden korkarım), "Он боится темноты" (Karanlıktan korkar). Canlı bir şeyden korkarken de ilgi hâli kullanılır. Bir işi yapmaktan korkarken mastar gelir: "Я боюсь опоздать" (Geç kalmaktan korkuyorum). Çekim ikinci çekime benzer: "боюсь, боишься, боится". Okunuş: [ba-YUS'].

Olumsuz emir "Не бойся!" (Korkma!) ve "Не бойтесь!" (Korkmayın!) biçimindedir. Bu kısa kalıp bir çocuğu, bir arkadaşı ya da bir hastayı rahatlatmak için her gün kullanılır.

Волноваться: endişelenmek, heyecanlanmak

"Волноваться" hem endişeyi hem heyecanı anlatır. Biri için endişelenmek "за" ve belirtme hâliyle söylenir: "Мама волнуется за меня" (Annem benim için endişeleniyor). Bir şey yüzünden endişelenmek "из-за" ve ilgi hâliyle söylenir: "Я волнуюсь из-за экзамена" (Sınav yüzünden heyecanlıyım). En sık kullanılan biçim olumsuz emirdir: "Не волнуйся!" (Merak etme!). Çekim: "волнуюсь, волнуешься". Okunuş: [val-NU-yus'].

Скучать: özlemek

"Скучать" iki anlam taşır: canı sıkılmak ve özlemek. Özlemek anlamında "по" ve yönelme hâli ister: "Я скучаю по тебе" (Seni özlüyorum), "Я скучаю по дому" (Evimi özlüyorum). Canı sıkılmak anlamında ise tek başına kullanılır: "Мне скучно" ya da "Я скучаю" (Canım sıkılıyor). Bağlam hangisinin kastedildiğini gösterir.

Öbür duygular

Birkaç sık duygu fiili daha var. "Удивляться / удивиться" (şaşırmak) şaşırılan şeyi yönelme hâline koyar: "Он удивился моему ответу" (Cevabıma şaşırdı). "Сердиться" (kızmak) "на" ve belirtme hâli ister: "Не сердись на меня!" (Bana kızma!). "Грустить" (üzülmek) çoğunlukla emirde duyulur: "Не грусти!" (Üzülme!). Durum bildiren kişisiz kalıplar da duyguları anlatır: "Мне грустно" (İçim burkuluyor), "Мне страшно" (Korkuyorum).

Türkçe ile karşılaştırma

Duygu fiillerinin bir kısmında iki dil aynı hâli seçer. Türkçe "başarına sevindim" der ve sebebi yönelme ekine koyar; Rusça da "радоваться успеху" der ve yönelme hâlini kullanır. "Cevabına şaşırdı" ile "удивился ответу" aynı yapıdadır. "Köpeklerden korkuyorum" yapısındaki ayrılma eki de Rusçadaki ilgi hâline karşılık gelir; ilgi hâlinin "-den" anlamını A2'de görmüştün.

Bazı fiillerde ise iki dil ayrılır ve en sık hatalar burada çıkar. Türkçe özlenen kişiyi belirtme hâline koyar: "seni özledim". Rusça "по" ve yönelme hâli ister: "скучаю по тебе". "Скучаю тебя" demek Türk öğrencinin en tipik hatasıdır. Türkçedeki "bana kızma" yönelme ekiyle kurulur; Rusça "на" ve belirtme hâli ister: "не сердись на меня".

Endişede ise Türkçe "için" kullanır: "senin için endişeleniyorum". Rusça aynı işi "за" ile görür: "волнуюсь за тебя". "За" burada "birinin yerine, birinin adına" anlamına yakındır; bir maçta bir takımı tutmak da aynı edatla söylenir: "болеть за команду".

Örnekler

Üçüncü örnekteki "собак" çoğul ilgi biçimidir; tekil "собака" ise dördüncü örnekte yalın hâlde görünüyor. Onuncu örnekteki "грустно" kelimesinde "т" okunmaz: [GRUS-na]; "без" edatı ötümsüz "т" önünde [bis] olur. Birinci ve dokuzuncu örneklerde iyelik sözcüğü de yönelme hâline girer: "твоему", "моему".

Örnek diyalog

Temmuz sonu, Yaroslavl garı. Merve İstanbul'a dönüyor; bütün aile onu uğurlamaya gelmiş.

Bu vedalaşmada duygu fiillerinin neredeyse hepsi kendi hâliyle görünüyor: "рада, что", "скучать по вам", "волнуюсь из-за экзамена", "волноваться за тебя". Oleg'in "болеем за тебя" sözü bir spor deyiminden gelir: bir takımı tutar gibi Merve'yi tutuyorlar. "Ты же приедешь?" sorusundaki "же" bir umudu ve bir hatırlatmayı birlikte taşır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Я боюсь темноты. Мы радуемся весне. Я скучаю по маме.
2. Я скучаю по тебе. Не волнуйся за меня.
3. Я волнуюсь из-за экзамена. Я очень радуюсь твоей новости.
4. Не сердись на меня! Не бойтесь!

Özet kartı

1. Радоваться / обрадоваться + yönelme: радуюсь успеху; рад / рада + mastar ya da что.
2. Бояться + ilgi: боюсь собак, темноты; + mastar: боюсь опоздать; Не бойся!
3. Волноваться за + belirtme (biri için), из-за + ilgi (bir şey yüzünden); Не волнуйся!
4. Скучать по + yönelme: скучаю по тебе (özlemek); скучать tek başına: canı sıkılmak.
5. Удивляться + yönelme; сердиться на + belirtme; грустить.
6. Kişisiz durumlar: мне грустно, мне страшно, мне скучно.

Sonraki derse köprü

Yeni bir modüle geçiyoruz: toplum ve kültür. İlk durağımız iş hayatı. Sıradaki derste bir iş görüşmesinin dilini göreceğiz: kendini ve iş deneyimini anlatmayı, bir özgeçmişin ("резюме") bölümlerini, "работать кем" kalıbını ve görüşmede sorulabilecek sorulara kibarca cevap vermeyi.