Tavsiye vermek: советовать, стоит, лучше

Kanca

"Сколько стоит?" sorusunu ilk derslerden biliyorsun: kaç para? Aynı "стоит" kelimesi bir tavsiyede bambaşka bir iş görür: "Этот музей стоит посетить" (Bu müze gezilmeye değer). Bir şeyin fiyatı ile bir şeyin yapılmaya değmesi Rusçada aynı fiille söylenir. Türkçede de benzer bir köprü var: "değer" kelimesi hem bir fiyatı hem bir zahmete katlanmaya değmeyi anlatır.

Tavsiye vermek, bir görüş bildirmekten daha kişisel bir iştir: karşındakine bir yol gösterirsin. Rusçada bunun birkaç yolu var ve her birinin tonu farklı: dostça bir öneri, bir şeyin değerine işaret etmek, iki seçenekten birini önermek ya da açık bir zorunluluk. Bu derste "советовать", "стоит", "лучше" ve "должен" kalıplarını öğreneceksin.

Anlatım

Советовать: tavsiye etmek

"Советовать" (bitmemiş) ve "посоветовать" (bitmiş) fiilleri tavsiye edilen kişiyi yönelme hâline, tavsiye edilen işi mastara koyar: "Я советую тебе отдохнуть" (Sana dinlenmeni tavsiye ederim). Çekim "-овать" fiillerinin düzenine uyar: "-ова-" yerine "-у-" gelir: "советую, советуешь, советует". Okunuş: [sa-VE-tu-yu].

Bir şey önerilirken o şey belirtme hâline girer: "Посоветуй мне хорошую книгу" (Bana iyi bir kitap öner). Tavsiye istemek için bitmiş fiilin gelecek biçimi kullanılır: "Что ты мне посоветуешь?" (Bana ne önerirsin?). Bir şeyi önermemek için "Не советую" (Tavsiye etmem) denir: "Не советую ходить туда ночью" (Oraya gece gitmeni tavsiye etmem).

Стоит: değer

"Стоит" bir mastarla birlikte bir şeyin yapılmaya değdiğini söyler: "Этот музей стоит посетить" (Bu müzeyi gezmeye değer). Kişiye yönelik bir öğüt için kişi yönelme hâline girer: "Тебе стоит поговорить с ним" (Onunla konuşsan iyi olur). Bir önceki derslerde gördüğün "Не стоит" ise bir şeyin gereksizliğini söyler: "Не стоит волноваться".

"Стоит" ile kurulan tavsiye yumuşak ve dostçadır: karşındakine bir emir vermez, yalnızca bir fırsatı gösterir. Bir turist rehberi, bir arkadaş ya da bir satıcı bu kalıbı sık kullanır.

Лучше: daha iyisi

"Лучше" (daha iyi) iki seçenek arasında birini önerir. Mastarla birlikte genel bir öneri kurar: "Лучше поехать на поезде" (Trenle gitmek daha iyi). Kişiye yönelik olduğunda kişi yine yönelme hâlindedir: "Тебе лучше остаться дома" (Evde kalsan iyi olur). Bir seçeneği reddedip öbürünü önermek için "лучше … , чем …" (… yerine … daha iyi) kalıbı kullanılır: "Лучше поздно, чем никогда" (Geç olsun da güç olmasın; kelimesi kelimesine: hiç olmamasındansa geç olsun).

Должен: zorunluluk

"Должен" (erkek), "должна" (kadın), "должны" (çoğul) bir zorunluluğu ya da güçlü bir öğüdü anlatır: "Ты должен больше спать" (Daha çok uyumalısın). Bu kısa sıfat, "надо" ve "нужно"den farklı olarak özneyi yalın hâlde tutar: "ты должен" ama "тебе надо". "Должен" bir tavsiyeden çok bir hüküm gibi duyulur; bu yüzden bir yabancıya kullanırken dikkatli olmak gerekir.

Emir kipiyle tavsiye

Gündelik konuşmada en kısa tavsiye emir kipidir, özellikle "попробовать" (denemek) fiiliyle: "Попробуй этот пирог!" (Bu turtayı bir dene!). Daha yumuşak bir öneri için önceki derslerden tanıdık "Я бы на твоём месте…" ya da "Я бы посоветовал…" (… önerirdim) kalıpları kullanılır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede de tavsiye edilen kişi yönelme ekini alır: "sana tavsiye ederim", "sana öneririm". Rusçadaki "советую тебе" aynı yapıdadır. Tavsiye edilen iş Türkçede "-masını" ile, Rusçada mastarla gelir: "dinlenmeni tavsiye ederim" ve "советую отдохнуть". Bu kalıp Türkçe konuşana hemen tanıdık gelir.

"Değmek" konusunda iki dil aynı mantığı paylaşır. Türkçe "görmeye değer" der ve "değer" kelimesini hem fiyat hem önem için kullanır; Rusça "стоит посмотреть" der ve "стоить" fiilini hem "fiyatı olmak" hem "değmek" anlamında kullanır. Türkçedeki "değmez" ile Rusçadaki "не стоит" de birebir örtüşür.

Kişiye yönelik yumuşak öğütlerde Türkçe çoğu zaman şart ekini kullanır: "Evde kalsan iyi olur", "Onunla konuşsan iyi olur". Rusça aynı yumuşaklığı yönelme hâli ve "лучше" ya da "стоит" ile kurar: "Тебе лучше остаться дома", "Тебе стоит поговорить с ним". Türkçedeki "-malısın" ise Rusçadaki "должен" kadar güçlüdür ve aynı dikkatle kullanılmalıdır.

Örnekler

Birinci örnekteki "отдохнуть" kelimesinin başı [ad-d] diye okunur: ötümsüz "т", ardındaki "д"nin etkisiyle ötümlü bir sese döner. Sekizinci örnekteki "должен" kelimesinde vurgusuz "е" [i]ye yakın duyulur; kadın için "должна" denir ve vurgu son heceye geçer: [dalj-NA]. Onuncu örnekteki "пирог" kelimesinin sonundaki "г" ötümsüzleşir: [pi-ROK].

Örnek diyalog

Temmuz sonu. Merve iki günlüğüne yalnız başına Moskova'ya gitmek istiyor ve öneri topluyor.

Her konuşan farklı bir tavsiye kalıbı kullanıyor. Natalya İvanovna önce "советую тебе" ile dostça bir öneri, sonra "тебе лучше" ile pratik bir öğüt veriyor. Oleg "стоит" ile Arbat'ın gezilmeye değer olduğunu söylüyor, Mişa "не советую" ile bir uyarıda bulunuyor. "Час пик" (iş çıkış saati, yoğun saat) Rusçada çok sık kullanılan bir kalıptır; "сходить" ise bir yere gidip dönmeyi anlatır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Я советую тебе прочитать эту книгу. Что ты мне посоветуешь?
2. Этот город стоит посмотреть (посетить).
3. Тебе лучше остаться сегодня дома.
4. Она должна больше гулять. Вам стоит отдохнуть.

Özet kartı

1. Советовать / посоветовать + yönelme (kişi) + mastar: советую тебе отдохнуть; çekim: советую, советуешь.
2. Посоветуй мне + belirtme: bir şey önermek; Не советую: tavsiye etmem.
3. Стоит + mastar: değer (стоит посетить); тебе стоит…: … iyi olur; не стоит: değmez.
4. Лучше + mastar: daha iyisi; тебе лучше…; лучше …, чем …
5. Должен / должна / должны + mastar: zorunluluk, özne yalın hâlde.
6. Kısa ve canlı: emir kipi (Попробуй!); yumuşak: Я бы посоветовал…

Sonraki derse köprü

Tavsiye verirken çoğu zaman karşındakinin duygularına da dokunursun: bir korkuya, bir endişeye, bir sevince. Sıradaki derste duyguları anlatan "-ся" ekli fiilleri göreceğiz: sevinmek için "радоваться" ve yönelme hâlini, korkmak için "бояться" ve ilgi hâlini, endişelenmek için "волноваться" ve onun edatlarını.