Sebep ve sonuç: потому что, поэтому, так как

Kanca

"Потому что" ile "поэтому" neredeyse aynı harflerden oluşur, ama birbirinin tersini yapar. "Я опоздал, потому что проспал" sebebi verir: uyuyakaldığım için geç kaldım. "Я проспал, поэтому опоздал" sonucu verir: uyuyakaldım, bu yüzden geç kaldım. İki cümle aynı olayı anlatır; değişen yalnızca hangi parçanın önce geldiği ve hangi bağlacın arada durduğudur.

Bu iki kelimenin içinde birer küçük cümle saklıdır. "Поэтому" kelimesi "по этому", yani "buna göre, bu yüzden" demektir; "потому что" ise "по тому, что", yani "şundan ötürü ki" demektir. Bu derste sebep ve sonuç bağlaçlarını, cümledeki yerlerini ve bir sebebi bir isimle söylemenin iki ayrı yolunu öğreneceksin: olumsuz bir sebep için "из-за", olumlu bir sebep için "благодаря".

Anlatım

Потому что: sebep arkadan gelir

"Потому что" sebebi ana cümleden sonra verir ve önüne virgül alır: "Я опоздал, потому что проспал" (Uyuyakaldığım için geç kaldım). Bir "почему?" sorusuna cevap verirken cümlenin başında da durabilir: "Почему ты не позвонил?" — "Потому что был занят" (Çünkü meşguldüm). Bunun dışında yazıda "потому что" ile bir cümleye başlamak doğal değildir.

İki kelime tek bir bağlaç gibi okunur: [pa-ta-MU şta]. "Что" burada vurgusuzdur. Vurguyu sebebin üstüne koymak istersen virgülü iki kelimenin arasına alabilirsin: "Я опоздал потому, что проспал, а не потому, что не хотел приходить" (Uyuyakaldığım için geç kaldım, gelmek istemediğim için değil). Bu biçim bir karşıtlık kurarken işe yarar.

Так как: sebep önden de gelebilir

"Так как" da bir sebebi bağlar, ama "потому что"dan farklı olarak cümlenin başına rahatça geçebilir: "Так как было поздно, мы взяли такси" (Geç olduğu için taksiye bindik). Ana cümleden sonra da kullanılabilir: "Мы взяли такси, так как было поздно". Bu bağlaç biraz daha yazı dilidir; haberde, raporda ve resmî bir mektupta sık görülür.

Поэтому: sonuç

"Поэтому" sebebi değil, sonucu bağlar. Sebep önce gelir, ardından virgül ve "поэтому" ile sonuç: "Шёл дождь, поэтому мы остались дома" (Yağmur yağıyordu, bu yüzden evde kaldık). Konuşmada aynı anlamı daha gündelik bir tonla "так что" (yani, o hâlde) ve "вот почему" (işte bu yüzden) taşır: "Магазин закрыт, так что купим хлеб завтра" (Dükkân kapalı, yani ekmeği yarın alırız).

Bir isimle sebep: из-за ve благодаря

Sebep bir cümle değil de bir isimse iki edat kullanılır ve aralarındaki fark Türkçe konuşana tanıdık gelecektir. "Из-за" ilgi hâli ister ve olumsuz bir sonucun sebebini verir: "Из-за пробок мы опоздали" (Trafik yüzünden geç kaldık). "Благодаря" yönelme hâli ister ve olumlu bir sonucun sebebini verir: "Благодаря тебе я сдала экзамен" (Senin sayende sınavı geçtim).

Bu iki edat kelimesi kelimesine de anlamlıdır. "Из-за" "-in arkasından" demektir: sonuç bir engelin arkasından gelmiştir. "Благодаря" ise "благодарить" (teşekkür etmek) fiilinden gelir: teşekkür edilecek bir sebebi anlatır. Bu yüzden "благодаря дождю" (yağmur sayesinde) ancak yağmurdan memnunsan kullanılır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe sebebi iki yoldan verir: "-dığı için" ekiyle ya da "çünkü" bağlacıyla. "Uyuyakaldığım için geç kaldım" sebebi öne koyar ve Rusçadaki "так как" yapısına benzer. "Geç kaldım, çünkü uyuyakaldım" sebebi arkaya koyar ve Rusçadaki "потому что" yapısının tam karşılığıdır. İki dilde de "çünkü" ve "потому что" ile bir yazılı cümleye başlamak alışılmış bir kullanım değildir; ikisi de en doğal hâliyle bir soruya cevap verir.

Sonuç bağlacında iki dil aynı resmi çizer. Türkçedeki "bu yüzden" bir gösterme sıfatı ve bir isimden oluşur; Rusçadaki "поэтому" da "по + этому", yani "buna göre" demektir. Türkçede "o yüzden" ve "bu yüzden" nasıl bir önceki cümleye geri dönüyorsa, Rusçadaki "поэтому" da öyle döner.

En güzel paralellik isimle sebep verirken görülür. Türkçe olumsuz bir sebebi "yüzünden", olumlu bir sebebi "sayesinde" ile söyler: "trafik yüzünden", "senin sayende". Rusça aynı ayrımı "из-за" ve "благодаря" ile yapar. Türk öğrenci bu iki edatı birbirine karıştırmaz, çünkü kendi dilinde de aynı ayrım vardır.

Örnekler

Üçüncü ve yedinci örneklerde "поэтому" kelimesinde "о" ile "э" ayrı ayrı duyulur: [pa-E-ta-mu]. Altıncı örnekteki "сдала" kelimesinde "с" ötümlü "д" önünde [z] olur; "сдать экзамен" sınavı geçmek, "сдавать экзамен" ise sınava girmektir. Beşinci örnekteki "из-за" iki edatın birleşimidir ve tire ile yazılır.

Örnek diyalog

Nisan, İstanbul'daki kurs. İrina Petrovna sınav sonuçlarını açıklıyor.

Bu kısa konuşmada sebep ve sonucun bütün araçları görünüyor. Merve'nin başarısının sebebi olumlu ("благодаря вам"), Derya'nın gecikmesinin sebebi olumsuz ("из-за пробок"). Kemal'in yokluğu "поэтому" ile bir sonuç olarak, Derya'nın yürümesi ise "так как" ile önden verilen bir sebeple anlatılıyor. "Сдать на отлично" Rus not sisteminde en yüksek notla geçmek demektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. …, поэтому я устал (sonuç). …, потому что не спал всю ночь (sebep).
2. Из-за снега самолёт не улетел. Благодаря другу я нашёл работу.
3. Так как билеты были дорогие, мы поехали на поезде.
4. Почему ты опоздал (опоздала)? — Потому что автобус не пришёл.

Özet kartı

1. Потому что: sebep, ana cümleden sonra, önünde virgül; soruya cevapta başa gelebilir.
2. Так как: sebep, cümlenin başında ya da sonunda; biraz daha yazı dili.
3. Поэтому (по + этому): sonuç, sebepten sonra: Проспал, поэтому опоздал.
4. Gündelik sonuç: так что, вот почему.
5. Из-за + ilgi: olumsuz sebep (yüzünden): из-за пробок.
6. Благодаря + yönelme: olumlu sebep (sayesinde): благодаря тебе.

Sonraki derse köprü

Sebebi ve sonucu bağladık; şimdi olayları zamanda sıralayacağız. Sıradaki derste zaman bağlaçlarını göreceğiz: bir olayın ne zaman olduğunu söyleyen "когда"yı, iki işin aynı anda sürdüğünü anlatan "пока"yı ve "пока не" ile "-e kadar" anlamını, bir olayın ötekinden sonra geldiğini bildiren "после того как" kalıbını.