Zamirlerin hâlleri: меня, мне, мной

Kanca

"Я" kelimesi Rusçanın en kısa kelimelerinden biri, ama altı hâlde beş ayrı biçime bürünür: "я", "меня", "мне", "мной" ve "обо мне" öbeğindeki "мне". Bu biçimlerin hiçbiri "я" kelimesine benzemez. Türkçede de "ben" kelimesi "bana" olurken biraz değişir, ama "beni", "bende", "benden" kökü korur.

Önceki derslerde bu biçimleri birer birer, kalıpların içinde öğrendin: "меня зовут", "мне нравится", "со мной". Bu ders Hâl Sistemi modülünün kapanışıdır: bütün kişi zamirlerini tek bir tabloda toplayacak, aralarındaki düzeni ve dönüşlü zamir "себя"yı göreceksin.

Anlatım

Tablo

Okunuşlar: меня [mi-NYA], тебя [ti-BYA], его [yi-VO], её [yi-YO], ему [yi-MU], мной [MNOY], тобой [ta-BOY], нём [NYOM], них [NİH]. Tablo yedi sütun ve altı satırdan oluşuyor; ama satırların bir kısmı birbirinin tekrarıdır.

Düzeni görmek

Tablo ilk bakışta kalabalık, ama üç düzen işini çok kolaylaştırır.

Birincisi, ilgi hâli ile belirtme hâli bütün kişi zamirlerinde aynıdır: "у меня" (bende) ve "видит меня" (beni görüyor), "без тебя" (sensiz) ve "люблю тебя" (seni seviyorum). Önceki derste eril canlı isimlerde gördüğün birliktelik burada bütün zamirlere yayılmıştır.

İkincisi, "я" ve "ты" zamirlerinde yönelme ile bulunma hâlleri de aynıdır: "мне", "тебе". Hangisinin kastedildiğini edat söyler: bulunma hâli edatsız kullanılmaz ("обо мне", "о тебе"), yönelme hâli çoğunlukla edatsızdır ("дай мне").

Üçüncüsü, "мы" ve "вы" kendi içinde çok düzenlidir: "нас/вас" ilgi, belirtme ve bulunma hâllerinde ortaktır, "нам/вам" yönelme, "нами/вами" araç hâlidir.

Üçüncü kişilerde "н"

Üçüncü kişi zamirleri bir edattan sonra başlarına "н" alır. Bunu "у него" ve "с ним" biçimlerinden tanıyorsun. Kural bütün edatlar için geçerlidir: "у неё", "к нему" (onun yanına), "с ними" (onlarla), "о нём" (onun hakkında), "без них" (onlarsız).

Edat yoksa "н" de yoktur: "Я его знаю" (Onu tanıyorum), "Я даю ему книгу" (Ona kitabı veriyorum). Sahiplik bildiren "его", "её", "их" ise hiç "н" almaz, çünkü burada zamir değil, iyelik sözcüğüdür: "у его брата" (onun kardeşinde), "с её мамой" (onun annesiyle).

Обо мне

"О" edatı (hakkında) "мне" önünde "обо" olur, çünkü iki sessizle başlayan bir kelimeye tek bir ünlüyle yaslanmak zordur: "обо мне" [a-ba MNE] (benim hakkımda). Öbür zamirlerde "о" kalır: "о тебе", "о нём", "о нас".

Dönüşlü zamir себя

"Себя" [si-BYA] cümlenin öznesine geri dönen zamirdir: "kendini, kendine, kendinle". Yalın hâli yoktur, çünkü hiçbir zaman özne olamaz. Bütün kişiler için aynı biçimi kullanır:

A1.44'teki "Я плохо себя чувствую" kalıbı burada çözülüyor: kelimesi kelimesine "kendimi kötü hissediyorum". "Возьми с собой зонт" (Yanına şemsiye al) cümlesinde "с собой" "kendinle, yanında" demektir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe zamirleri çoğunlukla düzenli çeker: "ben, beni, bende, benden, benimle". Kök korunur, ekler isimlerinkiyle aynıdır. Rusçada ise kök hâlden hâle değişir: "я" bir yerde "мен-", bir yerde "мн-" olur. Bu yüzden Rusça zamirleri bir kural olarak değil, bir tablo olarak ezberlemek daha hızlıdır.

Türkçede de küçük bir düzensizlik vardır ve Türk öğrenciye bir ipucu verir: "ben" yönelme hâlinde "bana", "sen" ise "sana" olur, "bene" ya da "sene" değil. Rusçadaki "я → мне" değişimi bu düzensizliğin daha büyük bir örneği gibi düşünülebilir.

Dönüşlü zamirde iki dil birbirine yakındır. Türkçenin "kendi" kelimesi de bütün kişiler için aynı kökü kullanır ve ekleriyle değişir: "kendimi", "kendine", "kendinle". Rusça "себя, себе, собой" aynı işi görür; tek fark, kişinin Rusçada zamire değil, cümlenin öznesine bakılarak anlaşılmasıdır.

Örnekler

Beşinci örnekte "без" ötümlü bir sesten ("н") önce geldiği için [biz] okunur; ötümsüz bir sessizin önünde ise [bis] duyulur. Sekizinci örnekte zamir fiilin önünde duruyor: Rusçada zamir nesneler çoğunlukla fiilden önce gelir. Son örnekte "им", hoşlanan kişileri gösteren yönelme zamiridir.

Örnek diyalog

Kazan'da bir pazartesi akşamı. Лена (Lena) ağabeyi Maksim için bir sürpriz hazırlıyor ve arkadaşı Gizem'den yardım istiyor.

Bu kısa konuşmada "он" zamirinin beş biçimi geçiyor: "его" (onu), "у него" (onda), "ему" (ona), yine "ему" ve "о нём" (onun hakkında). Edatsız "его" ile edatlı "у него" arasındaki "н" farkı burada açıkça duyuluyor. "Веселее" (daha eğlenceli) A2.5'teki "весело" kelimesinin karşılaştırma biçimidir. "Ни слова" (tek kelime bile değil) kalıplaşmış bir öbektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Я думаю о нём. Позвони мне. Мы идём с ней. У них нет машины.
2. Я тебя знаю, но её не знаю.
3. Я его вижу (edat yok). У него есть брат (edat var). Это его книга (iyelik, "н" yok).
4. Расскажи о себе! Возьми с собой зонт.

Özet kartı

1. Zamirlerde ilgi ve belirtme hâlleri aynıdır: меня, тебя, его, её, нас, вас, их.
2. Yönelme: мне, тебе, ему, ей, нам, вам, им.
3. Araç: мной, тобой; üçüncü kişilerde им, ей ve çoğulda ими.
4. Edattan sonra üçüncü kişi "н" alır: у него, с ней, о них; iyelik "его/её/их" almaz.
5. Обо мне, ama о тебе, о нём.
6. Dönüşlü: себя, себе, собой (yalın yok).

Sonraki derse köprü

Hâl Sistemi modülü burada kapanıyor. Sıradaki modülde zamanda geriye gideceğiz: geçmiş zaman. Rusça geçmiş zamanda fiil kişiye göre değil, cinse ve sayıya göre çekilir; bir kadın "я была" (bendim), bir erkek "я был" der ve sonlar "-л, -ла, -ло, -ли" ile kurulur.