Davet etmek, kabul etmek, reddetmek

Kanca

Rusça konuşan biri bir davete "Спасибо, я подумаю" (Teşekkürler, düşüneceğim) diye cevap verirse, büyük olasılıkla gelmeyecektir. Türkçedeki "bakarız" gibi bu cevap da çoğu zaman yumuşatılmış bir hayırdır. Davet dili her dilde sözlüklerin anlatmadığı ince bir dildir: ne söylendiği kadar nasıl söylendiği de önemlidir.

Bir davet üç adımda ilerler. Biri çağırır, öbürü kabul eder ya da kibarca geri çevirir, sonra ikisi zamanda ve yerde anlaşır. Bu derste bu üç adımın Rusça kalıplarını öğreneceksin; hepsi daha önce gördüğün emir kipine, gelecek zamana ve hâllere dayanıyor.

Anlatım

Davet etmek

En kısa davet emir kipidir. Bir arkadaşa "Приходи!" (Gel!), birkaç kişiye ya da "вы" dediğin birine "Приходите!" denir. Nereye gelineceğini söylemek için "к" edatı ve yönelme hâli kullanılır: "Приходите к нам в гости" (Bize misafirliğe gelin). "В гости" kalıplaşmış bir ifadedir ve "misafirliğe" demektir.

Birlikte bir şey yapmayı önermek için "давай" (sen) ya da "давайте" (siz) kullanılır. Ardından birinci çoğul kişinin gelecek zaman biçimi gelir: "Давай пойдём в парк" (Hadi parka gidelim), "Давайте встретимся в субботу" (Cumartesi buluşalım). Bu yapı Türkçedeki "-elim" ekinin işini görür. Konuşmada "давай" çoğu zaman düşer ve tek kelime kalır: "Пойдём!" (Gidelim!).

Daha yumuşak bir davet soru biçimindedir. "Хочешь пойти со мной на концерт?" (Benimle konsere gitmek ister misin?) en yaygın biçimdir. Olumsuz soru daha da kibardır, çünkü karşındakine hayır deme alanı bırakır: "Не хочешь пойти в театр?" (Tiyatroya gitmek istemez misin?).

Resmî ya da özel bir davette "приглашать" (davet etmek) fiili kullanılır: "Приглашаю тебя на день рождения" (Seni doğum günüme davet ediyorum). Davetin konusu "на" ile ve belirtme hâliyle gelir: "на день рождения", "на ужин" (akşam yemeğine), "на свадьбу" (düğüne).

Kabul etmek

Bir daveti kabul etmenin birçok yolu var. Kısa ve sıcak cevaplar şunlardır: "С удовольствием!" (Memnuniyetle!), "Конечно!" (Tabii!), "Отличная идея!" (Harika fikir!), "Давай!" (Olur, hadi!). Teşekkür eklemek her zaman uygundur: "Спасибо за приглашение!" (Davetin için teşekkürler!).

Kabul ettikten sonra çoğu zaman bir soru gelir. Getirilecek bir şey varsa "Что принести?" (Ne getireyim?) diye sorulur; Rus misafirliğinde eli boş gitmemek beklenen bir nezakettir. Yanına birini almak istiyorsan "Можно я приду с подругой?" (Bir arkadaşımla gelebilir miyim?) diye izin istersin.

Kibarca reddetmek

Bir daveti geri çevirirken üç parça birlikte kullanılır: üzüntü, sebep ve yeni bir teklif. Üzüntü "К сожалению" (Maalesef) ya da "Жаль" (Yazık) ile söylenir. Sebep kısa tutulur: "я занят" (meşgulüm; bir kadın "я занята" der), "у меня работа" (işim var), "я плохо себя чувствую" (kendimi iyi hissetmiyorum). Yeni teklif kapıyı açık bırakır: "Может быть, в другой раз?" (Belki başka sefer?).

Bu parçaların hepsi her seferinde gerekmez. Yine de tek başına bir "Нет" Rusçada da serttir ve davet edeni kırabilir; en az bir sebep ya da bir teşekkür eklemek nezaketin gereğidir.

Zaman ve yerde anlaşmak

Davet kabul edilince sıra ayrıntılara gelir. Saati sormak için "Во сколько?" (Saat kaçta?), yeri sormak için "Где встретимся?" (Nerede buluşalım?) kullanılır. Cevap çoğu zaman bir buluşma noktası ve bir saattir: "Давай встретимся у метро в семь" (Metronun önünde yedide buluşalım). Burada "у" edatı ilgi hâli alır ve "yanında, önünde" anlamı verir.

Konuşma genellikle bir onayla kapanır. "Договорились!" (Anlaştık!) en sık kullanılan kapanıştır; kelimesi kelimesine "konuşup anlaştık" demektir. Ona "Тогда до субботы!" (O zaman cumartesiye kadar!) gibi bir vedalaşma eklenebilir.

Türkçe ile karşılaştırma

Birlikte bir şey önermek için Türkçe bir ek kullanır: "gidelim", "buluşalım". Rusça bunu iki parçayla yapar: "давай" ve birinci çoğul kişinin gelecek zamanı. "Давай пойдём" Türkçedeki "hadi gidelim" ile neredeyse birebir örtüşür; "hadi" gibi "давай" da konuşmada tek başına "olur, tamam" anlamında da kullanılır.

Kabul ve ret kalıplarında iki dil benzer resimler çizer. Türkçe "memnuniyetle" der ve memnuniyetle, yani bir duyguyla birlikte geldiğini söyler; Rusça "с удовольствием" der ve aynı şekilde "zevkle" geldiğini söyler: iki dilde de bir araç ya da birliktelik ifadesi kullanılır. Rusçadaki "с" edatı A2.6'daki araç hâlini alır.

Ret dilinde de benzerlik var. Türkçe "maalesef" ile başlar, Rusça "к сожалению" ile. Türkçedeki "başka sefere" Rusçada "в другой раз" olur. İki kültürde de çıplak bir "hayır" kaba sayılır ve bir sebep beklenir. Bir fark var: Türkçede sık duyulan "bakarız" türü belirsiz cevapların Rusçadaki karşılığı "я подумаю" ya da "посмотрим" (göreceğiz) olur ve iki dilde de çoğu zaman bir hayırı yumuşatır.

Örnekler

İkinci ve üçüncü örnekte "в" edatı ardından gelen sert ünsüzün etkisiyle [f] okunur; sekizinci örnekteki "в семь" de aynı kuralla [f SEM'] olur. Altıncı örnekteki "занята" kısa bir sıfattır ve vurgusu sona düşer; eril biçimi "занят" [ZA-nit] vurguyu başta taşır. "До субботы" ifadesinde "до" edatı ilgi hâli ister: "суббота" → "субботы".

Örnek diyalog

Yaroslavl'da Oleg söz verdiği gibi Merve'yi geri arıyor. Aklında iki teklif var.

Merve ilk teklifi üç parçayla geri çeviriyor: teşekkür, "к сожалению" ve bir sebep. Oleg'in "Жаль! А в субботу?" cevabı ret karşısında yeni bir teklif sunmanın en doğal yoludur. "Конечно" kelimesindeki "чн" bu kelimede [şn] okunur; bu, sözlükte özel olarak işaretlenen birkaç kelimeden biridir. "Чем больше, тем лучше" kalıplaşmış bir sözdür ve Türkçedeki "ne kadar çok, o kadar iyi" ile birebir örtüşür.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Давай пойдём в парк в субботу. (ya da: Давай в субботу пойдём в парк.)
2. С удовольствием! Что принести?
3. К сожалению, не могу, я занят. Может быть, в другой раз?
4. Давай встретимся у метро в шесть.

Özet kartı

1. Davet: Приходи(те)! Приходите к нам в гости. Приглашаю тебя на…
2. Birlikte öneri: давай/давайте + birinci çoğul kişi: Давай пойдём… Давайте встретимся…
3. Kibar soru: Хочешь пойти…? Не хочешь пойти…?
4. Kabul: С удовольствием! Конечно! Отличная идея! Спасибо за приглашение!
5. Ret: К сожалению, не могу + sebep + Может быть, в другой раз?
6. Anlaşma: Во сколько? Где встретимся? У метро в семь. Договорились!

Sonraki derse köprü

Merve'nin doğum günü davetine gelen arkadaşları geçen yazdan söz edecek: biri Soçi'de denizdeydi, biri Altay'a gidip döndü. Sıradaki derste geçmiş bir tatili anlatmayı öğreneceğiz: "Летом мы ездили на море" (Yazın denize gidip geldik) cümlesindeki gidip gelme fiilini, tatilde ne yaptığını görünüş seçimiyle anlatmayı ve izlenimlerini söylemeyi.