Doktorda ve eczanede

Kanca

Rus bir doktor muayenehanede boğazına bakıp "У вас ангина" derse kalbinin değil, boğazının derdi olduğunu bil. Kelime kalp ağrısını anlatan tıbbi bir terime benzese de Rusçada "ангина" [an-Gİ-na] gündelik dilde bademcik iltihabının adıdır. Doktor odasında böyle küçük tuzaklar vardır ve doğru kelimeyi bilmek hem seni hem doktoru rahatlatır.

A1.44'te ağrı kalıbını ("у меня болит"), birkaç belirtiyi ve eczanede ilaç istemeyi öğrenmiştin. Bu derste o temeli genişletecek, doktorun sorularını anlamayı, belirtileri daha ayrıntılı anlatmayı ve eczanede bir derde uygun ilaç istemeyi öğreneceksin.

Anlatım

Doktora gitmek

Rusya'da semt sağlık merkezine "поликлиника" [pa-li-KLİ-ni-ka] denir; ilk başvurulan doktor "терапевт" [ti-ra-PEFT], yani pratisyen hekimdir. Diş hekimi "стоматолог" [sta-ma-TO-lak] ya da gündelik dilde "зубной врач" diye anılır. Randevu A2.15'teki gibi "записаться к врачу" ile alınır; bugün bu kayıt çoğunlukla telefonla ya da internetten yapılır.

Doktorun soruları

Muayenehanede birkaç kalıplaşmış soru ve talimat duyarsın. Hepsi kısa ve hep aynı biçimde söylenir.

• "На что жалуетесь?" [na ŞTO JA-lu-yi-tis'] — Şikâyetiniz ne?
• "Давно это у вас?" [dav-NO E-ta u VAS] — Ne zamandır böyle?
• "Откройте рот" [at-KROY-ti ROT] — Ağzınızı açın.
• "Дышите. Не дышите." [Dİ-şı-ti] — Nefes alın. Nefesinizi tutun.
• "Измерим температуру" — Ateşinizi ölçelim.

Bunlar A2.20'deki "вы" emirleridir; muayenede kısa ve net bir tonla söylenir. Doktor sana "ты" ile değil, her zaman "вы" ile hitap eder.

Belirtileri anlatmak

Ağrıyı anlatan tanıdık kalıbın yanında birkaç yeni kalıp daha işe yarar. Tablodaki cümleleri bütün olarak öğrenmek en kolay yoldur.

"Меня тошнит" kişiyi belirtme hâline koyar ve özne kullanmaz; bunu bir kalıp olarak öğren. "Аллергия на" ardından belirtme hâli ister: "аллергия на кошек" (kedilere alerji), "аллергия на пыль" (toza alerji). "Простудился" A2.10'daki geçmiş zamandır ve konuşanın cinsiyetine göre değişir.

Doktorun tavsiyeleri

Muayenenin sonunda doktor bir reçete (рецепт [ri-TSEPT]) yazar ve birkaç tavsiye verir. Tavsiyeler de çoğunlukla emir kipindedir.

• "Вам нужно лежать" — Yatmanız gerek.
• "Пейте больше воды" — Daha çok su için.
• "Принимайте это лекарство после еды" — Bu ilacı yemekten sonra alın.

Çalışan biri için doktor bir "больничный" [bal'-NİÇ-nıy] (rapor, iş göremezlik belgesi) da düzenleyebilir. İşverene bu belgeyle hastalığını bildirirsin; gündelik konuşmada "Я на больничном" (Raporluyum) denir.

Eczanede: "от" ile ilaç istemek

Eczanede bir derde karşı ilaç isterken "от" ve ilgi hâli kullanılır: "что-нибудь от головной боли" [at ga-lav-NOY BO-li] (baş ağrısı için bir şey), "от кашля" [at KAŞ-lya] (öksürük için), "от аллергии" (alerji için). "От" burada A2.2'deki "-den" anlamından türeyen bir "karşı" anlamı taşır: ilaç dertten korur.

İlacın reçeteyle mi satıldığını sormak için: "Это лекарство продаётся без рецепта?" (Bu ilaç reçetesiz satılıyor mu?). Eczacının cevabı "по рецепту" (reçeteyle) ya da "без рецепта" (reçetesiz) olur.

Türkçe ile karşılaştırma

Doktor odasının dili iki dilde birbirine çok yakındır. "Şikâyetiniz ne?" sorusu Rusçada kelimesi kelimesine "На что жалуетесь?" diye sorulur: "neye şikâyet ediyorsunuz?" "Başım dönüyor" cümlesinde Türkçe de Rusça da başı özne yapar: "голова кружится". Türk öğrenci bu kalıpları kendi dilinden aktararak hızla kurabilir; "Ne zamandır böyle?" ile "Давно это у вас?" arasında da büyük bir mesafe yoktur.

Ayrıldıkları yer bazı kişisiz kalıplardır. Türkçe "midem bulanıyor" derken mideyi özne yapar; Rusça hiçbir organ anmaz ve kişiyi belirtme hâline koyar: "меня тошнит". İlaç isterken de Türkçe "baş ağrısı için" der; Rusça "от головной боли" der, yani "baş ağrısına karşı".

Yanıltıcı kelimelere de dikkat etmek gerekir. "Ангина" kalp ağrısıyla karıştırılmamalıdır; gündelik Rusçada bademcik iltihabıdır. "Рецепт" ise hem "reçete" hem "yemek tarifi" anlamına gelir; Türkçede bu iki anlam ayrı kelimelerle söylenir.

Örnekler

Beşinci örnekteki "кошек" A2.8'deki canlı çoğul nesnenin belirtme hâlidir. Yedinci örnekteki "принимайте" bitmemiş görünüştedir, çünkü ilaç belli bir süre düzenli alınacak; tek bir doz için "примите" denir. Son örnekte "без" ötümlü bir sesten ("р") önce [biz] okunur.

Örnek diyalog

Kaluga'da bir poliklinik. Cem iki gündür kendini kötü hissediyor; pratisyen hekim Анна Михайловна (Anna Mihaylovna) onu muayene ediyor.

Cem'in "Со вчерашнего дня" cevabı "с" ve ilgi hâliyle kurulmuş bir başlangıç noktasıdır: "dünden beri". "С" burada iki sessizle başlayan bir kelimeden önce "со" olur. Hekimin "вам нужно лежать" cümlesi A2.5'teki yönelme hâlli zorunluluk kalıbıdır. Rusçada doktora hitap ederken "доктор" kelimesi cinsiyet bildirmez; Türkçedeki "doktor bey" ya da "doktor hanım" ayrımı yoktur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. У меня кружится голова. Меня тошнит.
2. У вас есть что-нибудь от головной боли?
3. Два дня. (ya da: Уже два дня.)
4. Bademcik iltihabını; kalp ağrısını değil.

Özet kartı

1. Poliklinik, терапевт (pratisyen), стоматолог; записаться к врачу.
2. Doktorun soruları: На что жалуетесь? Давно это у вас? Откройте рот. Дышите.
3. Belirtiler: кружится голова, меня тошнит, я простудился, аллергия на + belirtme hâli.
4. Tavsiye: Вам нужно лежать. Принимайте лекарство после еды. рецепт, больничный.
5. Eczane: что-нибудь от + ilgi hâli (от кашля, от головной боли); без рецепта / по рецепту.
6. Dikkat: ангина = bademcik iltihabı.

Sonraki derse köprü

Cem üç gün sonra iyileşip arkadaşlarıyla bir restorana gidecek. Sıradaki derste restoranda yemek yemeyi ele alacağız: masa ayırtmak, menüyü okumak, garsonla konuşmak ve yemeğin sonunda hesabı paylaşmak. A1.46'daki kafe kalıplarının daha resmî ve daha ayrıntılı bir hâlini göreceğiz.