Boş zaman ve hobiler

Kanca

Türkçede futbol "oynanır", gitar "çalınır": iki ayrı fiil. Rusça ikisi için de aynı fiili kullanır, "играть" [ig-RAT'], ama ardından gelen edatı değiştirir: "играть в футбол" (futbol oynamak), "играть на гитаре" (gitar çalmak). Bir oyun "в" ile, bir çalgı "на" ile gelir.

Boş zaman sohbeti tanışmaların en sık konusudur. Bu derste hobileri anlatmanın yollarını, "играть" fiilinin iki kalıbını ve Rusya'da çok yaygın birkaç uğraşı öğreneceksin. A2.7'de gördüğün "заниматься" yapısı da burada yeniden işine yarayacak.

Anlatım

Boş zaman sorusu

Temel soru "Как ты проводишь свободное время?" [KAK tı pra-VO-diş sva-BOD-na-ye VRE-mya] (Boş zamanını nasıl geçirirsin?) sorusudur. "Проводить время" (zaman geçirmek) Türkçedeki "vakit geçirmek" kalıbının karşılığıdır. Daha kısa bir biçim de vardır: "Какое у тебя хобби?" (Hobin ne?). "Хобби" yabancı kökenlidir, nötrdür ve hiç çekilmez: "моё хобби", "у меня много хобби".

Играть в: oyunlar ve sporlar

Bir oyun ya da takım sporu "играть в" ve belirtme hâliyle söylenir. Kelime çoğu zaman yalın hâliyle aynı görünür, çünkü bu isimlerin çoğu cansız ve eril ya da çoğuldur.

"Теннис" kelimesinde "е"den önceki "т" sert okunur: [TE-nis]. Yabancı kökenli bazı kelimelerde bu sertlik korunur.

Играть на: çalgılar

Bir müzik aleti çalmak "играть на" ve bulunma hâliyle söylenir. Burada isim "-е" ekini açıkça gösterir.

"Пианино" "кафе" ve "метро" gibi hiç çekilmez. Hangi edatla gelirse gelsin biçimi aynı kalır; bu yüzden "играть на пианино" kalıbını olduğu gibi ezberlemek yeterlidir.

Başka uğraşlar

Bazı hobiler kendi fiilleriyle söylenir. Bu fiillerin çekimleri küçük düzensizlikler taşır.

• "рисовать" [ri-sa-VAT'] (resim yapmak): "-ова-" "-у-"ya döner: "рисую", "рисуешь".
• "танцевать" [tan-tsı-VAT'] (dans etmek): "танцую", "танцуешь".
• "петь" [PET'] (şarkı söylemek): düzensizdir: "пою" [pa-YU], "поёшь", "поёт".
• "кататься на лыжах" [na LI-jah] (kayak yapmak), "кататься на велосипеде" (bisiklete binmek).

Spor ve sanat dallarının çoğu meslek dersinde tanıdığın "заниматься" fiiliyle de söylenir: "заниматься спортом", "заниматься танцами". "Играть" ve "заниматься" arasındaki fark ince bir farktır: biri belirli bir oyunu oynamayı, öbürü bir uğraşla düzenli olarak meşgul olmayı anlatır.

Rusya'ya özgü iki uğraş

Rusya'da iki boş zaman etkinliği çok yaygındır ve sohbette sık geçer. Biri balık tutmaktır: "рыбалка" [rı-BAL-ka], "ходить на рыбалку" (balığa gitmek). Öbürü sonbaharda ormanda mantar toplamaktır: "собирать грибы" [sa-bi-RAT' gri-BI]. İkisi de çoğu zaman yazlıkta ya da şehir dışındaki bir hafta sonunda yapılır.

Ne sıklıkla?

Hobi anlatırken A1.49'daki sıklık kelimeleri ve A2.15'teki zaman ifadeleri bir araya gelir: "по выходным" [pa vı-had-NIM] (hafta sonları), "по вечерам" (akşamları), "раз в неделю" (haftada bir). "По" ve yönelme hâli burada tekrar eden zamanı anlatır; tek bir hafta sonu için ise "в выходные" denir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe oyun ile çalgıyı iki ayrı fiille ayırır: "futbol oynamak" ve "gitar çalmak". Rusça aynı fiili kullanır ve ayrımı edatla yapar. Türk öğrenci için bu iyi bir haberdir: bir fiil öğrenir, iki kalıp kurar. Hatırlanması gereken tek şey edatın ve hâlin seçimidir.

Hobi adında iki dil yakındır. Türkçede "hobim resim yapmak" derken bir mastar kullanılır; Rusçada da "моё хобби — рисовать" der ve mastarı kullanırsın. Türkçede "satranç oynamayı severim" ile Rusçadaki "люблю играть в шахматы" kalıbı da birebir örtüşür.

Kültürel olarak da benzerlikler var. Türkiye'de de balık tutmak ve sonbaharda mantar toplamak birçok bölgede bilinen uğraşlardır. Rusça bu etkinlikler için kalıplaşmış öbekler kullanır ve onları tanımak, bir Rus'la boş zaman sohbetine kolayca girmeni sağlar. "Ходить на рыбалку" ya da "ходить за грибами" öbeklerini bilen biri, bir hafta sonu davetini de anlar.

Örnekler

İkinci ve üçüncü örnekler iki kalıbı yan yana gösteriyor: oyun "в" ile, çalgı "на" ile. Altıncı örnekte "рыбалка" bir isimdir ve "любить" fiilinin nesnesi olarak belirtme hâline girer. Son örnekteki "по выходным" çoğul yönelme hâlidir ve "her hafta sonu" anlamını taşır.

Örnek diyalog

Kazan'da bir üniversitenin kulüpler günü. Yiğit, standlar arasında dolaşırken Рита (Rita) ile tanışıyor.

Yiğit'in "Ни в какой" cevabı "hiçbir grupta değil" demektir; "ни" olumsuzluğu güçlendirir. Rita'nın daveti A2.14'teki "давай" + bitmiş görünüş kalıbıdır: "сыграем" (bir maç oynayalım) "играть" fiilinin bitmiş görünüşlü çiftidir. "Научишься" (öğrenirsin) "научиться" fiilinin geleceğidir; A1.33'teki "учиться" ailesindendir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. играть в теннис, играть на пианино, играть в карты, играть на скрипке.
2. По выходным я играю в шахматы.
3. я пою, ты поёшь; я рисую, ты рисуешь.
4. Какое у тебя хобби? — Моё хобби — танцевать.

Özet kartı

1. Soru: Как ты проводишь свободное время? Какое у тебя хобби?
2. Oyun ve spor: играть в + belirtme hâli (в футбол, в шахматы).
3. Çalgı: играть на + bulunma hâli (на гитаре, на пианино).
4. Fiiller: рисовать (рисую), танцевать (танцую), петь (пою), кататься на лыжах.
5. Rus uğraşları: рыбалка, собирать грибы.
6. Sıklık: по выходным, по вечерам, раз в неделю.

Sonraki derse köprü

Rita ile Yiğit cumartesi tenis oynayacak; Yiğit'in de bir spor ayakkabısına ihtiyacı var. Sıradaki derste bir mağazada beden sormayı ve bir şeyi denemeyi öğreneceğiz: "Какой у вас размер?" (Bedeniniz kaç?) ve "Можно примерить?" (Deneyebilir miyim?).