Hava durumu

Kanca

Ekim ayında Antalya'dan Yekaterinburg'a telefon açan biri iki ayrı mevsimle konuşabilir: bir tarafta "плюс двадцать пять" (artı yirmi beş), öbür tarafta "минус десять" (eksi on) ve kar. Rusya'da hava sohbeti bu yüzden boş bir laf değildir; giyinmeyi, yolculuğu ve günün planını belirler.

Bu derste havayı anlatmanın üç yolunu birleştireceksin: A2.5'teki kişisiz durum kelimeleri ("холодно", "тепло"), A2.16'daki "идти" fiilinin yağmur ve kar için kullanımı ve sıcaklık söylerken sayılarla birlikte gelen "градус". Sonunda bir hava sohbetini baştan sona yürütebileceksin.

Anlatım

Bugün hava nasıl?

Temel soru "Какая сегодня погода?" [ka-KA-ya si-VOD-nya pa-GO-da] (Bugün hava nasıl?) sorusudur. Cevap iki türlü kurulabilir.

Birincisi "погода" kelimesini özne yapar ve bir sıfatla nitelendirir: "Погода хорошая" (Hava güzel), "Погода плохая" (Hava kötü). "Погода" dişil olduğu için sıfat da dişildir.

İkincisi kişisiz bir durum kelimesi kullanır: "Сегодня хорошо" (Bugün güzel), "Сегодня холодно" (Bugün soğuk). Bu biçimler A2.5'teki "мне холодно" yapısının kişisiz hâlidir.

Durum kelimeleri

Olaylar: isim ve fiil

Hava olaylarının çoğu bir isim ve bir fiille anlatılır. Fiil genellikle ismin önüne gelir.

• "Сейчас идёт снег" [SNEK] (Şu an kar yağıyor), "Весь день шёл дождь" (Bütün gün yağmur yağdı).
• "Светит солнце" [SVE-tit SON-tse] (Güneş parlıyor). "Солнце" kelimesinde "л" okunmaz.
• "Дует ветер" [DU-yit VE-tir] (Rüzgâr esiyor).

Bazı olaylar tek bir isimle söylenir ve "есть" gerektirmez: "Туман" [tu-MAN] (Sis var), "Гроза" [gra-ZA] (Fırtına, gök gürültüsü), "Мороз" [ma-ROS] (Ayaz, dondurucu soğuk). Bunlar tek başına birer cümledir ve bir hava raporunun başlıkları gibi okunur.

Kaç derece?

Sıcaklık sorusu "Сколько градусов?" [SKOL'-ka GRA-du-saf] (Kaç derece?) diye sorulur. Cevapta "плюс" ve "минус" sayının önüne gelir: "Плюс двадцать" (Artı yirmi), "Минус пятнадцать" (Eksi on beş). "Градус" kelimesi A2.3'teki sayı kuralına uyar: "один градус", "два градуса", "пять градусов". Gündelik konuşmada "градусов" çoğu zaman düşer: "Сегодня минус десять."

Rus hava raporları bazen "тепла" (sıcak) ve "мороза" (ayaz) kelimelerini de ekler: "двадцать градусов тепла" (artı yirmi), "десять градусов мороза" (eksi on). Bu biçim radyoda ve televizyonda daha sık, sokakta daha seyrek duyulur.

Dün ve yarın

Hava cümleleri A2.10 ve A2.14'teki gibi zamanda kayar: "Вчера было холодно" (Dün soğuktu), "Вчера шёл дождь" (Dün yağmur yağdı), "Завтра будет снег" (Yarın kar yağacak). "Было" ve "будет" kişisiz cümlelerde nötrdür; isimli cümlelerde fiil isme uyar: "Вчера была гроза" (Dün fırtına vardı).

Tahmin için "прогноз погоды" [prag-NOS pa-GO-dı] (hava tahmini) kullanılır: "По прогнозу завтра будет дождь" (Tahmine göre yarın yağmur yağacak). Sabah haberlerinde ve telefon uygulamalarında bu kalıp her gün karşına çıkar.

Mevsimler

A1.26'da mevsim adlarını ve "зимой", "летом" gibi zarfları öğrenmiştin. Hava sohbetinde bu zarflar sık geçer: "Зимой у нас очень холодно" (Bizde kışın çok soğuk olur). Sonbaharın başında kısa bir sıcak dönem gelirse Ruslar buna "бабье лето" der; Türkçedeki "pastırma yazı"nın karşılığıdır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe havayı çoğunlukla "hava" kelimesini özne yaparak anlatır: "hava soğuk", "hava güneşli". Rusça bunu iki yoldan yapar: ya "погода" kelimesini özne yapar ("погода хорошая") ya da hiç özne kullanmaz ("холодно"). Türk öğrenci "Сегодня холодный" gibi bir sıfat kurmaya meyillidir; Rusçada özne yoksa sıfat değil, "-о" ile biten durum kelimesi gerekir.

Yağışlar için iki dil şaşırtıcı ölçüde yakındır. Türkçe hem yağmur hem kar için aynı fiili kullanır: "yağmur yağıyor", "kar yağıyor". Rusça da iki olay için aynı fiili kullanır, sadece fiil farklıdır: "идёт дождь", "идёт снег". İki dil de yağışı bir hareket gibi düşünür. Türkçe yağışı "yağmak" fiiliyle, Rusça "yürümek" fiiliyle anlatır; ama mantık aynıdır: gökten bir şey gelir.

Sıcaklıkta Türkçe "sıfırın altında on derece" ya da kısaca "eksi on" der; Rusça "минус десять" der. Kısa biçim iki dilde birebir aynıdır.

Örnekler

Dördüncü örnekte "шёл снег" bütün gün süren bir yağışı anlatıyor; süre bildirildiği için fiil bitmemiş görünüştedir. Yedinci örnekteki "по прогнозу" (tahmine göre) "по" edatı ve yönelme hâliyle kurulur. Son örnekte "дожди" çoğuldur: tekrar eden yağmurlar. Fiil de çoğul olur: "идут".

Örnek diyalog

Ekim ayında bir akşam. Antalya'da yaşayan Oya, Yekaterinburg'daki arkadaşı Таня'yı (Tanya) arıyor.

"У нас" (bizde) ve "у вас" (sizde) hava sohbetinde bir yeri, bir memleketi gösterir; "у" edatı burada bir kişiyi değil, onun yaşadığı yeri gösterir: "şehrimizde". "Так бывает" (böyle olur) bir şeyin zaman zaman olduğunu anlatan kalıplaşmış bir sözdür. "Теплее" (daha ılık) "тепло" kelimesinin karşılaştırma biçimidir. "Около нуля" (sıfır civarında) "около" edatı ve ilgi hâliyle kurulur. Yekaterinburg'da ekimde ilk karın yağması olağandışı değildir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Сегодня солнечно и тепло (ya da жарко). На улице минус пять.
2. Вчера шёл дождь. Завтра будет дождь.
3. Сегодня холодно (özne yok). Вода холодная ("вода" özne, dişil).
4. Какая погода будет на выходных? (ya da: Какой прогноз на выходные?)

Özet kartı

1. Soru: Какая сегодня погода? Cevap: Погода хорошая / Сегодня хорошо.
2. Durum kelimeleri: тепло, жарко, прохладно, холодно, солнечно, пасмурно, ветрено.
3. Olaylar: идёт дождь / снег, светит солнце, дует ветер; туман, гроза, мороз.
4. Sıcaklık: плюс / минус + sayı; один градус, два градуса, пять градусов.
5. Zaman: было холодно, шёл дождь, будет снег; прогноз погоды.
6. Бабье лето = pastırma yazı.

Sonraki derse köprü

Oya hafta sonu için güzel bir hava bekliyor; peki hafta sonunu nasıl geçirecek? Sıradaki derste boş zamanı ve hobileri konuşacağız: "Что ты делаешь в свободное время?" (Boş zamanında ne yaparsın?) sorusu ve A2.7'deki "заниматься" ile kurulan uğraşlar.