Şehir ve mekânlar

Kanca

Rusya'nın birçok eski şehrinin ortasında bir "кремль" [KREML'] vardır: Moskova'da, Kazan'da, Nijniy Novgorod'da. Türkçede "Kremlin" denince akla yalnız Moskova gelir; oysa kelime "kale, iç kale" demektir ve surlarla çevrili eski şehir merkezlerinin ortak adıdır. Bir Rus şehrini tanıtırken bu kelime çoğu zaman ilk cümlelerde geçer.

Hareket fiillerini ve yer sorularını öğrendin; şimdi bunları dolduracak kelimelere geçiyoruz. Konu Kelimeleri modülünün ilk dersinde şehrin mekânlarını adlandıracak, bir yerin nerede bulunduğunu tarif edecek ve bir şehri birkaç cümleyle tanıtmayı öğreneceksin.

Anlatım

Şehrin yapı taşları

"Набережная" A1.41'deki oda adları gibi isimleşmiş bir sıfattır ve sıfat gibi çekilir: "на набережной" [na NA-bi-rej-nay]. "Мост" vurgulu "-у" grubundandır: "на мосту" [na mas-TU].

Binalar ve kurumlar

"Церковь" ve "мечеть" "-ь" ile biten dişil isimlerdir: "в церкви" [f TSERK-vi], "в мечети" [v mi-ÇE-ti]. "Кремль" eril bir "-ь" ismidir ve çekimde "-ля" alır: "в кремле" [f krim-LE], "из кремля".

Nerede bulunuyor?

Bir yerin konumunu söylemek için "находиться" [na-ha-DİT'-sa] (bulunmak) fiili kullanılır: "Музей находится в центре" (Müze merkezde). Günlük konuşmada fiil çoğu zaman düşer: "Музей в центре". Yazılı dilde, rehberlerde ve tabelalarda ise "находится" sık görülür.

Konum bildiren dört edat bu fiille sık gelir ve her biri kendi hâlini ister:

• "рядом с" [RYA-dam s] + araç hâli: yanında. "Рядом с парком" (parkın yanında).
• "напротив" [na-PRO-tif] + ilgi hâli: karşısında. "Напротив банка" (bankanın karşısında).
• "недалеко от" + ilgi hâli: yakınında. "Недалеко от вокзала" (garın yakınında).
• "между" [MEJ-du] + araç hâli: arasında. "Между школой и почтой" (okul ile postane arasında).

Bir şehri tanıtmak

Bir şehri anlatırken birkaç sıfat işe yarar: "большой" / "маленький" (büyük / küçük), "старый" / "современный" [sav-ri-MEN-nıy] (eski / modern), "шумный" [ŞUM-nıy] / "тихий" [Tİ-hiy] (gürültülü / sessiz), "зелёный" (yeşil), "красивый" (güzel). Bunlara konumu ekleyerek kısa bir tanıtım kurulur: "Казань — большой и красивый город. Она находится на Волге. В центре есть старый кремль."

Son cümledeki "есть" A1.38'deki varlık kalıbıdır; bir şehirde neyin bulunduğunu sayarken her gün kullanılır: "В городе есть театр, музей и большой парк."

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe konum bildirirken bir ilgi eki ve bir son çekim kullanır: "parkın yanında", "bankanın karşısında", "okulla postanenin arasında". Rusça bunların yerine edatlar kullanır ve her edat farklı bir hâl ister. Türk öğrenci için asıl iş, hangi edatın hangi hâli istediğini ezberlemektir: "напротив банка" ilgi hâliyle, ama "рядом с банком" araç hâliyle.

Sözcük sırası da tersine döner. Türkçede ana isim önce, son çekim sonra gelir: "bankanın karşısında". Rusçada edat önce, isim sonra: "напротив банка". Bu, A2.1'deki tamlama sırasının tersine çevrilmesine benzer bir alışkanlık ister.

Mekân adlarında iki dil sık sık buluşur. "Park", "meydan", "pazar", "köprü" gibi kelimelerin karşılıkları birebir örtüşür. Fark, Rus şehirlerine özgü yapılardadır: "кремль" bir kale ve eski şehir merkezidir, "набережная" ise bir nehir ya da deniz kıyısında yürüyüş için yapılmış geniş bir yoldur; Türkçedeki "sahil yolu" ya da "rıhtım" ona en yakın kelimelerdir.

Örnekler

İlk örnekte bir şehrin bir nehrin "üstünde" olduğu söyleniyor: Rusça kıyıdaki şehirleri "на" ile anlatır. Yedinci örnekte "между" iki ismi araç hâline sokuyor: "школой" ve "почтой". Sekizinci örnekteki tire, iki ismin arasındaki düşmüş "olmak" fiilinin yerini tutar.

Örnek diyalog

Kazan'da bir öğleden sonra. Sena şehre ilk kez geliyor; Kazanlı arkadaşı Ильдар (İldar) ona merkezi gezdiriyor.

Bauman Sokağı Kazan'ın merkezindeki yaya sokağıdır ve sonunda kale yükselir. Kazan Kremlini'nin içinde bir cami ile bir katedral yan yana durur; İldar'ın "один из символов" (simgelerinden biri) cümlesi bunu anlatıyor. "Один из" yapısı ilgi hâliyle kurulur: "bir … -den biri". "У воды" (su kenarında) A2.1'deki "у" + ilgi hâlidir. "Пешеходная" (yaya) bir sıfattır ve "улица" ile uyuşur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. рядом со школой ("с" iki sessizden önce "со" olur), напротив музея, между банком и аптекой.
2. на площади, в парке, на набережной, в районе.
3. Гостиница находится недалеко от вокзала.
4. Örnek: Измир — большой и красивый город. Он находится на море. В центре есть набережная и рынок.

Özet kartı

1. Şehir: центр, район, улица, проспект, площадь, набережная, мост, парк.
2. Yapılar: кремль, собор, церковь, мечеть, торговый центр, рынок.
3. Konum: находиться + где; günlük konuşmada fiil düşer.
4. Edatlar: рядом с + araç, напротив + ilgi, недалеко от + ilgi, между + araç.
5. Edatlar: на площади, на набережной, на мосту; в центре, в парке.
6. Tanıtım: X — большой город. Он находится… В центре есть…

Sonraki derse köprü

İldar akşamları sahil yolunun güzel olduğunu söyledi; ama bu biraz da havaya bağlı. Sıradaki derste hava durumunu konuşacağız: "Какая сегодня погода?" (Bugün hava nasıl?) sorusu, sıcaklık bildirmek ve A2.5'teki kişisiz cümlelerle havayı anlatmak.