Ulaşım: на метро, на автобусе, пешком

Kanca

Kalabalık bir Rus otobüsünde arkandan biri sorar: "Вы выходите на следующей?" (Bir sonrakinde iniyor musunuz?). Bu soru bir sohbet açmak için değil, kapıya doğru yer değiştirmek içindir. İniyorsan "Да" dersin; inmiyorsan yana çekilir ve yolu açarsın.

Ulaşım Rusçanın en gündelik konularından biridir ve önceki derslerin neredeyse hepsini bir araya getirir: hareket fiilleri, yer soruları, bulunma hâli. Bu derste taşıtların adlarını, taşıtla yolculuğu anlatan temel kalıbı ve toplu taşımada duyacağın cümleleri öğreneceksin.

Anlatım

На + bulunma hâli: taşıtla

Bir taşıtla gidildiğini söylemenin en sık yolu "на" ve bulunma hâlidir:

"Метро" ve "такси" yabancı kökenlidir ve hiç çekilmez; "кафе" ve "кофе" gibi her hâlde aynı kalırlar. Fiil A2.16'daki kurala uyar: taşıtla gidiliyorsa "ехать" ya da "ездить": "Брат ездит в университет на метро" (Kardeşim üniversiteye metroyla gider).

Daha resmî bir dilde araç hâli de kullanılır: "поездом" (trenle), "самолётом" (uçakla). Bu biçimler bilet ve tarife dilinde sık görülür; konuşmada "на поезде" daha yaygındır.

Пешком: yürüyerek

Taşıt kullanmadan gitmek "пешком" [pi-ŞKOM] ile söylenir ve fiil "идти" ya da "ходить" olur: "Я пойду пешком, это близко" (Yürüyerek gideceğim, yakın).

В автобусе mı, на автобусе mı?

İki öbek de doğrudur, ama farklı şeyler söyler. "На автобусе" gitme biçimini, "в автобусе" bir yeri anlatır: "Я еду на автобусе" (Otobüsle gidiyorum), "Я в автобусе" (Otobüsün içindeyim). A2.16'daki telefon konuşmasında Sonya "в автобусе" dediğinde nerede olduğunu söylüyordu.

Sık sorular

• "Как доехать до…?" [KAK da-YE-hat' da] — … nasıl gidilir? (taşıtla)
• "Какой трамвай идёт до вокзала?" — Gara hangi tramvay gidiyor?
• "Сколько ехать до центра?" — Merkeze ne kadar sürer?
• "Где остановка?" — Durak nerede?
• "Сколько стоит проезд?" [pra-YEST] — Bilet kaç para?

"До" ilgi hâli ister: "до вокзала", "до центра". "Доехать" (taşıtla varmak) bir hedefe ulaşmayı anlatır; A2.12'deki gibi bitmiş görünüşlü bir fiildir.

Toplu taşımada

Metroda her istasyondan önce bir anons duyulur: "Следующая станция — …" (Sonraki istasyon …). Kalabalık otobüste kapıya ilerlerken kibar soru "Вы выходите на следующей?"dir; "на следующей" "sonraki durakta" demektir ve "остановке" kelimesi düşer.

Taksi

Taksiyi çağırmak "заказать такси" [za-ka-ZAT' tak-Sİ] ile söylenir. Bugün bunun çoğu bir uygulamayla yapılır, ama telefonda ya da otel resepsiyonunda "Можно заказать такси?" sorusu hâlâ gerekir. Taksiye binince adresi söylemek için "Мне нужно на вокзал" (Gara gitmem gerek) ya da kısaca "На вокзал, пожалуйста" yeter; A2.5'teki "мне нужно" kalıbı burada da işini görür.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe taşıtla gitmeyi "ile" ekiyle anlatır: "otobüsle", "metroyla", "trenle". Türk öğrenci bu yüzden Rusçada "с" ve araç hâli aramaya meyillidir: "с автобусом". Bu cümle "otobüsle birlikte" diye anlaşılır, sanki otobüs bir yol arkadaşıymış gibi. Rusçada taşıtın kendisi bir yüzey gibi düşünülür ve "на" ile söylenir.

Türkçenin "yürüyerek" zarfı Rusçadaki "пешком" kelimesinin tam karşılığıdır; ikisi de tek kelimelik, çekilmeyen birer zarftır. Bu noktada iki dil birbirine çok yakındır. "Yürüyerek gideceğim" ile "Пойду пешком" kelimesi kelimesine örtüşür.

"İnmek" ve "binmek" fiillerinde de bir fark var. Türkçede "otobüse binmek" yönelme hâli alır. Rusçada "садиться на автобус" belirtme hâliyle kurulur ve kelimesi kelimesine "otobüsün üstüne oturmak" demektir. "İnmek" ise "выходить", yani "dışarı çıkmak" anlamında bir hareket fiilidir: Rusça otobüsten bir binadan çıkar gibi çıkar.

Örnekler

Dördüncü örnekteki "летим" (uçuyoruz) yeni bir hareket fiilidir: "лететь" (uçmak). "Ехать" ve "идти" gibi o da tek yönlü bir harekettir; çok yönlü eşi "летать"tır. Sekizinci örnekteki "пойду" bitmiş görünüşlü bir gelecek: "yola çıkacağım, yürüyerek gideceğim".

Örnek diyalog

Sankt-Peterburg, Nevski Caddesi'nde bir otobüs durağı. Kübra Ermitaj Müzesi'ne gitmek istiyor; durakta bekleyen Геннадий'e (Gennadiy) soruyor.

Gennadiy'nin "Минут пятнадцать" cevabında sayı ile isim yer değiştirmiş. Rusçada sayıyı isimden sonraya koymak "aşağı yukarı" anlamı katar: "пятнадцать минут" tam on beş dakika, "минут пятнадцать" on beş dakika kadar. "Выходите" burada bir emirdir: "inin". Emir kipi sıradaki derste ayrıca işlenecek. Kübra'nın son cümlesindeki "наверное" (galiba, muhtemelen) bir kararın kesin olmadığını yumuşakça bildirir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. на поезде, на машине, на метро.
2. Как доехать до центра? Где остановка?
3. Я в трамвае (bir yer). Я езжу на трамвае (gidiş biçimi).
4. "Пятнадцать минут" tam on beş dakika; "минут пятнадцать" yaklaşık on beş dakika.

Özet kartı

1. Taşıtla: на + bulunma hâli (на автобусе, на поезде, на машине); на метро, на такси çekilmez.
2. Fiil: ехать / ездить; yürüyerek пешком + идти / ходить.
3. На автобусе (gidiş biçimi) / в автобусе (yer).
4. Sorular: Как доехать до…? Сколько ехать до…? Где остановка? Сколько стоит проезд?
5. Toplu taşıma: остановка, станция, пересадка, выходить, садиться.
6. Вы выходите на следующей? Sayı isimden sonra: yaklaşık (минут пятнадцать).

Sonraki derse köprü

Gennadiy Kübra'ya "Выходите у Дворцовой площади" dedi: bir talimat verdi. Hareket Fiillerine Giriş modülü burada bitiyor; sıradaki modülde emir ve rica kalıplarına geçeceğiz. İlk ders emir kipinin kendisi: "читай" ve "читайте", "говори" ve "говорите", "скажи" ve "скажите" nasıl kurulur.