Zaman ifadeleri: вчера, завтра, на прошлой неделе, через час

Kanca

Türkçede "bir saat sonra" ve "bir hafta önce" derken sıra hep aynıdır: önce süre, sonra yön. Rusçadaki "через час" ve "неделю назад" öbekleri de aynı iki bilgiyi taşır, ama biri öne, öbürü arkaya gelir: "через" sürenin önünde, "назад" sürenin arkasında durur.

Zaman ifadeleri Rusçada her biri ayrı bir hâlle kurulur: hafta bulunma hâlinde, saat belirtme hâlinde, "sonra" ilgi hâliyle. Bu dersle Geçmiş Zaman ve Görünüş modülünü kapatırken bu ifadeleri tek bir haritada toplayacağız.

Anlatım

Günler

En kısa zaman ifadeleri tek kelimedir ve çekilmez:

Haftanın günleri A1.26'daki gibi "в" ve belirtme hâliyle söylenir: "в понедельник", "в субботу". "Bu cumartesi" demek için "в эту субботу" kullanılır.

Hafta, ay, yıl: hangi edat?

Her zaman birimi kendi edatını ve hâlini ister:

"Неделя" (hafta) "на" alır; "месяц" (ay) ve "год" (yıl) "в" alır. Üçü de bulunma hâlindedir. "Год" A1.35'teki vurgulu "-у" grubundandır: "в прошлом году" [f PROŞ-lam ga-DU]. "Прошлый" [PROŞ-lıy] geçen, "следующий" [SLE-du-yu-şşiy] gelecek, sıradaki demektir.

Через: … sonra

"Через" [çi-ris] ve belirtme hâli, şimdiden itibaren ne kadar sonra bir şey olacağını söyler: "через час" (bir saat içinde, bir saat geçince), "через неделю" [çi-ris ni-DE-lyu] (bir hafta sonra), "через два дня" (iki gün sonra). Türkçedeki "-den sonra"dan farkı, bir başlangıç noktası değil bir süre almasıdır: "işten sonra" değil, "iki saat sonra".

Назад: … önce

"Назад" [na-ZAT] sürenin arkasına gelir ve geçmişi işaret eder: "час назад" (bir saat önce), "неделю назад" (bir hafta önce), "три года назад" (üç yıl önce). Süre burada da belirtme hâlindedir: "неделя" → "неделю".

До ve после: bir olaydan önce ve sonra

Bir süre değil de bir olay söz konusuysa "до" (önce) ve "после" [POS-li] (sonra) kullanılır ve ikisi de ilgi hâli ister: "до обеда" (öğle yemeğinden önce), "после работы" (işten sonra), "после урока" (dersten sonra). "Через" ve "назад" bir süreyle, "до" ve "после" bir olayla çalışır.

Ne kadar süre? Ne sıklıkla?

Süre bildiren ifade edatsız belirtme hâlindedir: "весь день" (bütün gün), "всю неделю" [FSYU ni-DE-lyu] (bütün hafta), "два часа" (iki saat). Sıklık için "каждый" ile belirtme hâli ya da "раз в" kalıbı kullanılır: "каждую неделю" (her hafta), "раз в неделю" [RAS v ni-DE-lyu] (haftada bir), "два раза в год" (yılda iki kez).

За … до: … önceden

İki ifade birleşerek "bir olaydan şu kadar önce" anlamını kurar: "за десять минут до урока" (dersten on dakika önce). "За" süreyi, "до" olayı taşır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe zaman ifadelerinin çoğunu sıfat ve isimle kurar: "geçen hafta", "gelecek yıl", "bu ay". Ek gerekirse sona gelir: "geçen hafta-da" demeyiz, ama "bu ay-da" diyebiliriz. Rusça bu ifadelere bir edat ve bir hâl ekler ve edat birime göre değişir: hafta "на", ay ve yıl "в". Türk öğrenci "в прошлой неделе" demeye meyillidir; bu cümle anlaşılır, ama Rus kulağına yanlış gelir.

"Sonra" ve "önce" kelimelerinde iki dil benzer davranır ama ince bir ayrım vardır. Türkçe hem bir süreyi ("iki saat sonra") hem bir olayı ("işten sonra") aynı kelimeyle anlatır. Rusça bu iki işi ayırır: süre için "через" ve "назад", olay için "после" ve "до".

Sıra konusunda ise Türkçe tutarlıdır: "iki saat sonra", "iki saat önce", hep sonda. Rusçada "назад" Türkçedeki gibi sona gelir, ama "через" başa geçer. Bu küçük asimetriyi ezberlemek gerekir.

Örnekler

Üçüncü örnekteki "познакомились" (tanıştık) bitmiş görünüşlü dönüşlü bir fiildir; tek bir olay, bir sonuç. Yedinci örnekte Rusça yağmuru "yürüyen" bir şey olarak anlatır: "шёл дождь", kelimesi kelimesine "yağmur yürüdü". Bu deyim bütün olarak öğrenilir; "дождь" kelimesinde "жд" [şt'] gibi duyulur.

Örnek diyalog

Tula'da bir sağlık ocağı, sabah. Serkan telefonla randevu almaya çalışıyor; hattın öbür ucunda görevli Людмила (Lyudmila).

Bu kısa konuşma zaman haritasının neredeyse bütün parçalarını kullanıyor: "на этой неделе", "на следующей", "в понедельник", "месяц назад", "за десять минут до приёма". Serkan'ın vedası "До понедельника!" kalıplaşmış bir öbektir: "до" ve bir gün adı, "o güne kadar hoşça kal" anlamında. "Я был у вас" kelimesi kelimesine "sizdeydim" demektir; bir kuruma ya da birinin evine gitmiş olmayı anlatır. "Приём" burada doktorun hasta kabulünü, yani randevuyu anlatır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. на прошлой неделе, в прошлом месяце, в следующем году.
2. через два дня, год назад, после урока.
3. через час (süre), после урока (olay).
4. Я занимаюсь спортом два раза в неделю.

Özet kartı

1. Günler: позавчера, вчера, сегодня, завтра, послезавтра.
2. Hafta "на" (на прошлой неделе), ay ve yıl "в" (в этом месяце, в прошлом году).
3. Через + belirtme hâli: … sonra (через час); süre + назад: … önce (неделю назад).
4. До / после + ilgi hâli: olaydan önce / sonra (после работы).
5. Süre edatsız belirtme hâlinde (всю неделю); sıklık: каждую неделю, раз в неделю.
6. За + süre + до + olay: за десять минут до урока.

Sonraki derse köprü

Bu derste "поеду" (gideceğim) ve "хожу" (giderim) gibi biçimler geçti; ikisi de "gitmek" demek, ama farklı fiiller. Sıradaki derste yeni bir modül başlıyor: Rusçada yürüyerek gitmek "идти", bir taşıtla gitmek "ехать" ile söylenir ve Türkçedeki tek "gitmek" fiili ikiye ayrılır.