Sevmek ve hoşlanmak: люблю ve нравится

Kanca

Türkçede "Bu şehri beğendim" ve "Bu şehir hoşuma gitti" aynı duyguyu iki ayrı yapıyla söyler. Birincisinde özne sensin ve şehir nesnedir. İkincisinde özne şehirdir; sen yalnızca "hoş"un sahibisin. Rusça bu iki yolu ayrı fiillere dağıtır: "любить" (sevmek) birinci yapıya, "нравиться" (hoşa gitmek) ikinci yapıya benzer.

Bu derste iki fiilin dilbilgisini ve aralarındaki anlam farkını öğreneceksin. Hangisini seçtiğin, sevginin ne kadar derin olduğunu ve neyi sevdiğini de söyler.

Anlatım

Люблю: seven özne

"Любить" fiilini Ders A1.29'dan tanıyorsun: "я люблю" [ya lyu-BLYU], "ты любишь" [tı LYU-biş], "они любят". Seven kişi öznedir, sevilen şey ya belirtme hâlinde bir isimdir ya da bir mastardır.

• "Я люблю джаз" [ya lyu-BLYU DJAS] — Cazı severim.
• "Она любит Москву" — Moskova'yı seviyor ("Москва" → "Москву").
• "Мы любим читать" — Okumayı severiz.

"Любить" kalıcı, köklü bir sevgiyi anlatır: bir tutkuyu, bir alışkanlığı, bir insana duyulan sevgiyi. "Я тебя люблю" [ya ti-BYA lyu-BLYU] (Seni seviyorum) cümlesinde de aynı fiil vardır.

Нравится: sevilen özne

"Нравиться" fiili ters kurulur. Hoşa giden şey öznedir ve yalın hâldedir; hoşlanan kişi yönelme hâlindedir.

• "Мне нравится этот город" [mne NRA-vi-tsa E-tat GO-rat] — Bu şehir hoşuma gidiyor.

Kelimesi kelimesine: "Bana hoş geliyor bu şehir". Fiil "город"a uyar, "мне"ye değil. Hoşa giden şey birden fazlaysa fiil "нравятся" biçimine geçer: "Мне нравятся эти песни" [mne NRA-vyat-sa E-ti PES-ni] (Bu şarkılar hoşuma gidiyor).

Hoşlanan kişiyi gösteren zamirler yönelme hâlindedir. Yönelme hâli A2'de ayrıca işlenecek; şimdilik bu yedi biçimi kalıp olarak öğren.

Hoşa giden şey bir eylem de olabilir; o zaman fiil tekil kalır: "Ей нравится гулять" [YEY NRA-vi-tsa gu-LYAT'] (Yürüyüş yapmaktan hoşlanıyor). Mastarın tekil ya da çoğul bir biçimi olmadığı için fiil burada hep "нравится" kalır.

"Нравится" ve "нравятся" kelimelerinde "-тся" ve "-ится" sonu [tsa] okunur, A1.33'teki dönüşlü fiiller gibi. Vurgu iki biçimde de ilk hecededir: [NRA-].

Hangisi ne zaman?

"Нравится" çoğu zaman bir izlenimi, belli bir şeye duyulan beğeniyi anlatır: yeni gördüğün bir şehir, tadına baktığın bir yemek, dinlediğin bir şarkı. "Люблю" ise süregelen, köklü bir sevgidir.

• "Мне нравится Казань" — Kazan hoşuma gidiyor (yeni gelmişim, izlenimim olumlu).
• "Я люблю Казань" — Kazan'ı severim (orayı tanıyorum, bağlıyım).

İnsanlar için fark daha da belirgindir. "Он мне нравится" (Ondan hoşlanıyorum) bir ilgiyi, belki bir çekimi anlatır. "Я его люблю" (Onu seviyorum) ise derin bir bağdır. Arkadaşına "Ты мне нравишься" demek ile "Я тебя люблю" demek aynı ağırlıkta değildir.

Bir ölçek

Duygunun gücünü bir ölçek üzerinde düşünebilirsin. En güçlüsü üstte, en olumsuzu altta duruyor.

"Обожать" (bayılmak) birinci çekimdir ve "любить" gibi belirtme hâli ya da mastar alır. "Терпеть не могу" kelimesi kelimesine "katlanamıyorum" demektir ve kalıplaşmıştır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede de iki yapı yan yana yaşar ve Rusçadaki ayrıma çok yakındır. "Bu şarkıyı beğeniyorum" cümlesinde sen öznesin, şarkı nesne; Rusçada "люблю" yapısı gibi. "Bu şarkı hoşuma gidiyor" cümlesinde ise şarkı öznedir ve fiil ona uyar; Rusçadaki "нравится" yapısının ta kendisi. Türk öğrenci "нравится" cümlesini kurarken "hoşuma gidiyor" kalıbını aklında tutarsa özne ile fiil uyumunu kolayca yakalar.

Fark kişiyi gösteren biçimdedir. Türkçe "hoşuma" derken kişiyi iyelik ekiyle gösterir; Rusça "мне" ile, yani "bana" anlamındaki bir yönelme zamiriyle. "Bana hoş geliyor" kalıbı bu yüzden Rusçaya daha da yakındır: "мне" tam olarak "bana"dır.

Sevgide iki dil aynı fiile dayanır: "sevmek" ve "любить". Türkçede "seni seviyorum" ile "seni beğeniyorum" arasında nasıl bir ağırlık farkı varsa, Rusçada "Я тебя люблю" ile "Ты мне нравишься" arasında da o fark vardır.

Örnekler

Üçüncü örnekte hoşa giden şey çoğul ("эти песни") ve fiil "нравятся" oluyor. Altıncı örnekte "не" fiilin önüne geliyor, kişiyi gösteren "нам" değişmiyor. Sekizinci örnekteki "пробки" kelimesi asıl anlamında "mantarlar, tıpalar" demektir; şehir hayatında trafik sıkışıklığının adıdır.

Örnek diyalog

Irkutsk'ta bir kış akşamı. Defne birkaç gündür şehirde; ev sahibi arkadaşı Костя (Kostya) izlenimlerini soruyor.

Defne şehir için "нравится", Baykal için "обожаю" kullanıyor: birkaç günlük bir izlenim ile güçlü bir hayranlık. Kostya ise kendi alışkanlıklarından "люблю" ile söz ediyor; yemeğe dair yargısı da kalıcı bir zevktir. "Холодец" kemikli etin kaynatılıp soğutulmasıyla yapılan bir jöledir ve Rus sofralarında bayramlarda sık görülür. "Кататься на коньках" (paten kaymak) kalıplaşmış bir öbektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Мне нравится этот парк. Ему нравятся эти книги. Нам нравится гулять (mastar: tekil).
2. Мне нравится кофе. ("Кофе" çekilmez; özne olarak da aynı kalır.)
3. Мне нравится это кафе, а кофе не нравится.
4. "Я тебя люблю" daha güçlüdür; "Ты мне нравишься" bir ilgi ya da hoşlanmadır.

Özet kartı

1. Люблю: seven özne + belirtme hâli ya da mastar: Я люблю джаз, Я люблю читать.
2. Нравится: kişi yönelme hâlinde (мне, тебе, ему, ей, нам, вам, им), hoşa giden şey özne.
3. Fiil hoşa giden şeye uyar: нравится (tekil, mastar), нравятся (çoğul).
4. Нравится bir izlenim, люблю köklü bir sevgi.
5. Ölçek: обожаю, люблю, нравится, не очень нравится, не люблю, терпеть не могу.
6. Türkçe "hoşuma gidiyor" yapısı "нравится"ya, "seviyorum" "люблю"ya karşılık gelir.

Sonraki derse köprü

Bu dersle A1'in yeni konuları tamamlanıyor. Sıradaki derste yeni bir kural yok: Kiril alfabesinden başlayarak hâllere girişe, şimdiki zamana ve günlük hayat kalıplarına kadar A1'de öğrendiklerini bir tekrar ve seviye sınavıyla toparlayacak, A2'ye geçmeden önce eksiklerini göreceksin.