Günlük rutinimi anlatmak

Kanca

Bir Rusun sabahını anlatan cümleleri dinlersen kulağın bir sesi tekrar tekrar yakalar: "просыпаюсь", "умываюсь", "одеваюсь". Uyanmak, yüz yıkamak, giyinmek: sabahın ilk işlerinin çoğu kişinin kendi üstüne yaptığı işlerdir ve Rusça bunları "-сь" ile biten dönüşlü fiillerle söyler.

Türkçe de aynı şeyi yapar: "yıka-n-mak", "giy-in-mek". Bu derste sabahtan geceye bir günü Rusça anlatacak, sıklık ve sıra bildiren kelimelerle bu fiilleri bir hikâyeye bağlayacaksın.

Anlatım

Sabah

"Просыпаться" (uyanmak) ile "вставать" (yataktan kalkmak) ayrı eylemlerdir; Türkçede de "uyandım ama henüz kalkmadım" diyebildiğimiz gibi. "Умываться" yüzü ve elleri yıkamayı anlatır; vücudun neresinin yıkandığını ayrıca söylemeye gerek yoktur.

Встаю: kaybolan "-ва-"

"Вставать" çekimde kökündeki "-ва-" hecesini kaybeder: "я встаю" [fsta-YU], "ты встаёшь" [fsta-YOŞ], "он встаёт" [fsta-YOT], "мы встаём", "вы встаёте", "они встают" [fsta-YUT]. Vurgu sona geçer ve ikinci tekilden itibaren "ё" belirir. Aynı düzen "давать" (vermek) ve "узнавать" (öğrenmek, tanımak) fiillerinde de görülür; "-авать" ile biten bir fiil gördüğünde bu kuralı hatırla.

Gün içinde

• "работать" / "учиться" — çalışmak / okumak
• "обедать" — öğle yemeği yemek
• "Я еду на работу" [ya YE-du na ra-BO-tu] — İşe gidiyorum (taşıtla).

"Еду" bir hareket fiilidir ve taşıtla gitmeyi anlatır; hareket fiilleri ileride ayrı bir başlık olarak işlenecek. Şimdilik "Я еду на работу на метро" (İşe metroyla gidiyorum) cümlesini bütün olarak kullan.

Akşam ve gece

"Ложиться спать" (yatmaya gitmek) bir geçişi anlatır, "спать" (uyumak) bir durumu. "Saat on birde yatarım" demek istiyorsan "Я ложусь спать в одиннадцать" dersin; "Я сплю в одиннадцать" saat on birde uyuyor olduğunu söyler. "Спать" ikinci çekimdir ve birinci tekilde araya bir "л" girer: "сплю", "спишь" [SPİŞ], "спят".

Ne zaman, ne sıklıkla?

Günün bölümleri birer zarftır ve isimden türer: "утром" [U-tram] (sabahleyin), "днём" [DNYOM] (gündüz), "вечером" (akşamleyin), "ночью" [NOÇ'-yu] (geceleyin).

Sıklık bildiren kelimeler fiilin önüne gelir:

• "всегда" [fsig-DA] — her zaman
• "обычно" [a-BIÇ-na] — genellikle
• "часто" [ÇAS-ta] — sık sık
• "иногда" [i-nag-DA] — bazen
• "никогда не" [ni-kag-DA ni] — asla

"Никогда" fiil olumsuz olmadan kullanılmaz: "Я никогда не завтракаю" (Asla kahvaltı yapmam). Rusçada bir olumsuz kelime cümledeki "не"yi kaldırmaz, onu ister.

Sıra için üç kelime yeter: "сначала" [sna-ÇA-la] (önce), "потом" [pa-TOM] (sonra), "в конце" [f kan-TSE] (en sonunda). Saat bildirmek için A1.25'teki kalıp kullanılır: "в семь часов", "в десять вечера".

"Рано" [RA-na] (erken) ve "поздно" [POZ-na] (geç) kelimeleri de rutinin vazgeçilmezidir. "Поздно" kelimesinde "д" okunmaz.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede bir rutini anlatırken çoğu zaman geniş zaman kullanılır: "Her sabah yedide kalkarım, duş alırım". Şu anda olan bir şey için ise şimdiki zaman: "Şu an kalkıyorum". Rusçada bu iki zaman tek bir biçimde birleşir. "Я встаю в семь" hem "yedide kalkarım" hem "yedide kalkıyorum" demektir; alışkanlık anlamını "обычно", "каждый день" (her gün) gibi kelimeler taşır.

Dönüşlülükte iki dil aynı yoldan gider. Türkçede "yıkamak" ile "yıkanmak", "giydirmek" ile "giyinmek" arasındaki farkı bir ek yapar; Rusçada "-ся". Türk öğrenci bu yüzden "умываюсь" ve "одеваюсь" kelimelerini kolay kavrar. Tek fark, ekin yeridir: Türkçede kelimenin ortasında, Rusçada en sonunda.

Olumsuzlukta ise Rusça Türkçeye benzer bir ikilik kurar: "Asla kahvaltı yapmam" cümlesinde Türkçe hem "asla" hem fiildeki "-ma-" ile olumsuzluk taşır. Rusça da "никогда" ile "не"yi birlikte ister. İngilizce bilen öğrencinin zorlandığı bu çifte olumsuzluk, Türkçe konuşan için tanıdıktır.

Örnekler

İkinci örnekte iki dönüşlü fiil "сначала" ve "потом" ile bir sıraya giriyor; ikinci fiilden önce "я" tekrar edilmiyor, çünkü özne aynı. Beşinci örnekte iki "на" var: biri yönü (işe), öbürü taşıtı (metroyla) gösteriyor. Son örnekte soru, zarfın ("поздно") kendisine yöneliyor; ses o kelimede yükselir.

Örnek diyalog

Kazan'da bir cumartesi öğleden sonrası. Ceren arkadaşı Лёша'nın (Lyoşa) neden hep yorgun göründüğünü merak ediyor.

"Во сколько?" (saat kaçta?) saat sormanın en sık yoludur; "в" burada "во" olur, çünkü iki sessizin önünde söylemek kolaylaşır. Lyoşa'nın son cümlesi Rusçada yaygın bir benzetmedir: geç yatıp geç kalkan "сова" (baykuş), erken kalkan "жаворонок" (tarla kuşu) diye anılır. Türkçedeki "gece kuşu" deyimi bunun bir yarısına karşılık gelir. "Ложишься" kelimesinde "-шься" birlikte [şsya] gibi okunur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. ты встаёшь, он встаёт, они встают.
2. Я умываюсь (kendimi). Мама умывает ребёнка (çocuğu yıkıyor; "-ся" yok). Я одеваюсь.
3. Обычно я встаю в семь, сначала принимаю душ, потом завтракаю.
4. Иногда я поздно ложусь спать.

Özet kartı

1. Sabah: просыпаюсь, встаю, умываюсь, принимаю душ, одеваюсь, завтракаю.
2. "Вставать" çekimde "-ва-"yı kaybeder: встаю, встаёшь, встают.
3. Akşam: отдыхаю, ужинаю, ложусь спать; uyumak: сплю, спишь.
4. Günün bölümleri: утром, днём, вечером, ночью.
5. Sıklık: всегда, обычно, часто, иногда, никогда не.
6. Sıra: сначала, потом, в конце. Saat sorusu: Во сколько?

Sonraki derse köprü

Lyoşa her gün dörtte kalkıyor, ama işinden şikâyet etmiyor. Sıradaki derste bir şeyi sevdiğini ve bir şeyden hoşlandığını söylemenin iki yolunu öğreneceğiz: "люблю" ve "нравится". İkincisinde seven kişi cümlenin öznesi değildir: Rusça "hoşuma gidiyor" der gibi kurar, "мне нравится".