Yol sormak ve tarif etmek

Kanca

Türkçede "sola dön" ile "solda" iki ayrı şey söyler: biri bir hareketi, öbürü bir yeri. Ayrım tek bir ekle yapılır: "-a" ve "-da". Rusça aynı ayrımı iki ayrı kelimeyle yapar: "налево" [na-LE-va] (sola) ve "слева" [SLE-va] (solda). Yol tarifinde ikisini karıştırmak, dinleyeni yanlış sokağa gönderebilir.

Bu derste yabancı bir şehirde yol sormayı, verilen tarifi anlamayı ve basit bir tarifi kendin vermeyi öğreneceksin. Hareket fiillerinin ayrıntısı ileride gelecek; burada sana gereken kalıpları hazır öbekler olarak alacağız.

Anlatım

Kibarca söze girmek

Sokakta birine yol sorarken cümle bir giriş öbeğiyle başlar:

• "Извините…" [iz-vi-Nİ-ti] — Afedersiniz…
• "Скажите, пожалуйста…" [ska-Jİ-ti pa-JAL-sta] — Söyler misiniz lütfen…
• "Вы не подскажете…?" [vı ni pat-SKA-ji-ti] — Bana yardımcı olur musunuz…? (kelimesi kelimesine "söylemez misiniz?")

Üçüncüsü en kibar olanıdır ve sokakta çok sık duyulur. Olumsuz soru, Türkçedeki "… söyler misiniz?" nezaketine benzer bir yumuşaklık katar.

Nerede? ve nasıl giderim?

En basit soru "Где…?" sorusudur: "Где здесь метро?" [GDE ZDES' mit-RO] (Buralarda metro nerede?). "Здесь" burada "buralarda, yakında" anlamına gelir.

Yolu sormak için kalıplaşmış bir öbek vardır: "Как пройти к…?" [KAK pray-Tİ k] (… nasıl gidilir?). "К" edatından sonra isim yönelme hâline girer; bu hâl ileride işlenecek. Şimdilik iki örneği hazır öğren: "Как пройти к метро?" ("метро" hiç çekilmez) ve "Как пройти к вокзалу?" [k vag-ZA-lu] (Gara nasıl gidilir?).

Yön ve yer: налево mı слева mı?

"Налево" ve "направо" bir yöne gitmeyi anlatır: "Поверните налево" (Sola dönün). "Слева" ve "справа" bir şeyin nerede durduğunu söyler: "Аптека слева" (Eczane solda). "Прямо" (düz, dosdoğru) yalnız hareket için kullanılır.

Bu ayrım Türkçedeki "sola" ve "solda" ayrımıyla birebir örtüşür. Türkçede ekin yaptığı işi Rusçada kelimenin başı yapar: "на-" yönü, "с-" yeri gösterir.

Tarifin parçaları

Tarif veren kişi birkaç kısa emir kullanır. Emir kipinin kuralı ileride gelecek; bu üç biçimi şimdiden tanı:

• "Идите прямо" [i-Dİ-ti PRYA-ma] — Düz gidin.
• "Поверните налево / направо" [pa-vir-Nİ-ti] — Sola / sağa dönün.
• "Идите до светофора" [da svi-ta-FO-ra] — Işıklara kadar gidin.

"До" (… e kadar) edatı ilgi hâli ister, tıpkı A1.46'daki "без" gibi. Tarif adımları "потом" [pa-TOM] (sonra) ile birbirine bağlanır.

Yol üstündeki işaretler

"Угол" kelimesi A1.35'teki vurgulu "-у" grubundandır: "на углу" [na ug-LU] (köşede). Çekimde ortadaki "о" düşer.

Uzak mı, yakın mı?

• "близко" [BLİS-ka] — yakın; "рядом" [RYA-dam] — hemen yanında, çok yakın.
• "далеко" [da-li-KO] — uzak; "недалеко" [ni-da-li-KO] — uzak değil.
• "пять минут пешком" [pi-ŞKOM] — yürüyerek beş dakika.

Yer uzaksa sana bir taşıt önerilir: "Лучше на автобусе" [LUT-şı na af-TO-bu-si] (Otobüsle gitmek daha iyi) ya da "Можно на метро" (Metroyla gidebilirsiniz). Taşıtla gitmek "на" ve bulunma hâliyle söylenir: "на автобусе", "на такси". Hangi otobüs olduğunu sormak için "Какой автобус?" yeter; cevap çoğu zaman bir numaradır: "Пятый" (beşinci) ya da "Номер пять".

Anlamadığında

Tarif hızlı gelirse iki cümle seni kurtarır: "Повторите, пожалуйста" [paf-ta-Rİ-ti pa-JAL-sta] (Tekrarlar mısınız?) ve "Медленнее, пожалуйста" [MED-li-ni-ye] (Daha yavaş, lütfen). Sorulan kişi yolu bilmiyorsa çoğu zaman şöyle der: "Я не местный" (erkek) / "Я не местная" (kadın) [ni MES-nıy] / [ni MES-na-ya], yani "Buralı değilim". "Местный" kelimesinde "т" okunmaz.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede yön ve yer ayrımı ek ile yapılır: "sola" ve "solda", "eve" ve "evde". Rusçada bu ayrım yön kelimelerinde kelimenin kendisine yerleşmiştir: "налево" ve "слева". Türk öğrencinin işini kolaylaştıran şey, ayrımın kendisini zaten bilmesidir. Yapılması gereken tek şey, "sola" dediği yerde "налево", "solda" dediği yerde "слева" seçmektir.

"-e kadar" kalıbı da iki dilde benzer çalışır. Türkçede "ışıklara kadar" derken isim yönelme ekini alır. Rusçada "до светофора" derken isim ilgi hâline girer. Kelimeler farklı hâlde, ama yapı aynıdır: önce bir sınır, sonra "kadar" anlamı.

Kibar soru kurmada Rusça Türkçeye yakındır. "Söyler misiniz?" ile "Вы не подскажете?" ikisi de bir rica cümlesini soru biçiminde verir. Rusçadaki "не" bu cümlede olumsuzluk değil, yumuşaklık bildirir; Türkçede "söylemez misiniz?" demek de mümkündür ve benzer bir kibarlık taşır.

Örnekler

Altıncı örnekte iki "на" yan yana ama ayrı işler görüyor: biri "направо" kelimesinin parçası, öbürü "на перекрёстке" (kavşakta) öbeğindeki yer edatı. Sekizinci örneği bir kadın söylüyor; bir erkek "я не местный" der. Dördüncü örnekteki "минут" sayıdan sonra gelen bir biçimdir; A1.47'deki "рублей" ile aynı kurala uyar.

Örnek diyalog

Vladivostok'ta bir sabah, liman yakınında. Selim deniz müzesini arıyor ve yoldan geçen Ирина'ya (İrina) soruyor.

İrina tarifini ikinci kez verirken cümleleri kısaltıyor ve yalnız anahtar kelimeleri sıralıyor: yön, işaret, yön, yer. Yabancıya tarif veren biri sık sık böyle yapar; bu kelimeleri tanırsan tarifin tamamını anlamasan da yolu bulursun. "Будет" (olacak) "быть" fiilinin gelecek zamanıdır; A1.46'daki "Я буду" kalıbıyla aynı fiil. "Понятно" (anlaşıldı, anladım) bir tarifin sonunda en sık söylenen kelimedir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Поверните налево. Почта слева. Идите прямо, потом налево.
2. Извините, где здесь аптека?
3. Идите прямо, на светофоре поверните направо. Банк слева.
4. Я не местный.

Özet kartı

1. Söze girmek: Извините… Скажите, пожалуйста… Вы не подскажете…?
2. Soru: Где здесь…? Как пройти к…?
3. Hareket: налево, направо, прямо. Yer: слева, справа.
4. Tarif: Идите прямо. Поверните налево. Идите до светофора. Потом…
5. Mesafe: близко, рядом, далеко, недалеко, пять минут пешком.
6. Anlamadığında: Повторите, пожалуйста. Медленнее, пожалуйста.

Sonraki derse köprü

Selim müzeye vardı; ama günü daha başlamıştı. Sıradaki derste bir günün akışını anlatacağız: uyanmak, yüz yıkamak, kahvaltı etmek, işe çıkmak. Bu fiillerin birçoğu A1.33'teki dönüşlü fiillerdendir ve "-ся" ekini taşır: "просыпаться" (uyanmak), "умываться" (yüzünü yıkamak).