Markette ve pazarda: Сколько стоит?

Kanca

Türkçede "bir lira", "iki lira", "beş lira" deriz; para biriminin adı sayıyla hiç değişmez. Rusçada fiyat söyleyen satıcı aynı kelimeyi üç ayrı biçimde kullanır: "один рубль", "два рубля", "пять рублей". Bir pazar tezgâhının önünde beş dakika durduğunda üçünü de duyarsın.

Bu derste fiyat sormayı ve fiyatı anlamayı öğreneceksin. Rublenin üç biçimi bunun anahtarıdır; onları bir kalıp olarak oturttuğunda markette, pazarda ve kasada söylenen rakamların çoğu anlaşılır hâle gelir.

Anlatım

Fiyat sormak

Temel soru "Сколько стоит?" sorusudur; iki kelimede de vurgu ilk hecededir ve anlamı "fiyatı ne?" olur. "Стоит" "стоить" (değmek, fiyatı olmak) fiilinin üçüncü tekil biçimidir ve sorulan şeyle uyuşur. Tek bir şey için "стоит", birden çok şey için "стоят" [STO-yat] kullanılır:

• "Сколько стоит хлеб?" — Ekmek kaç para?
• "Сколько стоят яблоки?" [SKOL'-ka STO-yat YAB-la-ki] — Elmalar kaç para?

Neyi sorduğunu göstermek için işaret etmek ve "это" demek de yeterlidir: "Сколько это стоит?" (Bu kaç para?).

Pazarda daha kısa ve gündelik bir soru duyarsın: "Почём?" [pa-ÇOM]. Bu kelime birim fiyatı sorar ve Türkçedeki "kilosu kaç?" sorusuna çok yakındır: "Почём помидоры?" (Domatesin kilosu kaç?). Markette ya da resmî bir yerde "Сколько стоит?" daha uygundur.

Rublenin üç biçimi

Rusya'nın para birimi "рубль" [RUBL'], yüzde biri "копейка" [ka-PEY-ka]dır. Fiyat etiketlerinde "₽" işaretini görürsün. Kopek etiketlerde görünür, ama gündelik konuşmada çoğu zaman yuvarlanır ve söylenmez.

Sayıdan sonra "рубль" şöyle değişir:

Belirleyici olan sayının son kelimesidir: "двадцать один рубль", "двадцать два рубля", "двадцать пять рублей". 11'den 14'e kadarki sayılar bir istisnadır ve hep "рублей" alır: "одиннадцать рублей". Bu kural yalnız rubleye özgü değildir; sayıdan sonra gelen bütün isimler aynı düzene uyar ve Ders A2.3'te ayrıntısıyla işlenecek. Şimdilik onu fiyat kalıbı olarak öğren.

Miktar ve ambalaj

Ambalajın içindeki şey ilgi hâline girer, tıpkı A1.39'da "нет" sonrasında gördüğün gibi: "бутылка воды" [bu-TIL-ka va-DI] (bir şişe su), "пачка чая" [PAÇ-ka ÇA-ya] (bir paket çay), "литр молока" (bir litre süt). Türkçedeki "bir şişe su" kalıbının tam karşılığıdır; yalnız Rusça içeriği ilgi hâline sokar.

"Банка" ile "банк" (banka) karıştırılmamalıdır: biri kavanoz, öbürü para kurumu.

Pazarda

Sebze ve meyveler pazarda çoğunlukla çoğul söylenir, çünkü tek tek değil, kiloyla alınır. Fiyat beğenilmezse iki küçük cümle işe yarar: "Это дорого" [E-ta DO-ra-ga] (Bu pahalı) ve "Можно дешевле?" [MOJ-na di-ŞEV-li] (Daha ucuz olur mu?). Pazarlık etmek "торговаться" [tar-GO-vat'-sa] fiiliyle söylenir; markette fiyat sabittir, pazarda küçük bir indirim istemek mümkündür.

Kasada

Kasa "касса" [KAS-sa]dır. Kasiyerin en sık sorusu "Пакет нужен?" [pa-KET NU-jın] (Poşet ister misiniz?) sorusudur. Cevap "Да, один" ya da "Нет, спасибо" olur. Ödeme sorusu A1.46'daki gibidir: "Картой или наличными?"

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede sayıdan sonra gelen isim hep tekil ve yalın kalır: "bir lira", "üç elma", "yirmi beş kilo". Rusçada isim sayının son kelimesine göre üç biçimden birini alır. Türk öğrenci için bu, Rusçanın ilk bakışta en yorucu kurallarından biridir; ama fiyat söylerken yalnız tek bir kelime ("рубль") ile karşılaştığın için alıştırma kolaydır.

Pazar dili iki dilde şaşırtıcı biçimde benzer. Türkçedeki "Kilosu kaç?" sorusu, birimi söylemeden birim fiyatı sorar; Rusçadaki "Почём?" de aynısını yapar. Satıcının cevabı da iki dilde benzer kuruluşa sahiptir: "Kilosu yüz yirmi" ve "Сто двадцать рублей килограмм".

Ambalajla kurulan öbeklerde Türkçe içeriği değiştirmez: "bir şişe su", "bir paket çay". Rusça ise içeriği ilgi hâline sokar: "бутылка воды", "пачка чая". Kural tanıdıktır: yokluk cümlesinde isim nasıl ilgi hâline giriyorsa, ambalajın içeriği de öyle girer.

Örnekler

İlk örnekte "сорок" (kırk) "-ок" ile bitiyor ama son kelime olarak "рублей" istiyor: kırk, 5–20 grubuyla aynı davranır. Dördüncü örnekteki "картошки" ilgi hâlindedir; "килограмм" da bir ölçü olduğu için ambalaj kelimeleri gibi içeriği ilgi hâline sokar. Son örnekte "двадцать два" iki ile bittiği için "рубля" geliyor.

Örnek diyalog

Krasnodar'da bir açık pazar, cumartesi sabahı. Oğuz bir sebze tezgâhının önünde; satıcı Нина (Nina) kasaları düzeltiyor.

Nina fiyatı söylerken birimi tekrar etmiyor; "сто двадцать рублей" Oğuz'un "почём" sorusuna verilmiş bir cevap olduğu için "kilosu" anlamı zaten bellidir. Oğuz'un siparişindeki "помидоров" ve "огурцов" çoğul ilgi hâlidir; çoğul eklerine sonra döneceğiz; o zamana kadar "килограмм помидоров" öbeğini bütün olarak kullan. "Ну ладно" (peki, tamam) gönülsüz bir kabulü anlatır. "Приходите ещё!" satıcıların müşteriyi uğurlarken sık kullandığı bir dilektir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. один рубль, три рубля, десять рублей, двадцать два рубля.
2. Сколько стоят апельсины?
3. Литр молока и пачку чая, пожалуйста. ("Пачка" sipariş cümlesinde nesne olduğu için "пачку" olur; "литр" eril, değişmez.)
4. Да, один, пожалуйста.

Özet kartı

1. Fiyat: Сколько стоит? (tekil), Сколько стоят? (çoğul); pazarda Почём?
2. Ruble: 1 рубль, 2–4 рубля, 5–20 рублей; 11–14 hep рублей; son kelimeye bak.
3. Kopek: копейка; etiket işareti ₽.
4. Ambalaj + ilgi hâli: бутылка воды, пачка чая, литр молока.
5. Pazarlık: Это дорого. Можно дешевле?
6. Kasa: Пакет нужен? Картой или наличными?

Sonraki derse köprü

Oğuz pazarı bulmuştu; ama yeni bir şehirde bir yere ulaşmak her zaman bu kadar kolay olmaz. Sıradaki derste yol sormayı ve tarif edilen yolu anlamayı öğreneceğiz: "Где…?" sorusundan sonra gelen "прямо" (düz), "налево" (sola) ve "направо" (sağa) gibi yön kelimeleriyle.