Kafede sipariş vermek

Kanca

Bir Rus kafesinde garson siparişinizi sorduğunda masadakiler sırayla "Я буду борщ", "Я буду салат" der. Kelimesi kelimesine "Ben borş olacağım", "Ben salata olacağım". Kimse bir çorbaya dönüşmeyi istemiyor; bu, "olmak" fiilinin gelecek zamanıyla kurulan ve "ben … alacağım" anlamına gelen kalıplaşmış bir sipariş cümlesidir.

Bu derste bir kafeye girip oturmaktan hesabı ödemeye kadar ihtiyacın olan kısa cümleleri öğreneceksin. Çoğu, şimdiye kadar öğrendiğin dilbilgisinin üstüne hazır öbekler olarak oturur.

Anlatım

Masaya oturmak

Kalabalık bir kafede boş bir sandalye görürsen önce sorarsın: "Здесь свободно?" [ZDES' sva-BOD-na] (Burası boş mu?). Cevap "Да, свободно" ya da "Нет, занято" [NET ZA-ni-ta] (Hayır, dolu) olur.

Garsona seslenmek için en güvenli kelime "Извините!" (Afedersiniz!) kelimesidir. Gündelik hayatta genç bir kadın garsona "Девушка!", genç bir erkeğe "Молодой человек!" diye seslenildiği de sık duyulur; ama yabancı biri için "Извините" hiçbir zaman yanlış olmaz. Menü istemek için: "Можно меню?" [MOJ-na mi-NYU] (Menüyü alabilir miyim?). "Меню" Fransızcadan gelir, "кофе" gibi hiç çekilmez ve vurgusu sondadır.

Sipariş vermenin üç yolu

Rusçada sipariş için üç kalıp birbirinin yerine kullanılır ve üçü de kibardır.

Я буду… "Ben … alacağım." Ardından gelen isim, okunan ya da sevilen bir şey gibi, nesne olarak çekilir: "Я буду борщ" (eril, değişmez), "Я буду пиццу" (dişil, "-у"). En yaygın sipariş cümlesi budur.

Мне, пожалуйста, … "Bana … lütfen." "Мне" bir yönelme hâli zamiridir; yapısı ileride açıklanacak. Burada isim yalın kalır: "Мне, пожалуйста, чай".

Дайте, пожалуйста, … "Lütfen … verin." "Дайте" bir emir biçimidir ve nesnesi belirtme hâlindedir: "Дайте, пожалуйста, воду".

Garsonun soruları da kalıplaşmıştır: "Что будете заказывать?" [ŞTO BU-di-ti za-KA-zı-vat'] (Ne sipariş edeceksiniz?), "Что будете пить?" (Ne içeceksiniz?), "Что-нибудь ещё?" [ŞTO-ni-but' yi-ŞŞO] (Başka bir şey?). Siparişi aldıktan sonra çoğu zaman "Сейчас принесу" [si-ÇAS pri-ni-SU] (Hemen getiriyorum) der.

Aynısından ve sayıyla

Masada biri sipariş verdikten sonra aynı şeyi istiyorsan kısa bir öbek yeter: "Мне то же самое" [mne TO-jı SA-ma-ye] (Bana da aynısından). Birden çok şey isterken sayıyı ismin önüne koyarsın: "Два кофе и один чай, пожалуйста" [DVA KO-fi i a-DİN ÇAY pa-JAL-sta] (İki kahve ve bir çay, lütfen). "Кофе" ve "чай" bu cümlede sorun çıkarmaz: biri hiç çekilmez, öbürü "один" ile yalın kalır. Sayıdan sonra değişen isimlerin kuralı ileride ayrıca işlenecek; o zamana kadar menüde gördüğün adı sayıyla birlikte göstermek de iş görür.

İle ve -sız

İçeceklerde en sık iki küçük edat kullanılır: "с" (ile) ve "без" (-sız). İkisi farklı hâl ister ve şimdilik öbek olarak öğrenmek yeter:

"Без" sonrasındaki biçim A1.39'daki "нет" sonrasıyla aynıdır: ilgi hâli ("сахара"). "С" sonrasındaki biçim araç hâlidir ("сахаром"); bu hâlin ayrıntısı ileride gelecek.

Rus kafesinde sık yemekler

"Блины", "пельмени" ve "пирожки" çoğul kullanılır, çünkü tabakta tek bir parça değil, birkaç tane gelir. "Борщ" kelimesinin sonundaki "щ" uzun bir [şş] sesidir.

Hesap

Hesabı istemek için kısa bir soru yeter: "Можно счёт?" [MOJ-na ŞŞOT] (Hesabı alabilir miyim?). "Счёт" kelimesinde "сч" birlikte [şş] okunur. Kartla ödemek istiyorsan: "Можно картой?" [MOJ-na KAR-tay] (Kartla olur mu?); nakit için: "наличными" [na-LİÇ-nı-mi]. Bahşiş "чаевые" [ça-yi-VI-ye] diye adlandırılır; kelime "чай" ile aynı köktendir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede kafede sipariş genellikle bir istek kipiyle verilir: "Ben bir çay alayım", "Bize iki mercimek". Rusça "Я буду…" kalıbı da bir istek gibi çalışır, ama dilbilgisi bakımından gelecek zamandır: "olacağım". Türk öğrenci bu cümleyi kelimesi kelimesine çevirdiğinde tuhaf bulur; onu bütün olarak "alacağım" diye düşünmek en kolay yoldur.

"Bana bir çay" cümlesi iki dilde neredeyse birebir aynıdır: "Мне чай". Türkçedeki "bana" ile Rusçadaki "мне" ikisi de yönelme hâlindedir. Burada Türkçe bilen biri bir kalıbı hazır bulur.

Garsona seslenmek iki dilde farklı alışkanlıklara bağlıdır. Türkçede "Bakar mısınız?" ya da "Pardon!" denir. Rusçada "Извините!" bunların karşılığıdır. Türkçedeki "abla", "abi" gibi akrabalık hitapları Rusçada yaşa ve cinsiyete göre "девушка" ve "молодой человек" ile karşılanır; bunlar akrabalık değil, "genç kız" ve "genç adam" anlamındadır.

Örnekler

Üçüncü örnekte "чёрный кофе" kelimesi kelimesine "siyah kahve"dir ve sütsüz kahveyi anlatır; Türkçede buna "sade" deriz. Sekizinci örnekte "пельмени" çoğul ve cansız olduğu için belirtme hâlinde değişmiyor. Dördüncü örnekte su, dişil bir nesne olarak "воду" biçimine giriyor.

Örnek diyalog

Nijniy Novgorod'da bir krep kafesi, öğleden sonra. Aslı bir masaya oturmuş; garson Катя (Katya) yanına geliyor.

Katya'nın önerisindeki "советуете" "советовать" (önermek, tavsiye etmek) fiilindendir; bu fiil "-ова-" kökünü çekimde "-у-"ya çevirir. "Творог" lor peyniridir ve Rus mutfağında hem tatlıda hem tuzluda kullanılır. Aslı'nın siparişinde iki kalıp yan yana: "я буду блины" ve tek başına "чай, пожалуйста". Rusçada sipariş cümlesini kısaltmak kabalık sayılmaz; "пожалуйста" yeterince kibarlık taşır.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. Я буду пиццу. Я буду борщ. Я буду кашу. Я буду блины.
2. Мне, пожалуйста, кофе с молоком.
3. Нет, спасибо. Можно счёт?
4. Без сахара.

Özet kartı

1. Oturmak: Здесь свободно? Seslenmek: Извините!
2. Menü: Можно меню? ("меню" çekilmez, vurgu sonda).
3. Sipariş: Я буду + belirtme hâli; Мне, пожалуйста, + yalın; Дайте, пожалуйста, + belirtme hâli.
4. Garson: Что будете заказывать? Что-нибудь ещё? Сейчас принесу.
5. İle / -sız: с сахаром, с молоком, с лимоном; без сахара, без газа.
6. Hesap: Можно счёт? Можно картой? Bahşiş: чаевые.

Sonraki derse köprü

Kafede hesap tek bir rakamla masaya gelir. Sıradaki derste rakamları kendin soracak ve dinleyeceksin: markette ve pazarda "Сколько стоит?" sorusunu, rublenin ve kopeğin (копейка) adını ve satıcının söylediği fiyatı doğru anlamayı öğreneceğiz.