Vücut ve sağlık: У меня болит…

Kanca

Türkçede başın ağrıdığında "başım" dersin: ağrıyan baş sana aittir ve iyelik eki bunu söyler. Bir Rus aynı durumda "моя голова" (benim başım) demez. "У меня болит голова" der; kelimesi kelimesine "bende ağrıyor baş".

Sahiplik dersinden tanıdığın "у меня" burada bir eşyayı değil, ağrının nerede olduğunu gösterir. Bu derste vücut bölümlerini öğrenecek, ağrıyı ve hastalığı anlatmayı, eczanede derdini söylemeyi deneyeceksin.

Anlatım

Baş ve yüz

"Ухо"nun çoğulu düzensizdir: "уши". "Глаз" ve "зуб" tekilde ötümsüzleşir ([GLAS], [ZUP]); çoğulda ünlü geldiği için "з" ve "б" yeniden duyulur.

Gövde ve uzuvlar

"Рука" hem kolu hem eli, "нога" hem bacağı hem ayağı karşılar. Gerekirse ayrı kelimeler vardır ("кисть" el, "стопа" ayak tabanı), ama gündelik konuşmada bağlam yeter. "Сердце" kelimesinde "д" okunmaz: [SER-tsı].

Болит ve болят

Ağrıyı anlatan fiil "болеть"tir ve bu anlamda yalnız üçüncü kişide kullanılır. Ağrıyan yer cümlenin öznesidir ve yalın hâlde durur:

• Tek bir yer: "У меня болит голова" [u mi-NYA ba-LİT ga-la-VA] (Başım ağrıyor).
• Birden çok yer: "У меня болят зубы" [u mi-NYA ba-LYAT ZU-bı] (Dişlerim ağrıyor).

Fiil, ağrıyan şeyin sayısına uyar; konuşan kişiye değil. Kişi "у" ile gelir ve A1.38'deki zamir tablosu aynen geçerlidir: "у тебя болит", "у него болит", "у них болят".

Soru da aynı kalıpla kurulur: "Что у тебя болит?" [ŞTO u ti-BYA ba-LİT] (Neren ağrıyor?). Doktor ya da eczacı kibar biçimi kullanır: "Что у вас болит?"

Hastalık ve belirtiler

Bazı durumlar "есть" olmadan, doğrudan "у меня" ile söylenir. A1.38'de gördüğün gibi burada bir şeyin varlığı değil, bir durumun kendisi bildirilir:

• "У меня температура" [tim-pi-ra-TU-ra] — Ateşim var.
• "У меня насморк" [NAS-mark] — Burnum akıyor.
• "У меня кашель" [KA-şıl'] — Öksürüğüm var.

Genel olarak hasta olduğunu söylemek için kısa bir sıfat kullanılır ve cinsiyete göre değişir: "Я болен" [ya BO-lin] (erkek), "Я больна" [ya bal'-NA] (kadın). Kendini nasıl hissettiğini anlatmak için hazır bir öbek vardır: "Я плохо себя чувствую" [ya PLO-ha si-BYA ÇUS-tvu-yu] (Kendimi kötü hissediyorum). "Чувствую" kelimesinde ilk "в" okunmaz. Karşındaki kişiye nasıl olduğunu sormak için aynı fiil kullanılır: "Как вы себя чувствуете?" [KAK vı si-BYA ÇUS-tvu-yi-ti] (Kendinizi nasıl hissediyorsunuz?). Cevap kısa olabilir: "Хорошо" (iyi), "Лучше" [LUT-şı] (daha iyi) ya da "Плохо" (kötü).

Doktor ve eczane

• "врач" [VRAÇ] — doktor; "Мне нужен врач" (Doktora ihtiyacım var).
• "аптека" [ap-TE-ka] — eczane.
• "лекарство" [li-KARST-va] — ilaç.
• "таблетка" [tab-LET-ka] — hap, tablet.
• "три раза в день" [TRİ RA-za v DEN'] — günde üç kez.

Rusya'da genel acil numarası 112'dir; ambulans (скорая помощь [SKO-ra-ya PO-maşş']) için 103 de aranabilir. Hasta birine "Выздоравливай!" [vız-da-RAV-li-vay] ya da kibar biçimiyle "Выздоравливайте!" (Geçmiş olsun, iyileş!) denir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçe ağrıyan yeri iyelik ekiyle kişiye bağlar: "başım", "dişlerim", "sırtım". Rusça bu bağı ismin üzerine koymaz; kişiyi "у меня" ile ayrı bir yere yerleştirir ve ağrıyan bölümü ekiz bırakır. "Моя голова болит" dilbilgisi bakımından kurulabilir, ama Rus kulağına bir çeviri gibi gelir. Doğal yol "У меня болит голова"dır.

İki dilde fiil aynı yerde durur ve aynı şeye uyar. Türkçede "başım ağrıyor" ve "dişlerim ağrıyor" derken fiil konuşana göre değil, ağrıyan şeye göre üçüncü kişidedir. Rusça bunu bir adım ileri götürür ve tekil-çoğul farkını da fiile taşır: "болит" ve "болят". Türkçede "dişlerim ağrıyor" demek yeterlidir; "dişlerim ağrıyorlar" gerekmez.

Vücut kelimelerinde Rusça daha az ayrım yapar: Türkçedeki kol ve el, bacak ve ayak ayrımları gündelik Rusçada "рука" ve "нога" içinde erir. Türk öğrenci "Elim ağrıyor" ile "Kolum ağrıyor" cümlelerini Rusçada aynı biçimde kurar ve gerekirse eliyle gösterir.

Örnekler

Dördüncü örnekte cevap tek kelime: "Спина". Soru zaten kalıbı kurmuş; cevapta yalnız ağrıyan yer söyleniyor ve yalın kalıyor. Beşinci örnekte "температура" kelimesinin yanına bir sıfat geliyor; bu yüzden "высокая" (yüksek) dişil sonla uyuşuyor. Sekizinci örnekte "ноги" çoğul olduğu için fiil "болят"; "нога"nın çoğulunda vurgu başa kayar: [NO-gi].

Örnek diyalog

Samara'da bir eczane, sabah. Emre gece kötü uyumuş; eczacı Тамара (Tamara) tezgâhta.

Tamara ateşi sorarken "есть" kullanıyor, çünkü bir belirtinin olup olmadığını soruyor. Emre'nin cevabı A1.39'daki kuralı izliyor: "температура" "нет"ten sonra ilgi hâline giriyor ve "температуры" oluyor. "Для горла" (boğaz için) öbeğinde "для" edatı da ilgi hâli ister. "Сколько с меня?" kasada sık duyulan kısa bir sorudur; kelimesi kelimesine "benden ne kadar?".

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. болят глаза, болит ухо, болят ноги, болит живот.
2. У меня болит спина. У неё болят зубы.
3. Kadın: "Я больна". Erkek: "Я болен".
4. У меня болит горло. Температуры нет.

Özet kartı

1. Ağrı: у меня + болит (tekil) / болят (çoğul) + yalın isim.
2. Soru: "Что у тебя болит?" Kibar: "Что у вас болит?"
3. "Рука" kol ve el, "нога" bacak ve ayak.
4. Belirtiler "есть"siz: у меня температура, насморк, кашель.
5. Hastalık: Я болен / Я больна. Kendimi kötü hissediyorum: Я плохо себя чувствую.
6. Eczane: лекарство, таблетка, три раза в день; dilek: Выздоравливайте!

Sonraki derse köprü

Emre'ye yardım eden Tamara eczacıydı; "врач" kelimesiyle de doktoru tanıdın. Sıradaki derste meslekleri ve iş yerlerini öğreneceğiz. Rusçada bazı meslek adları kadın için ayrı bir biçim alır, bazıları ise iki cins için de aynı kalır: "Она врач" denir, ama öğretmen bir kadınsa "учительница" kullanılır.