Renkler ve kıyafetler

Kanca

Bir Rus çocuğuna gökyüzünü ve denizi boyatırsan iki ayrı kalem ister. Gökyüzü "голубой" [ga-lu-BOY], deniz "синий" [Sİ-niy] olur. Türkçede ikisine de "mavi" deriz; Rusçada bu iki renk ayrı temel renk adlarıdır ve biri öbürünün tonu sayılmaz.

Bu derste renk adlarını ve kıyafetleri öğreneceksin. Renk adları Rusçada değişmez etiketler değil, isimle uyuşan sıfatlardır; bu yüzden aynı kırmızı bir ceket ile bir elbisede iki farklı sonla görünür.

Anlatım

Temel renkler

Sözlükte renk eril tekil biçimiyle durur. Cümlede ise nitelediği ismin cinsine ve sayısına göre sonu değişir. Bu uyumun kuralı Ders A1.21'den tanıdık; burada üç ayrı ek dizisini renklerle birlikte görelim.

Üç dizi

Renklerin çoğu sert dizidedir ve vurgu kökte kalır:

"Голубой" vurguyu ekte taşır; eril sonu "-ой" olur, öbür biçimler vurgulu kalır:

"Синий" ise yumuşak dizidendir. Kökü yumuşak bir "н" ile biter ve ekler "я", "е", "и" ile gelir:

Renk tablosunda yumuşak diziye giren tek sık kelime "синий"dir. Onu ayrı hatırlaman yeter.

Kıyafetler

"Пальто" Fransızcadan gelmiş bir kelimedir ve "кофе" gibi hiç çekilmez: "в пальто", "нет пальто". "Платье" "-ье" ile biten nötr bir isimdir ve sıfatı nötr sonla alır: "красное платье".

Yalnız çoğul olan kıyafetler

Bazı kıyafetler Rusçada yalnız çoğul biçimde vardır, tek bir parça için bile:

• "брюки" [BRYU-ki] — pantolon
• "джинсы" [JİN-sı] — kot pantolon
• "шорты" [ŞOR-tı] — şort
• "очки" [aç-Kİ] — gözlük

Bu yüzden sıfat da çoğul gelir: "чёрные брюки" (siyah pantolon), "новые джинсы" (yeni kot). Ayakkabılar da genellikle çifti anlatan çoğulla söylenir: "туфли" [TUF-li] (ayakkabı), "кроссовки" [kra-SOF-ki] (spor ayakkabı), "ботинки" [ba-TİN-ki] (bot).

Giymek ve sormak

Alışkanlıkla giyilen kıyafet için "носить" [na-SİT'] (giymek, taşımak) kullanılır. İkinci çekimdir, ama birinci tekilde "с" "ш"ye döner: "я ношу" [ya na-ŞU], "ты носишь" [tı NO-siş], "он носит" [on NO-sit]. Vurgu da birinci tekilden sonra köke kayar.

Bir şeyin rengini sormak için hazır bir öbek kullanılır: "Какого цвета…?" [ka-KO-va TSVE-ta] (… ne renk?). Bu öbek ilgi hâlindedir; cevap ise yalın sıfatla verilir: "Какого цвета твоя шапка? — Жёлтая."

Fiyat sormak için "Сколько стоит…?" [SKOL'-ka STO-it] (… kaç para?) yeterlidir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede renk kelimesi ismin önünde değişmeden durur: "kırmızı atkı", "kırmızı etek", "kırmızı elbiseler". Rusçada her renk dört ayrı sonla karşına çıkar ve doğru sonu seçmek için ismin cinsini bilmen gerekir. Türk öğrenci için asıl iş kelimeyi değil, ismin cinsini hatırlamaktır.

Mavide iki dil farklı ayrılır. Türkçede temel renk "mavi"dir; "lacivert" onun koyu bir tonudur. Rusçada "голубой" ile "синий" eşit ağırlıkta iki temel renktir. "Синий" lacivertten daha geniştir: denizin, mürekkebin, çoğu bayrağın mavisi "синий" olur. Türkçedeki açık "mavi" çoğu zaman "голубой"a karşılık gelir.

Kıyafette de tekil ile çoğul ayrışır. Türkçede "pantolon" tekildir ve bir pantolon için "bir pantolon" deriz. Rusçada "брюки" hep çoğuldur; "одни брюки" (bir pantolon) gibi özel bir sayma biçimi gerekir. Gözlük de böyledir: Türkçede "gözlük" tekil, Rusçada "очки" çoğul.

Örnekler

Üçüncü örnekte Türkçe çeviri tekil ("kotum"), Rusça cümle çoğul ("мои чёрные джинсы"): iyelik sözcüğü de sıfat da çoğul sona uyuyor. Dördüncü örnekte iki mavi aynı cümlede ve ikisi de nötr isimle ("небо", "море") nötr son alıyor. Son örnekteki "эта" (bu) "это"nun dişil biçimidir ve "футболка"ya uyuyor.

Örnek diyalog

Yaroslavl'da bir giyim mağazası, ekim sonu. Elif bir kış montu arıyor; satıcı Марина (Marina) yardım ediyor.

Konuşmada renkler isimsiz de kullanılıyor: "Синяя красивая" (lacivert olan güzel), "Есть серая" (gri olan var). İsim bir kez söylendikten sonra düşer, ama sıfat onun cinsini taşımaya devam eder; dinleyen hangi kıyafetten söz edildiğini sondan anlar. "Мне нужна" (bana gerek, ihtiyacım var) hazır bir öbektir ve "нужна" kıyafete uyarak dişil gelir. Marina'nın "Белой нет" cevabında sıfat, A1.39'daki gibi "нет" yüzünden ilgi hâline girmiş: "-ая" sonu "-ой" olmuş.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. белая рубашка, синий шарф, зелёное платье, чёрные брюки.
2. У меня есть красное платье. "Платье" nötr olduğu için "красное".
3. брюки, джинсы, очки.
4. Takım elbise: синий костюм. Gökyüzü: голубое небо.

Özet kartı

1. Renkler sıfattır ve isimle uyuşur: красный шарф, красная юбка, красное платье, красные брюки.
2. "Голубой" vurguyu ekte taşır: голубой, голубая, голубое, голубые.
3. "Синий" yumuşak dizidedir: синий, синяя, синее, синие.
4. Mavi ikiye ayrılır: голубой açık, синий koyu.
5. Yalnız çoğul: брюки, джинсы, шорты, очки; sıfat da çoğul.
6. Sorular: Какого цвета…? Сколько стоит…?

Sonraki derse köprü

Kıyafetlerin altında beden var. Sıradaki derste vücut bölümlerini adlandıracak ve bir yerin ağrıdığını söylemeyi öğreneceksin: "У меня болит голова" (Başım ağrıyor). Tanıdık "у меня" burada bir sahipliği değil, ağrının kimde olduğunu bildirir.