Yiyecek ve içecekler

Kanca

"Есть" kelimesini iki derstir "var" anlamında kullanıyorsun: "У меня есть брат". Şimdi bir Rus arkadaşın öğleye doğru "Я хочу есть" diyor. Burada kimsenin bir şeyi yok; arkadaşın acıkmış. "Есть" aynı zamanda "yemek" fiilinin mastarıdır ve iki kelime yazılışta da söyleyişte de birbirinin aynısıdır.

Bu derste bu ikinci "есть"i ve onun yanında hep duran "пить" (içmek) fiilini çekecek, sofradaki kelimeleri öğrenecek ve Rus mutfağının günlük düzenini tanıyacaksın.

Anlatım

Öğünler

"Обед" Rus sofrasının ana yemeğidir ve öğle saatlerinde yenir; geleneksel olarak bir çorbayla başlar. İngilizcedeki "dinner" ile karıştırılmamalıdır. Üç öğünün de kendi fiili vardır ve üçü de birinci çekimdir: "Я завтракаю" [ya ZAF-tra-ka-yu] (kahvaltı yapıyorum), "мы обедаем" [mı a-BE-da-yim], "они ужинают" [a-Nİ U-jı-na-yut].

Bir öğünde ne yendiğini söylemek için "на" ve belirtme hâli kullanılır: "На завтрак я ем кашу" (Kahvaltıda lapa yiyorum). "Завтрак" bu hâlde yalın biçimini korur.

Yiyecekler

"Масло" hem tereyağını hem sıvı yağı karşılar; gerekirse "сливочное масло" (tereyağı) ve "подсолнечное масло" (ayçiçek yağı) diye ayrılır. "Картошка" gündelik dilin kelimesidir; daha resmî biçimi "картофель" [kar-TO-fil'].

İçecekler

"Кофе" hiç çekilmez ve normatif dilde erildir: "мой кофе". Gündelik konuşmada nötr kullanımı da yaygındır ve güncel sözlükler bunu konuşma dili olarak kabul eder. "Компот" kaynatılmış meyveyle yapılan soğuk bir içecektir; Türkçedeki komposto ya da hoşafa yakındır.

Есть: yemek

"Есть" düzensiz bir fiildir ve iki çekim grubuna da uymaz:

Üçüncü tekil "ест" ile "var" anlamındaki "есть" arasında yalnız bir "ь" farkı vardır. Cümlede karışmazlar: "Он ест суп" (Çorba içiyor) ile "У него есть суп" (Onun çorbası var) ayrı kalıplardır.

Пить: içmek

"Пить" birinci çekime uyar ama kökü "пь-"ye kısalır:

İki fiilin nesnesi de belirtme hâlindedir (Ders A1.37): "Я ем кашу", "Она пьёт воду". Acıkmak ve susamak için Rusça bu mastarları "хотеть" ile kullanır: "Я хочу есть" (Acıktım), "Я хочу пить" (Susadım).

Sofrada

• "Приятного аппетита!" [pri-YAT-na-va a-pi-Tİ-ta] — Afiyet olsun! Yemeğe başlarken söylenir.
• "Вкусно!" [FKUS-na] — Lezzetli! "Очень вкусно" (çok lezzetli).
• "Можно чай?" [MOJ-na ÇAY] — Çay alabilir miyim? Kafede kısa ve kibar bir istek.
• "Спасибо, я сыт" / "я сыта" [SIT] / [sı-TA] — Teşekkürler, doydum (erkek / kadın).

Evde, özellikle çocuklara ve misafirlere, "есть" yerine "кушать" [KU-şat'] da kullanılır: "Кушай!" (Ye hadi!). Bu kelime sıcak ve ev içi bir tondadır; kişi kendisi için "Я кушаю" demez, "Я ем" der.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede "yemek" hem fiildir hem isimdir: "yemek yemek" diyebilirsin. Rusçada iki ayrı kelime vardır: fiil "есть", yiyecek ise "еда" [yi-DA]. Öğün adları da Türkçede birleşik isimdir ("öğle yemeği", "akşam yemeği"); Rusçada her öğünün tek kelimelik bir adı ve kendi fiili vardır.

Çorba en ilginç farkı gösterir. Türkçede çorba "içilir"; Rusçada kaşıkla yenen her şey gibi çorba da "yenir": "Я ем суп". "Пью суп" bir Rus kulağına yanlış gelir.

"İçmek" fiili Türkçede bir de sigara için kullanılır: "sigara içmek". Rusçada bunun için ayrı bir fiil vardır: "курить" [ku-RİT']. "Пить" yalnız sıvılar içindir; Türkçedeki geniş anlamını Rusçaya taşırsan cümle anlaşılmaz olur.

Sofra sözlerinde iki dil birbirine yakındır. "Приятного аппетита" Türkçedeki "afiyet olsun"un karşılığıdır, ama Rusçada yemeğe başlarken söylenir. Türkçede yemekten sonra da "afiyet olsun" denir; Rusçada yemek bitince ev sahibine "Спасибо, было очень вкусно" (Teşekkürler, çok lezzetliydi) denir.

Örnekler

Beşinci örnekte iki "есть" aynı anda geçmeye yaklaşıyor: "хочу пить" bir istek, "Есть вода?" bir varlık sorusu. Yedinci örnekte Türkçe çeviri "çorba içiyor" diyor, ama Rusça cümlede "ест" (yiyor) var. "Вкусно" kelimesinde "в" sonraki ötümsüz "к"nin etkisiyle [f] okunur.

Örnek diyalog

Tomsk'ta bir aile evi, pazar öğlesi. Света (Sveta) Türk arkadaşı Can'ı ailesiyle öğle yemeğine çağırmış.

Sveta'nın menüyü sayarken "есть" kullanmadığına dikkat et: "на обед суп, курица и картошка". Yemeğin varlığı belli; Sveta yalnız ne olduğunu söylüyor. Can'ın sorusu "вы" ile, çünkü bütün aileye soruyor. "Делает" (yapıyor) "делать" fiilindendir; "его" burada kompotu gösteren nesne zamiridir ve [yi-VO] okunur. "Сама" (kendisi) annenin bunu kendi eliyle yaptığını vurgular.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. он ест, мы едим, они едят.
2. ем суп, пью сок, ем кашу, пью чай. Çorba Rusçada yenir.
3. На завтрак я ем хлеб и сыр.
4. Я хочу есть и пить.

Özet kartı

1. Öğünler: завтрак, обед (öğle, ana öğün), ужин; fiilleri завтракать, обедать, ужинать.
2. "Есть" (yemek): ем, ешь, ест, едим, едите, едят.
3. "Пить" (içmek): пью, пьёшь, пьёт, пьём, пьёте, пьют.
4. Nesne belirtme hâlinde: ем кашу, пью воду. Çorba yenir: ем суп.
5. "Я хочу есть" acıktım, "Я хочу пить" susadım.
6. Sofrada: Приятного аппетита! Вкусно! Спасибо, я сыт / сыта.

Sonraki derse köprü

Sofradaki yemekleri adlandırdın; sıradaki derste dolabı açacağız. Renkleri ve kıyafetleri öğreneceksin. Renk kelimeleri birer sıfattır ve nitelediği isimle cins bakımından uyuşur: bir atkı ile bir ceket aynı renkte olsa bile renk kelimesinin sonu cinse göre değişir.