Var demek: У меня есть…

Kanca

İngilizce bilen biri Rusça "sahip olmak" fiilini aramaya kalkar ve bir süre bulamaz. Rusçada böyle bir fiil var, ama gündelik konuşmada nadiren kullanılır. Bir Rus, kardeşi olduğunu söylerken bir fiil çekmez; kendisini bir yer gibi gösterir ve o yerde bir şeyin bulunduğunu söyler.

Türk kulağı için bu hiç yabancı değildir. Bir arkadaşına "Kalem sende mi?" diye sorduğunda sen de aynı şeyi yaparsın: kişiyi bir yer gibi kullanırsın. Bu derste Rusçanın bu kalıbını bütün kişilerle kuracak, soru sormayı, kısa cevap vermeyi ve "есть" kelimesinin ne zaman düştüğünü öğreneceksin.

Anlatım

Kalıbın parçaları

Kalıp üç parçadan oluşur: "у" edatı, bir kişi ve "есть".

• "У" [u] "yanında, -de" anlamında bir edattır.
• Ardından gelen zamir özel bir biçim alır: "я" değil "меня", "ты" değil "тебя".
• "Есть" [YEST'] "var" demektir.

Sahip olunan şey en sona gelir ve yalın hâlde kalır: "У меня есть брат" [u mi-NYA YEST' BRAT] (Erkek kardeşim var). Kelimesi kelimesine: "bende var erkek kardeş".

"Меня" biçimini Ders A1.11'deki "Меня зовут" kalıbından tanıyorsun. Orada belirtme hâlindeydi; burada "у" edatından sonra ilgi hâlinde (родительный падеж). Birinci tekil zamirde iki hâl aynı görünür. İlgi hâlinin isimlerdeki ekleri sonraki derslerde gelecek; şimdilik zamirleri bir kalıp olarak öğrenmek yeterli.

Bütün kişiler

Üçüncü kişilerde bir "н" belirir: "его" [yi-VO] değil "него" [ni-VO], "их" değil "них". Rusçada bu zamirler bir edattan sonra geldiğinde başlarına "н" alır. "У него" yazılırken "г" harfi vardır ama [v] okunur; Ders A1.22'deki "его" gibi.

"Есть" hiçbir kişide değişmez. "У меня есть", "у них есть": fiil aynı kalır, değişen yalnız zamirdir.

Sahip olunan şey yalın kalır

Önceki derste fiilin nesnesinin belirtme hâline girdiğini gördün: "Я читаю газету". Bu kalıpta durum farklıdır. "Есть" bir şeyin var olduğunu söyler; var olan şey cümlenin öznesidir, nesnesi değil. Bu yüzden "-а" ile biten isim de değişmez: "У неё есть собака" [u ni-YO YEST' sa-BA-ka] (Onun bir köpeği var). "Собаку" demek yanlıştır.

Çoğul da aynı şekilde yalın kalır ve "есть" çoğul için de aynı biçimdedir: "У нас есть дети" [u NAS YEST' Dİ-ti] (Çocuklarımız var).

Soru ve kısa cevap

Soru, ses tonuyla kurulur; Ders A1.30'da gördüğün gibi yükselen ses vurgulu kelimeye düşer. "У тебя есть ручка?" [u ti-BYA YEST' RUÇ-ka] (Kalemin var mı?) sorusunda ses "есть" üzerinde yükselir: soru, varlığı sorar.

Kısa cevap tek kelimedir: "Есть" (Var). Türkçedeki "Var" cevabının birebir karşılığıdır. "Да, есть" (Evet, var) da çok yaygındır. Olumsuz cevap bir sonraki dersin konusu.

Dükkânlarda ve kafelerde bu soru her gün duyulur: "У вас есть вода?" [u VAS YEST' va-DA] (Su var mı?). Burada "у вас" kibar "siz" biçimidir ve satıcıya, dükkâna yöneltilir.

"Есть" ne zaman düşer?

Bir şeyin var olup olmadığı değil de nasıl olduğu konuşuluyorsa "есть" kullanılmaz. "У меня есть семья" (Ailem var) ailenin varlığını söyler. "У меня большая семья" [u mi-NYA bal'-ŞA-ya sim'-YA] (Kalabalık bir ailem var) ise ailenin büyüklüğünü anlatır; ailenin var olduğu zaten bilinir ve "есть" düşer.

Birkaç kalıplaşmış cümle de "есть" olmadan kullanılır: "У меня вопрос" [u mi-NYA vap-ROS] (Bir sorum var). Bu cümleleri olduğu gibi öğren; ilk aşamada "есть" eklemek seni anlaşılmaz yapmaz, sadece biraz resmî duyurur.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede sahiplik iki yoldan söylenir. Resmî ya da yazılı yol iyelik ekiyle kurulur: "benim bir kardeşim var". Gündelik konuşmada bir yol daha vardır: "Bende kalem var", "Sende para var mı?". Bu ikinci kalıp kişiyi bulunma ekiyle bir yer gibi kullanır. Rusça "у меня есть" tam olarak bu ikinci kalıbın yapısındadır.

İki dil "var" kelimesinde de buluşur. Türkçede "var" ve Rusçada "есть" kişiye göre çekilmez; kim olursa olsun aynı kalır. Soru tonlamayla ya da soru ekiyle kurulur, kısa cevap tek kelimedir: "Var" ve "Есть".

Fark iki yerde. Birincisi, Türkçede "bende var" kalıbı genellikle o anda yanında bulunan şeyi anlatır ("Bende kalem var" = şu an üstümde); kalıcı sahiplikte "kalemim var" denir. Rusçada "у меня есть" iki anlamı birden taşır: hem kalıcı sahiplik ("у меня есть брат") hem o anda yanında olma. İkincisi, Türkçede "var" düşmez; "Kalabalık bir ailem var" dersin. Rusçada niteleme yapılırken "есть" düşer.

Örnekler

Dördüncü örnekteki "дача", şehir dışındaki küçük bahçeli evdir; Rusya'da yaz hafta sonlarının sık geçtiği yerdir ve Türkçedeki "bağ evi"ne yakındır. "Время" (zaman) kelimesi "-я" ile biter ama nötrdür; bu küçük grubu ilerideki bir derste göreceksin. Kelime sonundaki "я" burada vurgusuz olduğu hâlde [ya] okunur.

Örnek diyalog

Irkutsk'ta bir gazete ve hediyelik eşya büfesi. Selin turist olarak gelmiş; büfede Галина (Galina) çalışıyor.

"Карта города" (şehrin haritası) öbeğindeki "города" ilgi hâlindedir; şimdilik bir bütün olarak öğren. Selin'in ikinci sorusunda kelime sırası değişiyor: "А вода у вас есть?". Önce konu (su) geliyor, "есть" sona kayıyor ve ses orada yükseliyor; anlam aynı. "К сожалению" (maalesef) ve "ничего" (önemli değil) gündelik konuşmanın hazır parçalarıdır. "Ничего" kelimesinde "г" [v] okunur: [ni-çi-VO].

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. У тебя есть время? У нас есть вода.
2. У него есть собака. У них есть дача. У тебя есть ручка?
3. Birinci cümlede "есть" düşer: aile niteleniyor (большая). İkinci cümlede gerekir: kardeşin var olup olmadığı soruluyor: "У тебя есть брат?"
4. "У неё есть машина." Sahip olunan şey yalın kalır.

Özet kartı

1. Sahiplik: у + kişi + есть + yalın isim: "У меня есть брат".
2. Zamirler: у меня, у тебя, у него, у неё, у нас, у вас, у них.
3. Üçüncü kişide "н": у него, у неё, у них; "него" [ni-VO] okunur.
4. "Есть" kişiye ve sayıya göre değişmez.
5. Soru tonlamayla: "У тебя есть ручка?" Kısa cevap: "Есть".
6. Nitelik konuşulurken "есть" düşer: "У меня большая семья".

Sonraki derse köprü

Galina'nın cevabı "Нет, к сожалению" kısa ve kibardı; ama tam bir cümleyle "magnet yok" demek isteseydi bir şey değişecekti. Sıradaki derste "yok" demeyi öğreneceğiz: "нет" bu kalıpta "есть"in yerini aldığında sahip olunmayan şey yalın kalmaz, ilgi hâline (родительный падеж) girer: "У меня нет ручки" (Kalemim yok).