Bulunma hâli (предложный падеж): в Москве, на работе

Kanca

Rusçada bir hâlin adı, o hâlin en önemli özelliğini söyler. "Предложный падеж" kelimesi kelimesine "edatlı hâl" demektir: bu hâl hiçbir zaman tek başına kullanılmaz, her zaman bir edatla birlikte gelir. "В Москве" (Moskova'da), "на работе" (işte), "о книге" (kitap hakkında): üçünde de önde bir edat, sonda bir ek var.

Türk kulağına en tanıdık gelecek hâl de budur: "Moskova'da" ile "в Москве" arasında yalnızca bir edat fark vardır. A1'in ilk derslerinden beri "в ресторане", "в парке", "в Москве" gibi öbekleri hazır kalıp olarak kullandın. Bu derste o kalıpların arkasındaki kuralı göreceksin: hangi isimlerin "-е", hangilerinin "-и" aldığını, birkaç özel eril ismin vurgulu "-у" ekini ve aynı hâlin bir yer yerine bir konu bildirirken nasıl kullanıldığını.

Anlatım

Temel ek: -е

İsimlerin büyük çoğunluğu bulunma hâlinde "-е" ekini alır. Sessizle biten eril isimlere ek doğrudan eklenir; "-а", "-я", "-о" ve "-е" ile biten isimlerde son ünlü düşer ve yerine "-е" gelir:

Cins fark etmez: eril, dişil ve nötr isimlerin çoğu aynı "-е" ekini alır. Bu, Rusça hâller arasında en kolay öğrenilen hâldir.

İkinci ek: -и

İki grup isim "-е" yerine "-и" alır. Birincisi "-ия", "-ие" ve "-ий" ile biten isimlerdir: "Россия" → "в России" [v ra-Sİ-i], "здание" (bina) → "в здании" [v ZDA-ni-i]. İkincisi "-ь" ile biten dişil isimlerdir: "тетрадь" → "в тетради" [f tit-RA-di], "площадь" (meydan) → "на площади", "Казань" → "в Казани" [f ka-ZA-ni].

"-ь" ile biten eril isimler ise normal "-е" ekini alır: "словарь" → "в словаре" (sözlükte). A1.18'de "-ь" ile biten isimlerin cinsini ayrı ayrı öğrenmenin önemini görmüştün; burada o bilgi işe yarıyor.

Özel grup: vurgulu -у

Birkaç sık eril isim, yer bildirirken "-е" yerine vurgulu bir "-у" alır: "сад" (bahçe) → "в саду" [f sa-DU], "лес" (orman) → "в лесу" [v li-SU], "аэропорт" (havaalanı) → "в аэропорту" [v a-e-ra-par-TU], "пол" (yer, döşeme) → "на полу" [na pa-LU], "мост" (köprü) → "на мосту". Bu grup küçüktür ve kural yerine kelime kelime öğrenilir. Bu kelimelerde vurgu her zaman "-у" ekinin üstündedir.

Değişmeyen kelimeler

A1.18'de gördüğün değişmeyen yabancı kelimeler bulunma hâlinde de aynı kalır: "в метро" (metroda), "в кафе" (kafede), "в такси" (takside). Edat yine gelir, ama kelimenin sonu değişmez.

"О": hakkında

Bulunma hâlinin ikinci büyük işi, bir konuyu bildirmektir. Bunun için "о" edatı gelir: "о Москве" (Moskova hakkında), "о работе" (iş hakkında), "Я думаю о тебе" (Seni düşünüyorum, kelimesi kelimesine "Senin hakkında düşünüyorum"). Bir ünlüden önce "о" edatı "об" olur: "об Анне" [ab AN-ni] (Anna hakkında), "об этом" (bunun hakkında).

Şahıs zamirlerinin de bulunma hâli biçimleri vardır: "обо мне" [a-ba MNE] (benim hakkımda), "о тебе", "о нём" [a NYOM] (onun, erkeğin hakkında), "о ней" [a NEY] (onun, kadının hakkında), "о нас", "о вас", "о них". Bunlardan "обо мне" biçimi düzensizdir ve olduğu gibi öğrenilir.

В mı на mı?

Yer bildirirken iki edat kullanıldığını fark etmiş olmalısın: "в городе" ama "на столе", "в школе" ama "на работе". "В" bir şeyin içinde olmayı, "на" bir şeyin üstünde ya da bir etkinlikte olmayı anlatır; ama bazı kelimelerde seçim kuralla açıklanmaz ve ezberlenir. Bu seçimin ayrıntısı sıradaki dersin konusu.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin bulunma hâli tek bir ekle kurulur: "-de, -da" ve sessiz benzeşmesiyle "-te, -ta". Ekin hangi biçimde geleceğini ünlü uyumu ve son sessiz belirler, ama mantık her isim için aynıdır. Rusçada da bulunma hâli büyük ölçüde tek bir ekle, "-е" ile kurulur. Bu yüzden Türk öğrenci için bu hâl, Rusçadaki en tanıdık hâldir.

Fark, Rusçanın bu eki her zaman bir edatla birlikte kullanmasıdır. Türkçede "Moskova'da" derken ek yeterlidir; Rusçada ise "Москве" tek başına bir şey söylemez, önüne "в" ya da "на" gelmelidir. Edat "içinde mi, üstünde mi" bilgisini, ek ise "bulunma" bilgisini taşır.

Konu bildirmede de iki dil yollarını ayırır. Türkçede "kitap hakkında" derken bir isim ve ayrı bir "hakkında" sözcüğü kullanılır. Rusçada ise "о" edatı ve bulunma hâli bu işi görür: "о книге". Türkçedeki "hakkında" bir isim gibi davranırken, Rusçadaki "о" ismin hâlini değiştirir.

Örnekler

Her örnekte edatı ve bulunma hâli ekini bul.

Üçüncü örnekte "Россия" "-ия" ile bittiği için "-и" alıyor. Dördüncü örnekte "сумка" (çanta) "-а" ile bittiği için "-е" alıyor ve "в", ötümsüz "с"den önce [f] okunuyor. Beşinci ve sekizinci örnekler, vurgulu "-у" alan özel gruptan. Altıncı ve yedinci örneklerde "о" edatı yer değil, konu bildiriyor.

Örnek diyalog

Cumartesi öğleden sonra Аня (Anya) arkadaşlarını bir araya getirmek için Deniz'i arıyor.

Bu konuşmada bulunma hâlinin hemen bütün biçimleri görülüyor: "в библиотеке", "в центре" ve "в институте" "-е" ile; "в кафе" değişmeden; "на работе" ise "на" edatıyla. Deniz'in sorusundaki "о чём" (ne hakkında), "что" kelimesinin bulunma hâlidir. Anya'nın cevabındaki "конечно" (tabii ki) kelimesinde "ч" [ş] okunur: [ka-NEŞ-na]; bu, "что" kelimesindeki istisnanın bir benzeridir.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. в городе, в школе, в окне (ya da "на окне", pencerenin üstünde), в России, в Казани.
2. в саду, в лесу, в аэропорту. Bu kelimeler vurgulu "-у" alan özel gruptandır.
3. "Мы говорим об Анне." "Анна" ünlüyle başladığı için "о" yerine "об" kullanılır.
4. "Метро" yabancı kökenli, sonu değişmeyen bir kelimedir; edat gelir ama kelime aynı kalır.

Özet kartı

1. Bu hâlin önünde mutlaka bir edat durur: в, на, о.
2. Çoğu ismin eki "-е": в городе, в Москве, на окне.
3. "-ия, -ие, -ий" ile biten isimler "-и": в России, в здании.
4. "-ь" ile biten dişil isimler "-и": в тетради, в Казани; eril "-ь" isimleri "-е": в словаре.
5. Özel grup, vurgulu "-у": в саду, в лесу, в аэропорту, на полу.
6. "О" + bulunma = hakkında: о книге; ünlüden önce "об": об Анне.
7. Değişmeyen kelimeler aynı kalır: в метро, в кафе.

Sonraki derse köprü

Bu derste hep aynı sorunun etrafında dolaştık: "в" mi, "на" mı? "В школе" ama "на работе", "в городе" ama "на площади". Sıradaki derste bu iki edatın farkını sistemli biçimde göreceksin: "içinde" ile "üstünde" arasındaki temel ayrımı, etkinlik ve açık alan bildiren kelimelerin neden "на" aldığını ve ezberlenmesi gereken sık istisnaları.