Soru kelimeleri: что, кто, где, когда, как, почему

Kanca

Türkçede "Nerede çalışıyorsun?" derken soru kelimesi fiilin hemen önünde durur. Rusçada ise aynı soru başka bir yerden başlar: "Где вы работаете?" [GDE vı ra-BO-ta-yi-ti]. Soru kelimesi cümlenin en başına geçer ve dinleyen, ilk kelimeden itibaren neyin sorulduğunu bilir.

Bu altı kısa kelime, yeni bir dili konuşmaya başlayanın en çok kullandığı kelimelerdir: bir yeri, bir zamanı, bir sebebi sormak için ilk ihtiyaç duyulan araçlar. Bu derste Rusçanın temel soru kelimelerini, cümlede nereye konduklarını, soru kelimeli sorularda sesin nasıl davrandığını ve Türkçedeki "neden" ile "niçin" ayrımının Rusçadaki karşılığını göreceksin.

Anlatım

Altı temel soru kelimesi

İkisinin okunuşu yazıdan ayrılır. "Что" kelimesinde "ч" [ş] okunur; bunu A1.4'te görmüştün. "Когда" kelimesinde ise "к", ardından gelen ötümlü "д" yüzünden [g] olur: [kag-DA].

Bu altı kelimenin yanında, önceki derslerde tanıştığın birkaç soru kelimesi daha vardır: "сколько" [SKOL'-ka] (kaç, ne kadar), "какой" [ka-KOY] (hangi, nasıl bir), "чей" [ÇEY] (kimin), "откуда" [at-KU-da] (nereden). Bir de "куда" [ku-DA] (nereye) vardır; "где" ile "куда" arasındaki farkı A2.18'de, hareket fiilleriyle birlikte ayrıntısıyla göreceksin.

Soru kelimesi başa geçer

Rusçada soru kelimesi neredeyse her zaman cümlenin başında durur: "Что ты читаешь?" (Ne okuyorsun?), "Где ты работаешь?" (Nerede çalışıyorsun?), "Когда урок?" (Ders ne zaman?). Soru kelimesinden sonra özne ve fiil gelir; aralarındaki sıra esnektir: "Где ты работаешь?" ve "Где работает Анна?" ikisi de doğaldır.

Soru kelimesi bir edatla birlikte kullanılıyorsa, edat soru kelimesinin önüne gelir ve ikisi birlikte başa geçer: "С кем ты работаешь?" (Kiminle çalışıyorsun?), "О чём ты думаешь?" (Ne hakkında düşünüyorsun?). Bu biçimlerdeki "кем" ve "чём", "кто" ve "что" kelimelerinin hâl biçimleridir; A2'de, hâller öğrenilirken göreceksin.

Soru kelimeli soruda ses

A1.30'da evet-hayır sorusunda sesin sorulan kelimede keskin biçimde yükseldiğini gördün. Soru kelimeli soruda ses farklı davranır: vurgu soru kelimesinin üzerine düşer ve cümlenin sonuna doğru ses düz bir çizgiyle alçalır. "ГДЕ ты работаешь?" diye, ilk kelimeye bastırarak sorarsın. Soru kelimesi zaten soru olduğunu gösterdiği için sesin sonda yükselmesine gerek yoktur.

Почему ve зачем

Rusçada "neden" sorusu için iki kelime vardır. "Почему" [pa-çi-MU] bir sebebi sorar: "Почему ты не работаешь?" (Neden çalışmıyorsun?). Cevabı çoğunlukla "потому что" [pa-ta-MU-şta] (çünkü) ile başlar: "Потому что я болею" (Çünkü hastayım).

"Зачем" [za-ÇEM] ise bir amacı sorar: "ne için, ne amaçla?". "Зачем ты учишь русский?" sorusu "Rusçayı ne amaçla öğreniyorsun?" demektir ve cevabı bir hedef bildirir. Günlük konuşmada iki kelime çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır, ama bir sebebi sorarken "почему", bir hedefi sorarken "зачем" daha doğaldır.

Soruyu geri döndürmek: А…?

Bir soruya cevap verdikten sonra aynı soruyu karşındakine yöneltmek için A1.10'da gördüğün "А ты?" kalıbı soru kelimeleriyle de kullanılır: "Я работаю в банке. А ты где?" (Bankada çalışıyorum. Ya sen nerede?). Rusçada soru kelimesi bu kısa geri dönüşte sona da geçebilir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede soru kelimesi, cevabın cümlede duracağı yerde durur: "Ali nerede çalışıyor?" sorusunun cevabı "Ali bankada çalışıyor" cümlesinde "nerede"nin yerine gelir. Rusçada ise soru kelimesi cevabın yerinde değil, cümlenin başında durur: "Где работает Али?" Bu fark, Türk öğrencinin Rusça soru kurarken en sık düştüğü hatanın kaynağıdır: "Ты работаешь где?" gibi bir cümle anlaşılır, ama Rus kulağına bir sorudan çok bir şaşkınlık ifadesi gibi gelir.

"Neden" ve "niçin" ayrımı iki dilde benzer biçimde işler. Türkçede "niçin" kelimesi kökeninde "ne için" demektir ve bir amacı sorar; "neden" ise daha çok bir sebebi sorar. Günlük Türkçede bu iki kelime çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Rusçadaki "почему" ve "зачем" ikilisi de tam olarak böyledir: biri sebebi, öteki amacı sorar ve konuşmada ikisi sık sık karışır.

Bir benzerlik daha var. Türkçede soru kelimeli bir soruya "mi" eklenmez: "Nerede çalışıyorsun?" derken ayrıca bir soru eki gerekmez. Rusçada da soru kelimeli soruda sesin yükselmesine gerek yoktur; soru kelimesinin kendisi soruyu taşır.

Örnekler

Her örnekte soru kelimesini ve cümledeki yerini bul.

Beşinci örnek ilginçtir: Türkçede "Ne düşünüyorsun?" derken "ne" kullanılır, Rusçada ise "как", yani "nasıl". "Как ты думаешь?" bir görüş sormanın kalıplaşmış yoludur. Altıncı örnekte "почему" sorusuna "потому что" ile cevap veriliyor; "потому что" kelimesindeki "ч" de [ş] okunur. Yedinci örnek fiyat sormanın en kısa yoludur ve A1.47'de alışverişte sık sık karşına çıkacak.

Örnek diyalog

Deniz'in yurttaki yeni komşusu Аня (Anya) onu daha yakından tanımak istiyor ve birkaç soru soruyor.

Anya'nın bütün soruları bir soru kelimesiyle başlıyor ve her birinde ses ilk kelimede yoğunlaşıyor. Deniz'in ilk cevabındaki "нигде" [nig-DE] "hiçbir yerde" demektir; "где" kelimesinin başına "ни-" getirilerek kurulur. Deniz'in son sorusunda ise soru kelimesi geri dönüş kalıbının içinde öne değil, ortaya yerleşiyor: "А ты что изучаешь?". Bu, soruyu karşı tarafa döndürürken çok yaygın bir sıradır. "Изучать" (bir alanı incelemek, okumak) fiili, A1.28'in "-ю, -ешь, -ет" düzenine uyar. Anya'nın cevabındaki "историю" ise "история" (tarih) kelimesinin nesne biçimidir; bunu A1.37'de göreceksin.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Что ты делаешь?" "Где ты работаешь?" "Когда урок?"
2. "Почему" bir sebebi, "зачем" bir amacı sorar. Türkçedeki "neden" ve "niçin" (ne için) ikilisine benzer.
3. "Почему ты учишь русский? — Потому что это интересно."
4. "Сколько это стоит?" "Кто знает?"

Özet kartı

1. что (ne), кто (kim), где (nerede), когда (ne zaman), как (nasıl), почему (neden).
2. Ayrıca: сколько, какой, чей, откуда, куда, зачем.
3. Soru kelimesi cümlenin başına geçer: Где ты работаешь?
4. Edat soru kelimesinin önüne gelir: С кем? О чём?
5. Soru kelimeli soruda vurgu soru kelimesindedir, ses sonda alçalır.
6. Почему (sebep) — потому что (çünkü); зачем (amaç).
7. Görüş sormak: "Как ты думаешь?"; okunuş: что [ŞTO], когда [kag-DA].

Sonraki derse köprü

Bu derste "Где ты работаешь?" ve "Что ты изучаешь?" gibi soruları, iki çekim düzenine uyan fiillerle kurdun. Ama Rusçanın en sık fiillerinden bazıları bu düzene tam uymaz. Sıradaki derste "жить" (yaşamak), "писать" (yazmak), "мочь" (yapabilmek) ve "хотеть" (istemek) gibi düzensiz fiilleri göreceksin; gövdelerinin çekim içinde nasıl değiştiğini ve "Где ты живёшь?" sorusunun neden bu biçimde kurulduğunu öğreneceksin.