Yaş ve tarih söylemek: Мне двадцать лет

Kanca

Türkçede yaşını söylerken kendinden söz edersin: "Yirmi yaşındayım." Rusçada ise yaş, sana verilmiş bir şey gibi anlatılır: "Мне двадцать лет" [MNE DVA-tsat' LET]; sözcük sözcük çevrilince ortaya "Bana yirmi yıl" çıkar. Cümlenin öznesi sen değilsin; yıllar, sana aittir.

Bu küçük kalıp, Rusçanın sık kullanılan bir düşünme biçimini gösterir: kişinin yaşadığı ya da sahip olduğu bazı şeyler "ona" olan bir şey gibi söylenir. Bu derste yaşını sormayı ve söylemeyi, "yıl" kelimesinin sayıya göre aldığı biçimleri ve bir tarihi, örneğin "5 Mayıs" ya da "29 Ekim" gibi günleri Rusçada nasıl söyleyeceğini göreceksin.

Anlatım

Yaş: kime + sayı + yıl

Rusçada yaş üç parçayla söylenir: kişiyi gösteren "kime" biçiminde bir zamir, bir sayı ve "yıl" kelimesi. "Мне" [MNE] "bana", "тебе" [ti-BE] "sana", "ему" [yi-MU] "ona (erkeğe)", "ей" [YEY] "ona (kadına)" demektir. Bu biçimler yönelme hâlidir ve A2.4'te ayrıntısıyla anlatılacak; şimdilik yaş kalıbının parçaları olarak öğren.

Yaşı sormak için "Сколько тебе лет?" [SKOL'-ka ti-BE LET] (Kaç yaşındasın?) ya da resmî olarak "Сколько вам лет?" [SKOL'-ka VAM LET] (Kaç yaşındasınız?) denir. Cevap aynı kalıbı izler; yalnızca zamir "мне" olur.

Год, года, лет

A1.25'teki "час" kelimesi gibi "yıl" kelimesi de önündeki sayıya bakar ve üç kılığa girer. Üçüncü kılık bambaşka bir köktendir; tablo üçünü yan yana gösteriyor.

Kuralı belirleyen her zaman sayının son kelimesidir: "двадцать один" bir ile bittiği için "год", "тридцать три" üç ile bittiği için "года", "сорок пять" beş ile bittiği için "лет" alır. On birden on dördüne kadar sayılar ise bir ve dört ile bitse de "лет" alır: "одиннадцать лет", "четырнадцать лет". "Год" kelimesinin sonundaki "д" ötümsüzleşir ve [GOT] okunur.

Tarih: "ayın kaçı?"

Rusçada bir tarih söylerken gün, "birinci, ikinci, beşinci" gibi bir sıra sayısıyla söylenir; ay ise "Mayıs'ın" anlamında bir biçime girer. "5 Mayıs" Rusçada "пятое мая" [PYA-ta-ye MA-ya], kelimesi kelimesine "mayısın beşinci (günü)" olur. Sıra sayısı nötr biçimde gelir, çünkü arkasında söylenmeyen "число" (tarih, gün) kelimesi vardır.

Sıra sayılarının tamamını B1.5'te göreceksin. Tarih söylemek için şimdilik en sık kullanılanları öğrenmek yeter: "первое" [PER-va-ye] (birinci), "второе" [fta-RO-ye] (ikinci), "третье" [TRE-t'ye] (üçüncü), "пятое" [PYA-ta-ye] (beşinci), "десятое" [di-SYA-ta-ye] (onuncu), "двадцатое" [dva-TSA-ta-ye] (yirminci). Bileşik sayılarda yalnızca son kelime sıra sayısı olur: "двадцать девятое" (yirmi dokuzuncu).

Ayların "-ın" biçimi çoğunlukla "-а" ya da "-я" ile biter: "января" [yin-va-RYA], "марта" [MAR-ta], "мая" [MA-ya], "октября" [ak-tyab-RYA]. Bugünün tarihini sormak için "Какое сегодня число?" [ka-KO-ye si-VOD-nya çis-LO] denir: "Bugün ayın kaçı?" Bu "-а / -я" sonu, A1.12'de gördüğün "из Турции", "из России" öbeklerindeki ilgi hâliyle aynı ektir.

Yılı da söylemek, büyük sıra sayıları gerektirdiği için ayrı bir konudur ve B1.5'te anlatılacak. Günlük hayatta tarih söylerken çoğu zaman gün ve ay yeterlidir.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede yaş, kişinin kendi hâli olarak anlatılır: "Yirmi yaşındayım", "Kaç yaşındasın?". Rusçada ise yaş kişiye "verilmiş" bir şeydir ve kişi cümlede "bana", "sana" biçiminde görünür: "Мне двадцать лет". Bu yapı Türkçede de tamamen yabancı değildir: "Bana göre…", "Bana soğuk geldi" gibi kalıplarda Türkçe de kişiyi "bana" biçiminde, deneyimin alıcısı olarak kurar. Rusça bu bakış açısını yaşa da uygular.

Tarih söylemede iki dil benzer bir sıra izler: önce gün, sonra ay. Türkçede "5 Mayıs", Rusçada "пятое мая". Fark, sayının türündedir. Türkçede tarih bir asıl sayıyla söylenir: "beş Mayıs". Rusçada ise sıra sayısıyla: "beşinci Mayıs'ın". Türkçede de resmî dilde "Mayıs'ın beşi" gibi bir söyleyiş vardır ve Rusça yapı ona daha yakındır.

"Yıl" kelimesinin değişmesi ise Türkçede hiç olmayan bir şeydir. Türkçede "bir yıl", "üç yıl", "yirmi yıl" derken kelime aynı kalır. Rusçada ise üç biçim vardır ve üçüncüsü "лет" tamamen farklı bir köktendir. Bu yüzden yaşını söylerken sayının son kelimesine bakmak, Rusça konuşanın her seferinde yaptığı küçük bir hesaptır.

Örnekler

Her örnekte "yıl" kelimesinin biçimini ya da tarihin parçalarını bul. Sonra örnekleri kendi yaşın ve doğum gününle yeniden kur.

İlk üç örnek "yıl" kelimesinin üç biçimini gösteriyor; hangisinin geleceğini sayının son kelimesi belirliyor. Üçüncü örnekte "ему" yaşın bir erkeğe ait olduğunu söylüyor. Yedinci örnekte "Новый год" (Yılbaşı, kelimesi kelimesine "yeni yıl") bir bayram adıdır. Son iki örnekte tarih bir isim gibi tireyle cümleye bağlanıyor; A1.17'de gördüğün tire kuralı burada da işliyor.

Örnek diyalog

Deniz ve ev arkadaşı Лиза (Liza) mutfakta çay içiyor. Deniz, Liza'nın doğum gününü merak ediyor.

Bu konuşmada "когда" (ne zaman) kelimesinin okunuşuna dikkat et: "к" ötümlü "д"den önce [g] olur: [kag-DA]. Liza "мне будет" diyor; "будет" "olacak" demektir ve gelecek zamanı A2'de göreceksin, şimdilik "yaşına gireceğim" kalıbı olarak kullanılabilir. Deniz'in tarihinde yalnızca son kelime sıra sayısıdır: "двадцать девятое". 29 Ekim, Türkiye'de Cumhuriyet'in ilan edildiği gündür ve Deniz bunu kendi doğum gününü akılda kalıcı yapmak için kullanıyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. "Мне восемнадцать лет." "Мне двадцать два года." "Мне тридцать один год." "Мне сорок пять лет."
2. "Сколько вам лет?"
3. "Сегодня первое марта."
4. Biçimi sayının son kelimesi belirler. "Двадцать один" "bir" ile bittiği için "год", "двадцать" ise beşten büyük bir sayı gibi davrandığı için "лет" alır.

Özet kartı

1. Yaş: kime + sayı + yıl: Мне двадцать лет, Ему тридцать лет.
2. Kime biçimleri: мне, тебе, ему, ей, нам, вам, им.
3. Soru: "Сколько тебе лет?" / "Сколько вам лет?"
4. 1 → год, 2–4 → года, 5–20 → лет; 11–14 her zaman лет; son kelimeye bak.
5. Tarih: nötr sıra sayısı + ayın "-ın" biçimi: пятое мая, первое января.
6. Soru: "Какое сегодня число?"
7. Bileşik tarihlerde yalnızca son kelime sıra sayısıdır: двадцать девятое октября.

Sonraki derse köprü

Bu modülde sayılarla, saatlerle ve tarihlerle konuşmayı öğrendin; cümlelerin çoğu ise hâlâ "olmak"sız yapıdaydı. Sıradaki modülde Rusça fiillere geçiyoruz. İlk ders birinci çekim: "читать" (okumak), "знать" (bilmek) ve "работать" (çalışmak) gibi fiillerin "я читаю", "ты читаешь", "он читает" diye nasıl çekildiğini ve Türkçedeki kişi eklerinin Rusçada hangi eklere karşılık geldiğini göreceksin.