İyelik sözcükleri: мой, твой, наш, ваш, его, её, их

Kanca

Bir kadın arkadaşın sana masadaki kitabı gösterip "Это моя книга" diyor: "Bu benim kitabım." Yanındaki erkek arkadaşı da kendi kitabını gösterip aynı cümleyi kuruyor: "Это моя книга." İkisi de "моя" diyor, çünkü "моя" sözcüğünün biçimini konuşanın kadın ya da erkek olması değil, kitabın kendisi belirler. "Книга" dişildir, bu yüzden "моя" olur.

Türkçede sahiplik bir ekle gösterilir ve ek sahibine göre değişir: kitab-ım, kitab-ın, kitab-ı. Rusçada sahiplik ayrı bir sözcükle gösterilir ve bu sözcük, sahip olunan şeyin cinsine ve sayısına göre değişir. Bu derste iyelik sözcüklerinin bütün biçimlerini, hiç değişmeyen "его", "её" ve "их" sözcüklerini ve "kimin?" sorusunun Rusçadaki dört biçimini göreceksin.

Anlatım

Değişen iyelik sözcükleri

"Benim", "senin", "bizim" ve "sizin" anlamındaki iyelik sözcükleri, A1.21'deki sıfatlar gibi davranır: önlerine geldikleri ismin cinsini ve sayısını yansıtırlar. Aşağıdaki tablo dört sözcüğün dört biçimini bir arada veriyor.

"Мой" ve "твой" grubunda vurgu sondadır; "наш" ve "ваш" grubunda baştadır. "Наше" ile "наши" yazıda farklıdır ama okunuşta neredeyse aynı duyulur, çünkü "ш" sert bir sestir ve ardından gelen vurgusuz "е" ve "и" ikisi de [ı] gibi çıkar.

"Ваш" sözcüğü, "вы" zamiri gibi, iki iş görür: birden fazla kişinin sahipliğini ("sizin" çoğul) ve saygı gösterilen tek bir kişinin sahipliğini ("sizin" nezaket). Mektuplarda bu ikinci anlamda büyük harfle "Ваш" yazılabilir.

Hiç değişmeyenler: его, её, их

Üçüncü kişinin iyelik sözcükleri ötekilerden farklı davranır ve hiç değişmez. "Его" [yi-VO] "onun (erkeğin)", "её" [yi-YO] "onun (kadının)", "их" [İH] "onların" demektir. Sahip olunan şeyin cinsi ve sayısı bu üç sözcüğe hiç dokunmaz: "его дом", "его книга", "его окно", "его дети".

Bu üç sözcükte seçimi, sahip olunan şey değil, sahibin kendisi belirler. Sahip olan bir erkekse "его", bir kadınsa "её", birden çok kişiyse "их" seçilir; sahip bir eşya olduğunda da aynı mantık o eşyanın cinsine bakar. "Его" sözcüğündeki "г" harfi [v] okunur; bunu A1.3'ten biliyorsun.

İki farklı uyum

Bu derste iki farklı mantık yan yana duruyor. "Мой", "твой", "наш", "ваш" sahip olunan şeye bakar: "моя книга" dendiğinde "моя" kitabın dişil olduğunu gösterir, konuşanın cinsini değil. "Его", "её", "их" ise sahibe bakar: "её книга" dendiğinde "её" kitabın sahibinin bir kadın olduğunu gösterir, kitabın cinsini değil.

Bu yüzden "его книга" (onun, yani erkeğin kitabı) ve "её дом" (onun, yani kadının evi) tamamen doğrudur: sözcük, sahibine uyar.

Kimin? Чей?

"Kimin?" sorusu da bir iyelik sözcüğüdür ve sahip olunan şeye uyar: "Чей это телефон?" [ÇEY E-ta ti-li-FON], "Чья это сумка?" [ÇYA E-ta SUM-ka], "Чьё это пальто?" [ÇYO E-ta pal'-TO], "Чьи это ключи?" [ÇYİ E-ta klyu-Çİ]. Cevap aynı uyumla gelir: "Это мой телефон", "Это моя сумка".

Sahiplik söylenmediğinde

Rusçada iyelik sözcüğü, sahibi açık olduğunda çoğu zaman düşürülür. Aile üyelerinden söz ederken bu çok yaygındır: "Мама дома" cümlesi bağlamda "Annem evde" anlamına gelir; her seferinde "моя мама" demek gerekmez. Türkçede ise iyelik eki neredeyse hiç düşmez: "Anne evde" ile "Annem evde" farklı tınlar.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçede sahiplik çoğunlukla bir ekle kurulur: "kitabım", "kitabın", "kitabımız". İsterseniz başına bir zamir de eklenebilir: "benim kitabım". Rusçada ise ek yoktur; sahipliği isimden önce gelen ayrı bir sözcük taşır: "моя книга". Türkçedeki "benim kitabım" yapısı Rusçaya "моя книга" olarak, tek bir işaretle geçer.

En önemli fark, sözcüğün neye göre değiştiğindedir. Türkçede iyelik eki sahibine göre değişir: "-ım" benim, "-ın" senin, "-ı" onun. Sahip olunan şey ne olursa olsun ek aynıdır: "kitabım", "evim", "pencerem". Rusçada ise "мой" sözcüğü sahip olunan şeye göre değişir: "моя книга", "мой дом", "моё окно". Türk öğrenci burada iki soruyu ayırmayı öğrenir: kimin? (мой mu твой mu?) ve ne? (мой mu моя mı?).

"Его", "её" ve "их" ise Türkçeye daha yakındır. Türkçedeki "onun" ve "onların" gibi, Rusçadaki bu sözcükler de sahip olunan şeye göre değişmez. Fark, Rusçanın "onun" sözcüğünü sahibin cinsine göre ikiye ayırmasıdır: "его" ve "её". Türkçede "onun kitabı" cümlesi kitabın sahibinin kadın mı erkek mi olduğunu söylemez; Rusçada "его книга" ve "её книга" bunu söyler.

Örnekler

Her örnekte iyelik sözcüğünün neye uyduğunu söyle: sahip olunan şeye mi, sahibine mi?

Beşinci ve altıncı örnekler iki mantığın farkını açıkça gösteriyor. "Его сестра" öbeğinde "сестра" dişildir ama sözcük "его" kalır, çünkü kız kardeşin sahibi bir erkektir. "Её брат" öbeğinde "брат" erildir ama sözcük "её" olur, çünkü sahibi bir kadındır. İlk dört örnekte ise sözcük, sahip olunan şeyin cinsine uyuyor.

Örnek diyalog

Bir partinin ertesi sabahı Аня (Anya) evi topluyor ve kalan eşyaları sahiplerine soruyor. Deniz ve Олег (Oleg) yanında.

Anya her eşyayı sorarken soru sözcüğünü eşyanın cinsine ve sayısına uyduruyor: "чей телефон", "чья сумка", "чьё пальто", "чьи ключи". Oleg bir erkek olduğu hâlde "моя сумка" diyor, çünkü "сумка" dişildir. "Светы" ve "Мурата" biçimleri "kimin?" sorusuna cevap veren ilgi hâlidir; bu yapıyı A2.1'de ayrıntısıyla göreceksin, şimdilik "Murat'ın", "Sveta'nın" anlamında tanıman yeter.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. моя сестра, моё окно, наши дети, твой телефон.
2. "её дом", "его машина". Sözcük sahibin cinsine bakar; sahip olunan şeye göre değişmez.
3. "Чья это тетрадь?" "Тетрадь" dişil olduğu için soru sözcüğü "чья" olur.
4. Çünkü "книга" dişil bir isimdir. "Мой" sözcüğü sahip olunan şeyin cinsine uyar, konuşanın cinsine değil.

Özet kartı

1. мой, твой, наш, ваш sahip olunan şeyin cinsine ve sayısına uyar: мой дом, моя книга, моё окно, мои книги.
2. Vurgu: мой / твой grubunda sonda, наш / ваш grubunda başta.
3. его [yi-VO], её [yi-YO], их [İH] hiç değişmez ve sahibe bakar.
4. "Onun" Rusçada ikiye ayrılır: erkek için его, kadın için её.
5. "Kimin?" = чей, чья, чьё, чьи; sahip olunan şeye uyar.
6. "Ваш" çoğul "sizin" ve nezaket "sizin" anlamındadır.
7. Bağlam açıksa iyelik sözcüğü düşebilir: "Мама дома" = Annem evde.

Sonraki derse köprü

Bu modülde Rusça isim öbeğinin bütün parçalarını topladın: zamirler, cins, çoğul, sıfat ve iyelik sözcükleri. Artık "мой новый телефон" ya da "наши большие окна" gibi öbekleri kendin kurabiliyorsun. Sıradaki modülde sayılara geçiyoruz. İlk ders sıfırdan yirmiye kadar olan sayılar: "один", "два", "три" gibi temel sayılar ve "одиннадцать"ten "девятнадцать"e kadar olanların içindeki gizli "on üstüne" kalıbı.