Bu ne? Bu kim? Это, что ve кто

Kanca

Bir bahçede kuyruğunu sallayan bir köpek görüyorsun. Türkçede soru şöyle sorulur: "Bu ne?" Cevap "Köpek" olur. Rusçada ise aynı soru "Кто это?" diye sorulur, yani kelimesi kelimesine "Bu kim?". Bir Rus için köpek de, kedi de, bir kuş da "kim" sorusuna cevap verir.

Bir şeyi ya da birini gösterip adını sormak için Rusçanın iki kısa sorusu vardır ve ikisi de ilk bakışta Türkçedeki karşılıklarına tıpatıp benzer. Ama sınır başka bir yerden çizilir: Türkçe insanla insan dışını ayırır, Rusça ise canlıyla cansızı. Bu derste iki soruyu, "это" kelimesinin değişmeyen yapısını, olumsuz cevapları ve şaşkınlık bildiren "Что это такое?" kalıbını göreceksin.

Anlatım

Что это? Кто это?

"Что это?" [ŞTO E-ta] cansız bir şeyi sorar: "Bu ne?" "Кто это?" [KTO E-ta] ise canlı bir varlığı sorar: "Bu kim?" Cevap her iki durumda da "это" ile başlar:

Tablonun son satırı bu dersin asıl konusudur. Rusçada hayvanlar "кто" ile sorulur: "Кто это? — Это кошка" [KOŞ-ka]. Bir oyuncak kedi ya da kedi resmi ise yine "что" ile sorulabilir, çünkü cansızdır.

"Что" kelimesinin okunuşuna da dikkat et: yazıda "ч" ile başlar ama [ŞTO] okunur. Bu, A1.4'te gördüğün istisnadır ve Rusçanın en sık kelimelerinden birinde karşına çıkar.

"Это" değişmez

"Это" [E-ta] bu yapıda bir gösterme kelimesidir ve gösterdiği şeyin cinsi ve sayısı ne olursa olsun biçimini korur: "Это стол", "Это книга", "Это окно", "Это мои друзья". Türkçedeki "bu" ile çok benzer çalışır; Türkçede de "Bu masa", "Bu kitaplar" derken "bu" değişmez.

Yalnızca bir noktaya dikkat etmek gerekir. "Это" ile "эта" farklı kelimelerdir. "Эта" [E-ta], "bu" anlamında ama dişil bir isme bağlanan bir sıfattır: "эта книга" (bu kitap). Bu ikinci kullanımı, sıfat uyumunu öğrendikten sonra ayrıca göreceksin. Şimdilik "это" kelimesini cümlenin başında, tek başına ve hiç değişmeden kullan.

Olumsuz cevap

Yanlış bir tahmini düzeltirken Rusça "не" ve "а" ikilisini kullanır: "Это не стол, а стул" [E-ta ni STOL a STUL], yani "Bu masa değil, sandalye". Aynı düzeltme virgülle ve ikinci bir "это" ile de kurulabilir: "Это не стол, это стул". Kısa bir "Нет" ile başlamak da çok doğaldır: "Это кошка? — Нет, это собака" (Bu kedi mi? — Hayır, köpek).

Soru kelimesi vurgulanır

"Что это?" ve "Кто это?" sorularında ses, soru kelimesinin üzerinde yükselir ve cümlenin sonunda düşer. A1.17'de gördüğün evet-hayır sorusundan farkı budur: orada ses sondaki kelimede yükseliyordu, burada soru kelimesi zaten soru olduğunu gösterdiği için ses sonda alçalır. "ЧТО это?" diye, ilk kelimeye bastırarak sorarsın.

Şaşkınlık: Что это такое?

Gerçekten ne olduğunu bilmediğin, seni şaşırtan bir şeyi sorarken "Что это такое?" [ŞTO E-ta ta-KO-ye] denir: "Bu da ne böyle?" Aynı yapı kişiler için de kullanılabilir: "Кто это такой?" [KTO E-ta ta-KOY], "Bu da kim böyle?". Bu ikinci biçim, konuşanın tonuna göre merak da şüphe de bildirebilir.

Kapı çalındığında ise Rusça "Кто там?" [KTO TAM] diye sorar: kelimesi kelimesine "Orada kim var?", anlamca Türkçedeki "Kim o?".

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin iki gösterme sorusu, iskelet olarak Rusçadakilerle neredeyse aynıdır. İki dilde de bir gösterme kelimesi ("bu", "это") ve bir soru kelimesi ("ne", "что"; "kim", "кто") vardır ve araya fiil girmez. Kelime sırası farklıdır: Türkçede soru kelimesi sonda ("Bu ne?"), Rusçada başta durur ("Что это?"). Ama iki sıra da kısa ve doğaldır.

Asıl fark, iki sorunun sınırındadır. Türkçede "kim" sorusu yalnızca insanlar için kullanılır; bir hayvan için "Bu kim?" demek, ancak şakayla ya da çok sevilen bir evcil hayvan için mümkündür. Rusçada ise "кто" bütün canlılar içindir. Bir hayvanat bahçesinde bir çocuk annesine her kafesin önünde "Кто это?" diye sorar. Türk öğrenci için en kolay kural şudur: nefes alıyorsa "кто", almıyorsa "что".

"Bu" kelimesinin değişmezliği iki dilde ortaktır. Türkçede "bu" tekil ve çoğul her şey için aynıdır; Rusçadaki "это" da bu yapıda aynı biçimde kalır. Türkçede "Bunlar kitap" diye ayrı bir çoğul gösterme kelimesi de kullanılabilir; Rusça bunun yerine yine "это" der: "Это книги".

Örnekler

Her örnekte "что" mu "кто" mu kullanıldığını ve nedenini söyle.

Üçüncü örnek Türkçeye "Bu ne?" diye çevriliyor, çünkü Türkçede hayvanlar "kim" ile sorulmaz; Rusçada ise "кто" zorunludur. İkinci örnekteki "Олег" adının sonundaki "г" ötümsüzleşir ve [a-LEK] okunur. Beşinci örnekteki "родители" kelimesi "ebeveynler, anne baba" demektir ve hep çoğul kullanılır. Sekizinci örnek, bir kişinin kim olduğunu sorarken çoğu zaman mesleğinin sorulduğunu gösteriyor.

Örnek diyalog

Deniz, hafta sonunu Лиза'nın (Liza) ailesinin yazlığında, şehrin dışındaki bir kır evinde geçiriyor. Duvarda fotoğraflar, bahçede bir köpek var.

Deniz köpeği gösterirken "А это кто?" diyor, "что" değil; Rusçada bir hayvan için doğal soru budur. Liza da köpekten söz ederken "он" zamirini kullanıyor. Semaveri ilk kez yakından görünce Deniz'in sorusu "Что это такое?" oluyor, çünkü gördüğü şey onu şaşırtıyor. Deniz'in son cümlesi H.4'teki "есть" kalıbının bir benzerini kullanıyor: "Türkiye'de de semaver var."

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) "Что это?", cansız. (b) "Кто это?", insan. (c) "Кто это?", canlı bir hayvan. (d) "Что это?", oyuncak cansızdır.
2. "Это не ручка, а тетрадь." ya da "Это не ручка, это тетрадь."
3. "Это мои друзья." Çoğul bir şey gösterilse de "это" değişmez.
4. "Кто там?"

Özet kartı

1. "Что это?" [ŞTO E-ta] = Bu ne? (cansız); "Кто это?" [KTO E-ta] = Bu kim? (canlı).
2. Hayvanlar da "кто" ile sorulur: "Кто это? — Это кошка."
3. "Это" bu yapıda değişmez: Это стол, Это книга, Это мои друзья.
4. "Это" (bu, cümle başında) ile "эта" (bu, dişil isme bağlı sıfat) farklıdır.
5. Düzeltme: "Это не стол, а стул."
6. Soru kelimeli soruda ses soru kelimesinde yükselir, sonda düşer.
7. Şaşkınlık: "Что это такое?"; kapıda: "Кто там?"

Sonraki derse köprü

Diyalogda Liza köpeği "Он очень добрый" diye anlattı: "добрый" bir sıfattı ve sonu, köpeğin eril adına uyuyordu. Bir kadın için aynı sıfat "добрая", bir nötr isim için "доброе" olurdu. Sıradaki derste Rusça sıfatların isimle nasıl uyuştuğunu göreceksin: "новый дом", "новая книга", "новое окно" ve "новые слова" biçimlerinin hangi kuralla kurulduğunu ve sıfatın sonundaki eki ismin cinsinden nasıl bulacağını.