Çoğul yapmak: -ы, -и, -а

Kanca

Türkçede çoğul yapmak için tek bir ek bilmek yeter: "-ler, -lar". "Masa" "masalar", "kitap" "kitaplar", "pencere" "pencereler" olur. Ekin hangi biçimde geleceğini ünlü uyumu belirler ve Türk konuşan bunu düşünmeden yapar.

Rusçada çoğul ekinin seçimi de bir uyuma bağlıdır, ama bu uyumun malzemesi farklıdır: ismin cinsi ve son harfi. "Стол" "столы", "книга" "книги", "окно" "окна" olur. Ders, cümlenin öznesi olan yalın çoğulla sınırlı: hangi isim hangi eki alır, yazım ekin harfini nerede zorla değiştirir, vurgu çoğulda nereye kaçar ve kurala hiç uymayan bir avuç sık kelime nasıl ezberlenir.

Anlatım

Eril ve dişil isimler: -ы ve -и

Eril ve dişil isimlerin çoğu çoğulda "-ы" ya da "-и" alır. Sessizle biten eril isimlere ek doğrudan eklenir; "-а" ile biten dişil isimlerde "-а" düşer ve yerine ek gelir:

"-ы" ve "-и" arasındaki seçim, ismin son sesinin sert mi yumuşak mı olduğuna bağlıdır. Sert bir sessizden sonra "-ы" gelir: "столы", "мамы". "-й", "-я" ve "-ь" ile biten, yani yumuşak biten isimler "-и" alır: "музеи", "недели", "словари".

Yedi harf kuralı

Bir istisna Rusça yazımın en bilinen kurallarından biridir. "Г", "к", "х", "ж", "ш", "щ" ve "ч" harflerinden sonra "ы" yazılmaz, "и" yazılır. Bu yüzden "книга" "книги" [KNİ-gi], "язык" "языки" [yi-zı-Kİ], "врач" "врачи" [vra-Çİ], "нож" "ножи" [na-JI] olur. "Ж" ve "ш" sert olduğu için ardlarındaki "и" yine [ı] okunur: [na-JI].

Nötr isimler: -а ve -я

Nötr isimler çoğulda "-а" ya da "-я" alır. "-о" ile biten isimler "-а", "-е" ile bitenler "-я" alır: "окно" "окна" [OK-na], "место" (yer) "места" [mis-TA], "море" "моря" [ma-RYA], "поле" (tarla) "поля" [pa-LYA].

Nötr isimlerde vurgu çoğu zaman çoğulda yer değiştirir. "Окно" son heceden vurgulanırken "окна" ilk heceden vurgulanır; "море" ilk heceden vurgulanırken "моря" son heceden vurgulanır. Bir nötr ismi deftere yazarken çoğulunu da yanına eklemek, bu kaymayı baştan yakalamanın en kolay yoludur.

Vurgulu -а ile biten eril çoğullar

Bazı sık eril isimler çoğulda "-ы" değil, vurgulu bir "-а" alır: "дом" "дома" [da-MA] (evler), "город" "города" [ga-ra-DA], "паспорт" "паспорта" [pas-par-TA], "учитель" "учителя" [u-çi-ti-LYA]. Bu grup kuralla bulunmaz; kelime kelime öğrenilir. Bu çoğullarda vurgu her zaman son hecededir.

Düzensiz çoğullar

Birkaç çok sık isim tamamen düzensiz bir çoğul kurar. "Друг" (arkadaş) "друзья" [druz'-YA], "брат" (erkek kardeş) "братья" [BRAT'-ya], "стул" (sandalye) "стулья" [STUL'-ya] olur. "Человек" (insan) çoğulda başka bir kelimeye dönüşür: "люди" [LYU-di]. "Ребёнок" (çocuk) da aynı biçimde "дети" [DE-ti] olur. "-мя" ile biten nötr isimler ise kökü uzatır: "имя" "имена" [i-mi-NA], "время" "времена".

Değişmeyen yabancı kelimeler çoğulda da aynı kalır: "одно кафе" ve "два кафе", "метро" her durumda "метро".

Çoğulda uyum

Çoğulda cins ayrımı kaybolur. Tekilde hangi cinsten olursa olsun, bütün çoğul isimlerin yanında aynı biçimler kullanılır: "мои" [ma-İ] (benim), "твои" [tva-İ] (senin), zamir olarak "они". "Мои столы", "мои книги", "мои окна": üçünde de iyelik sözcüğü aynıdır.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin çoğul eki tektir ve biçimini ünlü uyumu belirler: kalın ünlülü kelimeler "-lar", ince ünlülü kelimeler "-ler" alır. Rusçadaki "-ы / -и" seçimi de bir tür uyumdur: sert biten isimler "-ы", yumuşak biten isimler "-и" alır. Türk konuşanın kalın ve ince ünlüler arasında yaptığı ayrıma benzer bir ayrımı burada sessizler için yaparsın.

Fark, Rusçanın ekleri cinse göre de ayırmasıdır. Eril ve dişil isimler bir ek grubu, nötr isimler başka bir ek grubu kullanır. Türkçede ise "masa", "kitap" ve "pencere" aynı ekle çoğul olur. Bu yüzden Rusçada çoğul yapmadan önce ismin cinsini bilmek gerekir; A1.18'de öğrendiğin son harf kuralı burada da işe yarar.

Düzensiz çoğullarda iki dil şaşırtıcı biçimde benzeşir. Türkçede "insan" kelimesinin çoğulu "insanlar"dır, ama gündelik dilde "halk" ya da "millet" de kullanılır. Rusçada "человек" kelimesinin çoğulu tamamen başka bir kelimedir: "люди". İngilizcedeki "person" ve "people" ayrımı da aynı türdendir.

Son olarak, Türkçede sayılardan sonra isim tekil kalır: "üç kitap", "üç kitaplar" değil. Rusçada da sayılardan sonra özel bir kural işler ve isim yalın çoğulda kalmaz; bunu A2.3'te göreceksin. Bu derste yalnızca sayısız çoğulla çalışıyoruz: "книги", "столы", "окна".

Örnekler

Her örnekte tekil ile çoğul arasındaki farkı bul: ek mi değişti, vurgu mu kaydı, kelime mi değişti?

İkinci örnekte "-и" yazılıyor, çünkü "к" yedi harften biridir. Üçüncü ve dördüncü örneklerde vurgu çoğulda son heceye kayıyor. Beşinci örnekte çoğul bambaşka bir kelime. Yedinci örnekteki "ключи" kelimesi "ключ" (anahtar) kelimesinin çoğuludur; "ч" yedi harften biri olduğu için "-и" alır. Altıncı örnekte "это" kelimesi çoğul bir şeyi gösterse de değişmiyor.

Örnek diyalog

Deniz ve ev arkadaşı Аня (Anya), Kazan'da yeni taşındıkları dairede kutuları açıyor.

Bu konuşmada çoğulun bütün yolları birlikte görünüyor. "Книги" ve "тетради" "-и" ile, "столы" "-ы" ile kuruluyor; "стулья" ve "друзья" ise düzensiz çoğullar. "Мои" ve "твои" iyelik sözcükleri her çoğul isimde aynı kalıyor, çünkü çoğulda cins ayrımı yok. "Фото" ise değişmeyen bir kelime olduğu için Anya'nın sorusunda biçimi korunuyor.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. студенты, мамы, музеи, словари. "Музей" ve "словарь" yumuşak bittiği için "-и" alır.
2. книги, врачи, языки. Üçünde de son harf yedi harften biridir (г, ч, к), bu yüzden "-и" yazılır.
3. окна [OK-na], города [ga-ra-DA], дома [da-MA]. "Окно" çoğulda ilk heceden, "город" ve "дом" son heceden vurgulanır.
4. "Это мои друзья." "Друг" kelimesinin çoğulu düzensizdir: "друзья".

Özet kartı

1. Eril ve dişil isimler çoğulda "-ы" ya da "-и" alır: столы, мамы, недели.
2. Sert sondan sonra "-ы", yumuşak sondan (-й, -я, -ь) sonra "-и": столы / музеи, словари.
3. Yedi harf kuralı: г, к, х, ж, ш, щ, ч'den sonra hep "-и": книги, врачи.
4. Nötr isimler "-а" ya da "-я" alır: окна, моря; vurgu çoğu zaman kayar.
5. Bazı eril isimler vurgulu "-а" alır: дома, города, учителя.
6. Düzensizler ezberlenir: друзья, братья, стулья, люди, дети, имена.
7. Çoğulda cins ayrımı yoktur: мои столы, мои книги, мои окна; zamir "они".

Sonraki derse köprü

Bu derste "Это мои друзья" ve "Это твои книги?" gibi cümlelerde "это" kelimesini hem tekil hem çoğul bir şey için kullandın. Sıradaki derste bu küçük kelimeye ve onunla kurulan iki temel soruya odaklanacağız: "Что это?" (Bu ne?) ve "Кто это?" (Bu kim?). Rusçanın canlıları ve cansızları bu iki soruyla nasıl ayırdığını ve bu ayrımın Türkçeden nerede farklılaştığını göreceksin.