Şahıs zamirleri: я, ты, он, она, мы, вы, они

Kanca

Rus bir arkadaşın telefonunu arıyor. Sen "Masanın üstünde" diyorsun, o "А книга?" (Ya kitap?) diye soruyor. Cevap verirken kitabın yerine bir zamir koyacaksın ve Türkçede bunun için tek bir kelime var: "o". Rusçada ise doğru zamiri seçmek için önce kitabın cinsini bilmen gerekir. "Книга" dişildir, bu yüzden cevap "Она там" olur: kelimesi kelimesine "O (dişi) orada".

Rusçada "o" zamiri üçe ayrılır ve bu ayrım yalnızca insanlarla sınırlı değildir: bir masa, bir pencere, bir kitap da "он", "оно" ya da "она" ile anılır. Bu derste Rusçanın şahıs zamirlerini, Türkçedeki tek "o"nun Rusçada nasıl üçe bölündüğünü ve zamirlerin cümlede nasıl kullanıldığını göreceksin.

Anlatım

Sekiz zamir

Rusçada yalın hâlde sekiz şahıs zamiri vardır. Türkçedeki altı zamirden farkı, üçüncü tekil kişinin üç ayrı biçimde gelmesidir.

"Она", "оно" ve "они" son heceden vurgulanır; bu yüzden ilk "о" harfleri [a] okunur. "Он" ise tek heceli olduğu için vurguludur ve [ON] okunur.

"O" üçe ayrılır

"Он", "она" ve "оно" arasındaki seçimi, yerine geçtikleri ismin cinsi belirler. Bir erkekten söz ederken "он", bir kadından söz ederken "она" dersin; bu kısmı tahmin etmek kolaydır. Ama Rusçada eşyaların da cinsi vardır ve zamir bu cinse uyar.

"Стол" (masa) eril bir isimdir, bu yüzden "Где стол? — Он там" (Masa nerede? — Orada). "Книга" (kitap) dişil bir isimdir: "Где книга? — Она тут" (Kitap nerede? — Burada). "Окно" (pencere) nötr bir isimdir: "Где окно? — Оно там" (Pencere nerede? — Orada).

Bir ismin cinsini çoğu zaman sonundan anlayabilirsin: sessizle biten isimler genellikle eril, "-а" ya da "-я" ile bitenler genellikle dişil, "-о" ya da "-е" ile bitenler genellikle nötrdür. Bu kuralı ve istisnalarını A1.18'de ayrıntısıyla göreceksin. Şimdilik zamirin, ismin cinsine bağlı olduğunu bilmen yeter.

Çoğulda tek zamir

Tekilde üç ayrı "o" varken çoğulda tek bir zamir vardır: "они". Bir grup erkekten, bir grup kadından, karışık bir gruptan ya da birkaç eşyadan söz ederken hep "они" kullanılır: "Где Мурат и Айше? — Они в кафе" (Murat ile Ayşe nerede? — Kafedeler). "Где книги? — Они тут" (Kitaplar nerede? — Burada).

Zamir cümleden düşmez

H.4'te gördüğün gibi, Rusçada şimdiki zamanda "olmak" fiili kullanılmaz ve kişiyi zamir taşır. Bu yüzden zamir cümleden kolayca düşürülemez. "Я студент" (Öğrenciyim) cümlesinde "я" atılırsa geriye yalnızca "студент" (öğrenci) kalır ve cümle "Öğrenciyim" anlamını yitirir.

Bir de yazımla ilgili küçük bir ayrıntı var. İngilizcede "I" her zaman büyük harfle yazılır; Rusçada "я" cümlenin ortasında küçük harfle yazılır. Büyük harf yalnızca cümle başında gelir. Mektup ve e-postada saygı gösterilen kişiye yazılan "Вы" ise bir istisnadır ve cümlenin ortasında da büyük harfle yazılabilir; bunu A1.13'te görmüştün.

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçenin altı şahıs zamirinin hiçbiri cinsiyet bilmez. "O" kelimesi bir erkek, bir kadın, bir hayvan ya da bir eşya için aynıdır. Rusça bu tek "o"yu üçe böler ve bunu cinse göre yapar. Türk öğrenci için asıl yenilik insanlarda değil, eşyalardadır: bir kitabın "она", bir masanın "он" olması ilk başta tuhaf gelir.

İngilizceyle karşılaştırınca Rusçanın mantığı daha da belirgin olur. İngilizcede "he" ve "she" yalnızca insanlar için kullanılır, eşyalar için "it" vardır. Rusçada ise eşyalar da "он" ve "она" olabilir; "оно" yalnızca nötr cinsteki isimler içindir. Almanca bilen biri bu sistemi tanır: Almancada da "der Tisch" (masa) "er", "die Tür" (kapı) "sie" ile anılır.

Bir benzerlik de var. Türkçede "onlar" bir grup insan için kullanılır, ama eşyalar için çoğu zaman tekil "o" yeterlidir: "Kitaplar nerede? — Masada." Rusçada ise çoğul eşyalar için de "они" kullanmak doğaldır: "Где книги? — Они на столе."

Zamirin düşürülmesi konusunda iki dil ayrılır. Türkçede kişi fiilin ya da yüklemin ekinden anlaşıldığı için zamir çoğu zaman atlanır: "Öğrenciyim", "Geliyorum". Rusçada şimdiki zamanda fiil ekleri de kişiyi gösterir, ama "olmak"sız cümlelerde ek olmadığı için zamir zorunludur.

Örnekler

Her cümlede zamirin kime ya da neye işaret ettiğini bul.

İkinci, üçüncü ve dördüncü örnekler aynı soruyu üç farklı eşya için soruyor; cevapta zamir eşyanın cinsine göre değişiyor. Beşinci örnekteki "студенты" kelimesi "студент"in çoğuludur; çoğul yapmayı A1.19'da göreceksin. Altıncı örnekte "из" edatı ötümsüz "к" sesinden önce [is] okunuyor.

Örnek diyalog

Deniz, Petersburg'daki yurtta sabah aceleyle dersine hazırlanıyor ve eşyalarını bulamıyor. Ev arkadaşı Лиза (Liza) ona yardım ediyor.

Bu kısa sahnede üç eşya için üç farklı zamir kullanılıyor: "телефон" eril olduğu için "он", "книга" dişil olduğu için "она", "письмо" nötr olduğu için "оно". İki arkadaş için ise tek bir çoğul zamir yetiyor: "они". "Мой", "моя", "твоё" gibi iyelik sözcükleri de ismin cinsine uyuyor; bunları A1.22'de göreceksin.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. я = ben, мы = biz, они = onlar, она = o (kadın ya da dişil bir isim).
2. "Оно там" (окно nötr), "Он там" (стол eril), "Она там" (книга dişil).
3. "Они", çünkü birden fazla kişi var; çoğulda cinsiyet ayrımı yapılmaz.
4. "Мы студенты." Zamir düşürülmez ve "студент" çoğul olur.

Özet kartı

1. Sekiz şahıs zamiri: я, ты, он, она, оно, мы, вы, они.
2. Türkçedeki "o" Rusçada üçe ayrılır: он (eril), она (dişil), оно (nötr).
3. Zamir yalnızca insanlar için değil, eşyalar için de ismin cinsine göre seçilir: стол → он, книга → она, окно → оно.
4. Çoğulda tek zamir vardır: они.
5. "Olmak"sız cümlede zamir düşürülmez: Я студент.
6. "Я" cümle ortasında küçük harfle yazılır.
7. Она [a-NA], оно [a-NO], они [a-Nİ]: vurgu sonda, ilk "о" [a] okunur.

Sonraki derse köprü

Bu derste zamirleri isimlerle yan yana koyarak kısa cümleler kurdun: "Я студент", "Он инженер", "Мы студенты". Bu cümlelerde ortada bir fiil yoktu. Sıradaki derste bu yapıya yakından bakacağız: Rusçada şimdiki zamanda "olmak" fiilinin neden düştüğünü, iki isim arasına ne zaman tire konduğunu ve aynı cümlenin soru hâline nasıl geldiğini göreceksin.