Здравствуйте ve привет: merhaba, günaydın, hoşça kal

Kanca

Türkçede "merhaba" kelimesi neredeyse her yerde işe yarar: bakkalda, toplantıda, kuzeninle karşılaştığında. Rusçada böyle bir evrensel kelime yoktur. Bir Rus, müdürüne ve yeni tanıştığı birine "Здравствуйте" der; çocukluk arkadaşına ise "Привет". Yanlış olanı seçmek dünyanın sonu değildir, ama hemen fark edilir: müdüre "привет" demek, ona arkadaşınmış gibi seslenmek demektir.

Bu derste Rusçadaki selamlaşma ve vedalaşma kalıplarını, hangi durumda hangisinin kullanıldığını ve "Как дела?" sorusuna nasıl cevap verileceğini göreceksin. Alfabe modülünde bu kelimelerin bazılarını okumayı öğrenmiştin; şimdi onları yerinde kullanmayı öğreneceksin.

Anlatım

Resmî ve samimi selam

Rusçada en yaygın iki selam "Здравствуйте" ve "Привет"tir. "Здравствуйте" [ZDRAST-vuy-ti] resmî ya da nötr bir selamdır. Tanımadığın biriyle, yaşça büyüklerle, öğretmenle, doktorla, bir dükkândaki satıcıyla ve birden fazla kişiyle aynı anda selamlaşırken kullanılır. Kelime yazıda uzun görünür, ama konuşmada ilk "в" okunmaz ve hızlı konuşmada daha da kısalır.

"Привет" [pri-VET] samimidir: arkadaşlar, aile üyeleri, yaşıtlar ve "sen" diye hitap ettiğin herkes için. Türkçedeki "selam" ya da "merhaba"nın samimi tonuna yakındır.

Bir de ikisinin arasında duran "Здравствуй" [ZDRAST-vuy] biçimi var. Bu, "Здравствуйте" kelimesinin tek bir kişiye "sen" diye hitap eden hâlidir. Günlük konuşmada "привет" kadar sık değildir; daha çok yaşça büyük birinin bir çocuğa ya da bir öğrenciye selam vermesinde duyulur.

Günün saatine göre

Rusçada günün bölümlerine göre de selam verilir. Bu selamların hepsi resmî ve samimi durumların ikisinde de kullanılabilir.

"Добрый день" özellikle dükkânlarda, bankalarda ve telefonda resmî ama sıcak bir selam olarak çok sık kullanılır. Telefonu açan bir şirket çalışanı da çoğu zaman konuşmaya bu iki kelimeyle başlar.

Vedalaşmak

Vedalaşırken de resmî ve samimi kalıplar ayrılır. "До свидания" [da svi-DA-ni-ya] resmî ve nötr vedalaşmadır; kelimesi kelimesine "görüşmeye kadar" demektir. "Пока" [pa-KA] samimidir: "görüşürüz, hoşça kal".

Bunların yanında birkaç kalıp daha vardır. "До завтра" [da ZAF-tra] "yarına kadar, yarın görüşürüz", "Увидимся" [u-Vİ-dim-sya] "görüşürüz" demektir. "Всего хорошего" [fsi-VO ha-RO-şı-va] "her şey gönlünce olsun" anlamında, biraz resmî ve sıcak bir vedadır. Gece ayrılırken ya da yatmaya giderken "Спокойной ночи" [spa-KOY-nay NO-çi], yani "İyi geceler" denir.

Как дела?

A1.3'te gördüğün "Как дела?" [kak di-LA] samimi bir sorudur ve "Nasılsın, işler nasıl?" anlamına gelir. Resmî bir durumda aynı soru "Как у вас дела?" [kak u VAS di-LA] diye sorulur.

Cevaplar bir yelpaze oluşturur: "Отлично" [at-LİÇ-na] "harika", "Хорошо" [ha-ra-ŞO] "iyi", "Нормально" [nar-MAL'-na] "idare eder, normal", "Так себе" [TAK si-BE] "şöyle böyle". Cevabın ardından soruyu geri döndürmek nezakettir: samimi durumda "А у тебя?" [a u ti-BYA], resmî durumda "А у вас?" [a u VAS], yani "Ya sende? / Ya sizde?"

Türkçe ile karşılaştırma

Türkçedeki "merhaba" Rusçanın iki selamının işini tek başına görür; resmî mi samimi mi olduğunu ses tonu ve bağlam belirler. Rusçada ise bu ayrım kelime seçimine yerleşmiştir. Bu yüzden Rusça konuşurken her selamdan önce kısa bir karar verirsin: karşımdaki kişiye "sen" mi diyeceğim, "siz" mi? "Sen" diyeceksen "привет", "siz" diyeceksen "здравствуйте". Bu kararın kendisi A1.13'te, "ты" ve "вы" dersinde ayrıntısıyla anlatılacak.

Günün saatine bağlı selamlarda iki dil birbirine çok yakındır. "Доброе утро" tam olarak "günaydın", "добрый вечер" tam olarak "iyi akşamlar" demektir. Küçük bir fark var: Türkçede "iyi akşamlar" hem selam hem veda olarak kullanılır. Rusçada "добрый вечер" yalnızca selamdır; akşam ayrılırken "до свидания" ya da "всего хорошего" dersin. Gece için ise iki dil aynı mantığı izler: "iyi geceler" ve "спокойной ночи" yalnızca vedalaşırken söylenir.

"Как дела?" sorusunun cevabında da bir kültür farkı var. Türkçede "Nasılsın?" sorusuna çoğu zaman "İyiyim, sağ ol" diye kısa ve olumlu cevap verilir. Rusçada "Нормально" ya da "Так себе" gibi daha ölçülü cevaplar da çok yaygındır ve bir sorun olduğu anlamına gelmez; yalnızca dürüst ve abartısız bir cevaptır.

Örnekler

Her örnekte selamın resmî mi samimi mi olduğunu ve günün hangi saatine uyduğunu belirle.

Üçüncü örnekteki "доброе" ve dördüncü örnekteki "добрый" aynı sıfatın iki biçimidir; "утро" nötr, "вечер" eril bir isim olduğu için sıfatın sonu değişir. Bu uyumu A1.21'de göreceksin. Beşinci örnekteki "до" edatı kendi başına vurgu almaz ve ardındaki kelimeye yaslanır; bu yüzden [da] diye söylenir. Sekizinci örnekteki "у тебя" ifadesi, H.4'te gördüğün "у меня" kalıbının "sen" biçimidir.

Örnek diyalog

Deniz, Kazan'daki üniversitede bir sabah koridorda önce öğretmeni Анна Петровна (Anna Petrovna) ile, sonra arkadaşı Дима (Dima) ile karşılaşıyor.

Deniz aynı sabah iki farklı dil kullanıyor. Öğretmeniyle "здравствуйте", "у вас", "до свидания" diyor; arkadaşıyla "привет", "у тебя", "пока". Anna Petrovna da öğrencisine "вы" diye hitap ediyor; Rus üniversitelerinde öğretmenlerin öğrencilere "вы" demesi yaygındır. Dima'nın cümlesindeki "Ну" [NU] ise Türkçedeki "hadi, eh, peki" gibi bir konuşma dolgusudur.

Sık yapılan hatalar

Mini alıştırma

Cevaplar

1. (a) "Привет", çünkü kuzenine "sen" diye hitap edersin. (b) "Здравствуйте", çünkü tanımadığın bir görevliyle resmî bir durumdasın. (c) "Здравствуйте", çünkü yaşça büyük ve yakın olmadığın birisi.
2. Girerken "Добрый вечер!" ya da "Здравствуйте!" dersin. Çıkarken "До свидания!" ya da "Всего хорошего!" dersin; "Добрый вечер" vedalaşmada kullanılmaz.
3. "Спасибо, хорошо. А у вас?" Resmî soruya resmî bir geri dönüşle karşılık verilir.
4. "Пока" samimidir ve arkadaşlar arasında kullanılır. "До свидания" resmî ve nötrdür; tanımadığın ya da "siz" dediğin kişilere söylenir.

Özet kartı

1. "Здравствуйте" [ZDRAST-vuy-ti] resmî ve nötr selamdır; ilk "в" okunmaz.
2. "Привет" [pri-VET] samimi selamdır; yalnızca "sen" dediğin kişilere.
3. Günün saatine göre: Доброе утро, Добрый день, Добрый вечер.
4. Vedalaşma: До свидания (resmî), Пока (samimi), До завтра, Всего хорошего.
5. "Спокойной ночи" yalnızca gece ayrılırken söylenir.
6. "Как дела?" samimi, "Как у вас дела?" resmî; cevaptan sonra "А у тебя?" / "А у вас?" ile soruyu geri döndür.
7. Cevap yelpazesi: Отлично, Хорошо, Нормально, Так себе.

Sonraki derse köprü

Selamlaştın ve hâl hatır sordun; sırada kendini tanıtmak var. Sıradaki derste "Меня зовут…" kalıbıyla adını söylemeyi, karşındakinin adını sormayı ve tanışma anında söylenen "Очень приятно" gibi kalıpları göreceksin. Bu derste "Её зовут Юля" örneğinde kısaca gördüğün "зовут" kalıbının nasıl çalıştığını da orada anlayacaksın.