Portfolyo isteyen bölümler

Öğrenme hedefi

Bazı güzel sanatlar programlarının sınav salonundaki tek kâğıdın yanında ya da yerine, geçmiş çalışmalardan derlenmiş bir dosyayı neden görmek istediğini açıklayabileceksin. Bir kılavuzun portfolyo için koyduğu koşulları, iş sayısını, boyutu, tarihi ve türü okuyup kendi işlerini bu koşullara göre ayıklayabilecek; bitmiş desen etütlerini, eskiz defterlerini ve serbest çalışmaları birbirinden ayırarak her birinin seçkide ne gösterdiğini anlatabileceksin. On işlik bir seçkiyi açılış, gövde ve kapanış düzeniyle sıralayabilecek, işleri temiz ve okunur biçimde sunabileceksin; ayrıca figür çalışmalarını seçerken farklı insanlardan ve tenlerden yapılmış etütlerin gözlem genişliğini nasıl gösterdiğini değerlendirebileceksin.

Kanca

Portfolyo ile başvuru nasıl hazırlanır?

Turuncu, uzun bir pelerine sarınmış bir kadın, eldivenli elleriyle bir kâğıdı tutmuş, gözlerini ona dikmiş. Başında siyah tüylerle süslü büyük bir şapka; pelerinin kenarı koyu bir kürkle çevrili. Arkasında, bir baskı atölyesinde, yaşlı bir adam takkesiyle ağır bir el baskı makinesinin kolunu çeviriyor; makinenin tablasında üst üste yığılmış kâğıtlar, bir köşede mürekkep kabı. Kadın, makineden yeni çıkmış bir baskıya bakıyor ve karar veriyor: bu iyi mi, değil mi, saklanacak mı, atılacak mı? Bir portfolyo hazırlamak da tam olarak budur: yaptığın onlarca işin içinden, seni en iyi anlatanları seçmek. Peki hangi işler seçilir ve nasıl sıralanır?

Bağlam

Metropolitan Sanat Müzesi'ndeki bu taşbaskı, Henri de Toulouse-Lautrec'in 1893'te Paris'te yayımlanan L'Estampe originale, yani «Özgün Baskı» adlı albümün ilk cildi için yaptığı kapaktır; müze kaydına göre altı renkle basılmıştır ve görüntü alanı yaklaşık 56,5 × 65,2 santimetredir. Kaynaklara göre bu albüm, dönemin birçok sanatçısının özgün baskılarını bir araya getiren bir seçkiydi; kapakta, bir baskıyı inceleyen kadının dansçı Jane Avril, arkadaki baskıcının ise atölyede çalışan bir usta olduğu aktarılır. Bir albüm de bir portfolyo gibi seçilmiş, sıralanmış ve sunulmuş işlerden oluşur.

Önceki derste sınav salonuna götürülecek malzemeyi gördük. Bu derste bazı bölümlerin salondaki kâğıdın yanında istediği bir başka şeye, adayın kendi işlerinden oluşan bir seçkiye bakıyoruz.

Ana anlatım

Portfolyo nedir ve hangi bölümler ister?

Portfolyo (portfolio), bir adayın ya da sanatçının becerisini, ilgisini ve gelişimini göstermek için seçtiği işlerden oluşan dosyadır. Bazı programlar, sınav salonunda yapılan tek bir çizimin adayı tam olarak gösteremeyeceğini düşünerek, bir çizim sınavının yanında ayrıca bir portfolyo değerlendirmesi yapar ya da bir mülakatta adayın dosyasına bakar.

Bunun somut bir örneği, Yeditepe Üniversitesi'nin 2025 özel yetenek şartnamesidir. Şartnameye göre güzel sanatlar fakültesinde plastik sanatlar ve resim programına başvuran adaylar, çizim sınavından sonra numara sırasına göre portfolyo değerlendirmesine alınır ve portfolyolarını belirli bir düzende getirmeleri istenir: son bir yıl içinde yapılmış, üçü modelden figür çalışması olmak üzere beş adet 35 × 50 ya da 50 × 70 santimetrelik, bitmiş ve tarihlendirilmiş desen etüdü; tercihen bir eskiz defterinde, 35 × 50 santimetreden küçük on eskiz; ve adayın alana ilgisini en iyi gösterdiğini düşündüğü iki serbest çalışma. Aynı şartname, grafik tasarım programı için portfolyonun en az beş, en çok on beş çalışmadan oluşacağını; tekstil ve moda tasarımı programı için ise dijital ortamda yapılmış işlerin çıktısının alınması gerektiğini, telefon ya da tablet gibi cihazlarda gösterilen işlerin dikkate alınmayacağını yazar.

Portfolyo yalnızca vakıf üniversitelerine özgü değildir. İlk derste incelediğimiz Kocaeli kılavuzunda da sahne tasarımı adaylarından mülakata dosyalarıyla gelmeleri istenir. Kurallar programdan programa, yıldan yıla değişir; iş sayısı, boyut, tarih koşulu ve sunuş biçimi her zaman o yılın kılavuzundan okunmalıdır.

Bir seçkiye hangi işler girer?

Seçki (selection), mevcut işlerin arasından belirli bir amaca göre ayıklanmış bölümdür. Bir portfolyo, yaptığın her şeyin toplamı değil, bir seçkidir. Jüri, seçkinin içindeki en zayıf işe de bakar; bu yüzden iyi bir seçki, ortalamanın altındaki işleri dışarıda bırakır. Yirmi işten on iyisini seçmek, yirmisini birden koymaktan neredeyse her zaman daha güçlüdür.

Etüt (study), bir konuyu ya da bir sorunu, örneğin bir figürün oranlarını ya da bir natürmortun ışığını, gözlemden ve özenle çalışmak için yapılan bitmiş çizimdir. Yeditepe şartnamesinin istediği tarihli desen etütleri bu türdendir: jüriye adayın gözlem gücünü, oran ve değer bilgisini, bir çizimi sonuna kadar götürebilme becerisini gösterir. Eskiz defteri (sketchbook) ise başka bir şeyi gösterir: düşünme biçimini, merakı, düzenli çalışma alışkanlığını. Hızlı krokiler, notlar, denemeler ve yarım kalmış fikirler, bir adayın nasıl baktığını ve ne kadar çok çizdiğini anlatır. Serbest çalışmalar da adayın kendi sesini, neye ilgi duyduğunu gösterir.

Bu üç tür bir arada olduğunda, seçki hem beceriyi hem merakı hem de kişiliği gösterir. Yalnızca bitmiş etütlerden oluşan bir portfolyo soğuk, yalnızca eskizlerden oluşan bir portfolyo dağınık görünebilir. Kılavuz bir oran veriyorsa ona uy; vermiyorsa, bu üç türü dengeli bir biçimde temsil etmeye çalış.

Seçki nasıl sıralanır ve sunulur?

Sunum düzeni (presentation order), bir portfolyodaki işlerin bakılacağı sıradır. Jüri bir portfolyoyu çoğu zaman sınırlı bir sürede çevirir; ilk ve son işler en çok akılda kalanlardır. Bu yüzden seçkinin en güçlü işlerinden biriyle açılmak ve bir başka güçlü işle kapanmak, arada ise farklı türleri ve konuları birbirini tamamlayacak biçimde dizmek yaygın bir yöntemdir. Benzer konulu iki işi art arda koymak yerine, bir figür etüdünün ardından bir natürmort, onun ardından bir eskiz sayfası koymak, seçkiyi canlı tutar.

Sunum da işin bir parçasıdır. Kâğıtların temiz, kırışmamış ve lekelenmemiş olması, kömür ve kurşun kalemle yapılmış işlerin üstüne ince bir koruyucu kâğıt konması ya da sabitleyiciyle korunması, her işin altına tarihinin ve kullanılan malzemenin kısa bir notunun düşülmesi, jüriye özenli bir aday izlenimi verir. Kılavuz dijital işlerin çıktısını istiyorsa, çıktıyı iyi bir kâğıda ve doğru boyutta almak gerekir; Yeditepe şartnamesindeki gibi ekranda gösterilen işler dikkate alınmayabilir.

Bazı başvurular ise işlerin fotoğraflarının bir dosya olarak gönderilmesini ister. Bu durumda fotoğraf, işin kendisinin yerine geçer ve kötü bir fotoğraf iyi bir çizimi zayıf gösterebilir. İşi bir duvara ya da düz bir yüzeye yerleştirip tam karşıdan, kenarları paralel kalacak biçimde çekmek; doğrudan güneş ya da flaş yerine bir pencerenin önünde yaygın ve eşit bir ışık kullanmak; kâğıdın kenarlarını kırpıp arka planı göstermemek; her fotoğrafın renk ve açıklığını aslıyla karşılaştırmak, çizimi olduğu gibi aktarır. Kömür ve yumuşak kurşun kalemle yapılmış işlerde, yandan gelen ışığın grafiti parlatmamasına da dikkat et; koyu alanlar fotoğrafta gri görünmemelidir.

Toulouse-Lautrec'in kapağındaki kadın, bir baskının iyi olup olmadığına karar verirken onu iki eliyle önüne tutup dikkatle inceliyor. Kendi portfolyonu hazırlarken de her işe aynı soğukkanlılıkla bakmak gerekir: bu iş beni gerçekten gösteriyor mu, yoksa yalnızca yaptığım için mi buraya koyuyorum?

Figür etütleri seçilirken neye dikkat edilir?

Portfolyodaki figür ve portre etütleri, gözlem gücünün en açık kanıtlarıdır. Yeditepe şartnamesinin beş desen etüdünden üçünü modelden figür çalışması olarak istemesi de bunu gösterir. Bu etütleri seçerken yalnızca en başarılı bulduğun çizimlere değil, seçkinin bütününün ne söylediğine de bak.

Aynı kişiyi, aynı açıdan, aynı ışıkta çizdiğin üç etüt, aynı beceriyi üç kez gösterir. Yaşları, beden yapıları ve tenleri birbirinden ayrılan insanlardan yaptığın etütler ise, gözünün ve elinin farklı biçimlere ve değerlere uyum sağlayabildiğini gösterir. Esmer bir modelin koyu yerel değerini kâğıtta korumuş, parlamalarını ve gölgedeki yansımalarını kurabilmiş bir etüt; çok açık tenli bir modelin ince ışık geçişlerini kâğıdın beyazını boşa harcamadan vermiş bir etüt; buğday tenli bir modelin orta değerlerini düz bir griye düşürmeden çizmiş bir etüt, yan yana geldiklerinde, jüriye tek bir kalıba bağlı olmayan bir gözlem genişliği sunar. Bu çeşitlilik, bir gösteriş değil, bir resim öğrencisinin gerçekten karşılaşacağı dünyanın bir yansımasıdır.

Uygulama

Bu üç grubun hangisinin eksik olduğunu gör: hiç modelden figür etüdün yoksa ya da eskiz defterin boşsa, bu, önümüzdeki haftalarda neye çalışman gerektiğini söyler. Seçtiğin figür etütlerinin hep aynı kişiyi ya da aynı tip yüzü gösterip göstermediğine de bak ve eksik olanı not et.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Portfolyo ile başvuru nasıl hazırlanır? Önce kılavuzu okuyarak: bazı programlar çizim sınavının yanında ayrıca bir portfolyo değerlendirmesi yapar ve iş sayısını, boyutu, tarihi ve türü belirler; Yeditepe'nin 2025 şartnamesi, resim programı için tarihli desen etütleri, eskizler ve serbest çalışmalardan oluşan bir düzen ister. Sonra seçerek: portfolyo yapılan her şeyin toplamı değil, en iyilerinin seçkisidir; bitmiş etütler beceriyi, eskiz defteri merakı, serbest çalışmalar kişiliği gösterir. Ardından sıralayarak ve sunarak: güçlü bir açılış ve kapanış, birbirini tamamlayan bir orta bölüm, temiz ve korunmuş kâğıtlar. Toulouse-Lautrec'in kapağındaki kadın gibi, her işe dikkatle ve soğukkanlılıkla bakmak gerekir. Figür etütlerinde ise farklı insanlardan ve tenlerden yapılmış çalışmalar, gözlemin genişliğini gösterir. Ödevde on eserlik bir başvuru portfolyosu seçeceksin.

Kavram sözlüğü

Ödev

10 eserlik bir başvuru portfolyosu seç.

1. Hedef okulun bir portfolyo koşulu koymuşsa ona uy; koymamışsa Yeditepe'nin düzenini ödünç alarak kendi seçkinin iskeletini yaz: kaç etüt, kaç eskiz, kaç serbest çalışma.
2. Uygulamada ayırdığın güçlü işlerden bu iskelete uyan on tanesini seç; figür etütlerinin farklı insanları ve farklı ışık durumlarını göstermesine dikkat et.
3. On işi bir açılış, bir gövde ve bir kapanış düzeninde sırala ve her işin altına tarihini ve kullandığın malzemeyi yazan küçük bir not ekle.
4. Seçkiyi bir arkadaşına ya da öğretmenine göster, ondan en zayıf bulduğu işi söylemesini iste ve o işi yerine koyabileceğin daha güçlü bir işle değiştir.

Kendini değerlendir

• Kompozisyon: Seçkin güçlü bir işle açılıp güçlü bir işle kapanıyor ve arada türler dengeli dağılıyor mu?
• Gözlem: Figür etütlerin farklı yaşlardan, yapılardan ve tenlerden insanları gösteriyor mu?
• Teknik ve Malzeme: Bütün işler temiz, korunmuş ve tarihleriyle birlikte sunuluyor mu?
• Değer: Seçtiğin etütlerde değer düzeni uzaktan bakıldığında açıkça okunuyor mu?

Kendini sına

1. Portfolyo nedir?

• A) Sınav salonunda yapılan tek bir çizim.
• B) Adayın becerisini, ilgisini ve gelişimini göstermek için seçtiği işlerden oluşan dosya.
• C) Sınav giriş belgesi.
• D) Bir kalem seti.

2. Yeditepe 2025 şartnamesine göre resim programı portfolyosunda kaç tarihli desen etüdü istenir?

• A) Bir.
• B) On beş.
• C) Beş; üçü modelden figür çalışması.
• D) Hiç.

3. Neden yapılan her iş portfolyoya konmamalıdır?

• A) Çünkü jüri seçkinin en zayıf işine de bakar.
• B) Çünkü portfolyo yalnızca bir iş içerir.
• C) Çünkü kılavuzlar portfolyoyu yasaklar.
• D) Çünkü eskizler sayılmaz.

4. Bir portfolyoda eskiz defteri jüriye ne gösterir?

• A) Yalnızca bitmiş işleri.
• B) Adayın kimliğini.
• C) Sınav süresini.
• D) Düşünme biçimini, merakı ve düzenli çalışma alışkanlığını.

5. Figür etütleri seçilirken çeşitlilik neden önemlidir?

• A) Çünkü jüri yalnızca renkli işlere bakar.
• B) Farklı yaşlardan ve tenlerden insanlarla yapılmış etütler, gözün ve elin farklı biçimlere ve değerlere uyum sağlayabildiğini gösterir.
• C) Çünkü aynı kişiyi çizmek yasaktır.
• D) Çünkü etütler tarihsiz olmalıdır.

Cevaplar

1. B — Bazı programlar çizim sınavının yanında ayrıca bir portfolyo değerlendirmesi yapar.
2. C — Şartname ayrıca on eskiz ve iki serbest çalışma da ister.
3. A — Yirmi işten on iyisini seçmek, yirmisini birden koymaktan genellikle daha güçlüdür.
4. D — Hızlı krokiler ve denemeler adayın nasıl baktığını ve ne kadar çizdiğini anlatır.
5. B — Aynı kişiyi aynı ışıkta çizen üç etüt aynı beceriyi üç kez gösterir.

Referans görseller

• Özgün animasyon: yirmi işin bir masaya dizilip üç saniyelik bir bakışla güçlü, orta ve zayıf olarak ayrılması; güçlü işlerin etüt, eskiz ve serbest çalışma gruplarına bölünmesi.
• Özgün animasyon: on işlik bir seçkinin açılış, gövde ve kapanış düzeninde sıralanması; Yeditepe şartnamesindeki koşulların bir şema üzerinde gösterilmesi.
• Özgün animasyon: tek bir kişiden yapılmış üç benzer etüdün, üç ayrı modelden, esmer, buğday tenli ve soluk tenli birer kişiden yapılmış üç etüdün yanına konması.

Sonraki derse köprü

Portfolyo ve özel yetenek sınavları üniversiteye giden yolun parçalarıdır; ama bu yol bazı adaylar için çok daha erken başlar. Ortaokulu bitiren öğrenciler, güzel sanatlar liselerine de bir yetenek sınavıyla girer ve bu sınavın kendine özgü bir yapısı vardır. Sonraki derste ortaokul öğrencileri için güzel sanatlar lisesi sınavına bakıyoruz.