Yazılımlar

Öğrenme hedefi

Dijital resimde en yaygın kullanılan üç yazılımı, Procreate'i, Photoshop'u ve Krita'yı, çalıştıkları cihazlara, lisans biçimlerine ve güçlü yanlarına göre karşılaştırabileceksin. Raster bir resim yazılımının ortak parçalarını, tuvali, fırça motorunu, katman panelini ve renk seçiciyi tanıyabilecek; yeni bir dosya açarken tuval boyutunu ve çözünürlüğünü amacına göre belirleyebilecek; çalışmanı hangi dosya biçiminde saklayacağına ve hangisinde paylaşacağına karar verebileceksin. Kendi cihazına, bütçene ve amacına uygun bir yazılım seçip ilk dosyanı oluşturabilecek; renk seçicideki parlaklık sayısının bir tenin gerçek açıklığını neden yanlış gösterebildiğini fark edip ten değerlerini gri görünümde sınayabileceksin.

Kanca

Procreate, Photoshop, Krita: Hangisi size göre?

Bir masanın üstü, bir sanatçının bütün dünyasını sığdıracak kadar kalabalık. Solda bir kabın içinde dik duran fırçalar, önünde boya lekeleriyle dolu bir palet ve bir palet bıçağı. Ortada alçıdan, başsız bir gövde; arkasında başına bir bez örtülmüş koyu bir büst. Sağda kurdeleli bir çizim dosyası, rulo kâğıtlar, bir cetvel, bir pergel, pirinçten bir yarım daire ve deri kaplı bir kutu. Masada yayılmış bir mimari plan. Hepsi aynı işe hizmet ediyor, ama her biri başka bir şeyi yapmak için orada. Bugün bütün bu araçlar tek bir programın menülerine sığıyor. Hangi programın?

Bağlam

Louvre'daki bu natürmort, Anne Vallayer-Coster'in 1769'da yaptığı Resmin, heykelin ve mimarlığın simgeleridir; kayıtta tuvale yağlı boya olarak geçer, yaklaşık 0,9 metre yüksekliğinde ve 1,21 metre genişliğindedir; sağ altta «Mlle Vallayer 1769» imzası okunur. Kayda göre bu tablo, sanatçının 1770'te Kraliyet Akademisi'ne kabul edilirken sunduğu eserdir ve bir eşi vardır. Resimde üç sanatın araçları tek bir masada bir araya gelir: resmin fırçası ve paleti, heykelin alçı gövdesi ve büstü, mimarlığın cetveli, pergeli ve planı.

Önceki derste kalemi ve ekranı, yani donanımı seçtik. Yazılım, bu masanın dijital karşılığıdır: hangi araçların elinin altında olacağına, nasıl düzenleneceğine ve çizginin nasıl davranacağına o karar verir.

Ana anlatım

Üç yazılım nerede çalışır ve nasıl edinilir?

Procreate, Avustralyalı Savage Interactive şirketinin geliştirdiği, dijital resim için tasarlanmış bir raster grafik uygulamasıdır; yalnızca iPad için yayımlanır ve kaynaklara göre ilk sürümü 2011'de çıkmıştır. Basit arayüzü ve öğrenmesi görece kolay olmasıyla öne çıkar; katmanlar, maskeler ve harmanlama modları gibi temel özellikleri sunar. Uzun süredir uygulama mağazasında tek seferlik satın almayla sunuluyor; ama fiyat ve lisans koşulları değişebilir, satın almadan önce güncel bilgiyi uygulama mağazasından kontrol et.

Photoshop, Adobe'nin Windows ve macOS için geliştirdiği raster grafik düzenleyicisidir; kaynaklara göre 1987'de Thomas ve John Knoll tarafından yaratılmıştır. Profesyonel dijital resimde en yaygın kullanılan araçlardan biridir ve sanatçıların, illüstratörlerin ve stüdyoların paylaştığı PSD dosya biçimi geniş ölçüde onunla birlikte yerleşmiştir. Kaynaklara göre 2013'ten beri abonelik modeliyle sunulur; yani programı kullanmak için düzenli ödeme gerekir. Başlangıçta fotoğraf düzenleme için tasarlandığından, araçlarının bir bölümü resim yapan biri için gereğinden kalabalık gelebilir.

Krita, ücretsiz ve açık kaynaklı bir raster grafik düzenleyicisidir; öncelikle dijital resim ve iki boyutlu animasyon için tasarlanmıştır. Kaynaklara göre başlangıçta Linux için geliştirilmiş, bugün Windows, macOS, Android ve ChromeOS gibi sistemlerde de çalışır; gelişmiş bir fırça motoru, renk yönetimi, katmanlar ve maskeler sunar. Proje 2009'da genel bir görüntü düzenleyiciden bir dijital resim programına doğru yön değiştirmiştir. Ücretsiz sürümün yanında bazı uygulama mağazalarında ücretli bir sürümü de vardır; bu ödemeler geliştirmeyi destekler.

Hangisi sana göre?

Seçimi önce cihazın belirler. iPad'in varsa Procreate doğal bir başlangıçtır; bir Windows ya da macOS bilgisayarın ve bir grafik tabletin varsa Photoshop ile Krita arasında seçim yaparsın; Linux kullanıyorsan ya da hiç para harcamadan başlamak istiyorsan Krita öne çıkar. Sonra bütçe gelir: tek seferlik bir ödeme, düzenli bir abonelik ve ücretsiz bir program, birkaç yıllık kullanımda çok farklı toplamlara ulaşır.

Üçüncü ölçüt amaçtır. Bir stüdyoda ya da bir yayınevinde çalışmayı düşünüyorsan, karşı tarafın hangi dosya biçimini beklediğini öğren; PSD bu dünyada yaygın bir ortak dildir ve Krita ile Procreate de bu biçimi açıp kaydedebilir, ama karmaşık katman ayarları her zaman birebir taşınmaz. Kendin için resim yapıyorsan, en iyi yazılım çoğu zaman en rahat açıp kapadığın ve fırçalarıyla en az uğraştığın yazılımdır. Hiçbiri ötekinden mutlak biçimde üstün değildir; aynı tablo üçünde de yapılabilir, ama yolculuk farklı hisseder.

Bir resim yazılımının ortak parçaları nelerdir?

Bu üç program da raster grafik (raster graphics) yazılımıdır: resmi, her biri tek bir renk taşıyan küçük karelerden, yani piksellerden oluşan bir ızgara olarak saklarlar. Bu, onları çizgileri matematiksel eğrilerle saklayan vektör programlarından ayırır. Raster bir resmi çok büyütürsen pikseller görünür; bu yüzden işe doğru boyutta bir tuvalle başlamak önemlidir.

Tuval çözünürlüğü (canvas resolution), resmin genişliğinin ve yüksekliğinin piksel sayısıdır. Ekranda paylaşılacak bir resim için kısa kenarı birkaç bin pikselden oluşan bir tuval çoğu zaman yeterlidir; baskıya gidecek bir resim için ise baskı boyutu ile inç başına nokta sayısı çarpılarak gereken piksel sayısı hesaplanır. Yaygın bir hedef olan inç başına 300 nokta için, 20 × 30 santimetrelik bir baskı yaklaşık 2362 × 3543 piksel ister. Tuvalin büyümesi cihazın belleğini zorlar ve kullanabileceğin katman sayısını sınırlayabilir; özellikle tablet bilgisayarlarda bunu hissedersin.

Fırça motoru (brush engine), kalemin basıncını, eğimini ve hızını çizginin kalınlığına, opaklığına ve dokusuna çeviren yazılım katmanıdır. Bir kurşun kalemi, bir sulu boya fırçasını ya da bir yağlı boya spatulasını taklit eden fırçalar, bu motorun ayarlarıyla kurulur. Başlangıçta yüzlerce hazır fırçanın arasında kaybolmak kolaydır; bir eskiz fırçası, bir doldurma fırçası ve bir yumuşak geçiş fırçasıyla başlamak çoğu iş için yeterlidir.

Dosya biçimi (file format), resmin nasıl saklandığıdır. Çalışırken katmanları koruyan kendi biçiminde kaydet: Procreate için .procreate, Photoshop için PSD, Krita için KRA. Paylaşırken ise katmanları tek bir görüntüye indiren PNG ya da JPEG gibi bir biçim kullan. Çalışma dosyanı PNG olarak kaydedip kapatırsan, katmanlarını bir daha geri getiremezsin.

Renk seçici bir tenin açıklığını neden yanlış gösterir?

Renk seçici (color picker), bir rengi seçmek ve sayısal değerlerini görmek için kullanılan araçtır. Üç yazılımda da renkler çoğu zaman ton, doygunluk ve parlaklıkla, yani HSB ya da HSV kipiyle gösterilir. Burada bir tuzak vardır: HSB'deki parlaklık sayısı, bir rengin gözümüze ne kadar açık göründüğünü vermez; yalnızca o rengin en güçlü kanalının ne kadar yüksek olduğunu söyler.

Bunu bir hesapla görelim. Sıcak, kızıla çalan bir kahverengi olan RGB 140, 80, 50 renginin HSB parlaklığı yaklaşık yüzde 55'tir; nötr bir gri olan RGB 120, 120, 120'nin parlaklığı ise yaklaşık yüzde 47'dir. Sayıya bakarsan kahverengi daha açık görünür. Ama gözün algısına yakın bir ölçü olan CIELAB açıklığına (L*) göre kahverengi yaklaşık 40, gri yaklaşık 50'dedir; yani kahverengi aslında belirgin biçimde daha koyudur. Doygunluk arttıkça bu fark büyür.

Bu, ten boyarken doğrudan işe yarar. Koyu ve sıcak bir tenin yanağını, alnını ve gölgesini renk seçicideki parlaklık sayısına bakarak dizersen, doygun kızıl kahverengiler sayıda açık göründüğü için gölgeleri yetersiz koyulaştırabilirsin. Soluk, pembemsi bir tende ise renkler az doygun olduğundan sayı ile algı birbirine daha yakındır. Zeytin alt tonlu bir tende yeşile ve sarıya çalan renkler gözümüze aynı sayıdaki bir kırmızıdan daha açık görünür. Çözüm üç programda da benzerdir: resmi geçici olarak gri tonlarda gösteren bir görünüm kullan ya da en üste rengini kaldıran bir katman ekleyip değerleri orada karşılaştır; açıklığa sayıyla değil gözünle karar ver.

Uygulama

Bu çalışmada kullandığın ya da deneyebileceğin bir yazılımda, ilk dosyanı amacına göre kurup üç temel aracı sınayacaksın. Bir çizim cihazı ve Procreate, Photoshop ya da Krita'dan biri yeterli; Krita'yı ücretsiz indirebilirsin.

1. Bir resmi hem ekranda paylaşmak hem de 20 × 30 santimetre basmak istediğini düşün; baskı için gereken piksel boyutunu hesapla ve bu boyutta, 300 inç başına nokta çözünürlükte yeni bir tuval aç.
2. Bir eskiz fırçası, bir doldurma fırçası ve bir yumuşak geçiş fırçası seç; her biriyle tuvalin bir köşesine, hafiften serte doğru basınçla birer çizgi çek ve davranışlarını not et.
3. Tuvalin ortasına sıcak bir kahverengi ve onunla aynı HSB parlaklığında bir gri boya; sonra resmi gri tonlarda gösteren görünümü aç ve hangisinin daha koyu okunduğunu gör.
4. Dosyayı önce yazılımın kendi biçiminde, sonra PNG olarak kaydet; iki dosyayı yeniden aç ve katmanların hangisinde korunduğunu kontrol et.
5. Dört adımın sonunda, yazılımın sana en kolay ve en zor gelen yanını birer cümleyle yaz.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Procreate, Photoshop, Krita: hangisi size göre? Cevabı önce cihazın verir: Procreate yalnızca iPad'de, Photoshop Windows ve macOS'ta, Krita ise birçok sistemde çalışır. Sonra bütçe gelir: tek seferlik ödeme, abonelik ya da ücretsiz bir program. En son amaç: bir stüdyonun beklediği PSD mi, kendi rahatın mı? Üçü de raster yazılımlardır ve aynı ortak parçaları paylaşır: piksel boyutu baştan düşünülmüş bir tuval, basıncı çizgiye çeviren bir fırça motoru, katmanları koruyan bir çalışma biçimi ve paylaşmak için tek görüntülü bir dışa aktarma. Renk seçicideki parlaklık sayısı ise, özellikle doygun ve koyu bir tende, gözün gördüğü açıklıktan sapar. Ödevde seçtiğin yazılımda ilk dosyanı oluşturacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Seçtiğin yazılımda ilk dosyanı oluştur.

1. Cihazına, bütçene ve amacına göre üç yazılımdan birini seç ve seçimini üç cümleyle gerekçelendir.
2. Yapmak istediğin ilk resmin nerede gösterileceğine karar ver ve bu amaca göre tuval boyutunu ve çözünürlüğünü hesaplayarak yeni bir dosya aç.
3. Dosyada üç katman oluştur ve adlandır: biri eskiz, biri renk, biri notlar için; eskiz katmanına basit bir natürmort taslağı çiz.
4. Dosyayı yazılımın kendi biçiminde kaydet, ardından bir PNG kopyasını dışa aktar ve iki dosyanın boyutunu ve katman durumunu not et.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Tuval boyutunu amacına göre hesaplayıp doğru çözünürlükte açabildin mi?
• Kompozisyon: Eskiz katmanındaki natürmort taslağı tuvalin oranına uygun yerleşti mi?
• Değer: Gri görünümde sıcak kahverengi ile griyi karşılaştırıp hangisinin daha koyu olduğunu doğru okudun mu?
• Gözlem: Yazılım seçimini kendi cihazından, bütçenden ve amacından yola çıkarak gerekçelendirebildin mi?

Kendini sına

1. Kaynaklara göre Procreate hangi cihazda çalışır?

• A) Yalnızca Windows bilgisayarlarda.
• B) Linux ve Android'de.
• C) iPad'de.
• D) Yalnızca macOS'ta.

2. Krita'yı öbür ikisinden ayıran özellik nedir?

• A) Ücretsiz ve açık kaynaklı olması.
• B) Yalnızca iPad'de çalışması.
• C) Yalnızca abonelikle kullanılması.
• D) Vektör programı olması.

3. Raster bir resim çok büyütüldüğünde ne olur?

• A) Çizgiler daha keskin görünür.
• B) Pikseller görünür hâle gelir.
• C) Katmanlar silinir.
• D) Renkler tersine döner.

4. Çalışma dosyasını hangi biçimde saklamak gerekir?

• A) Yalnızca JPEG.
• B) Yalnızca PNG.
• C) Bir metin dosyası.
• D) Katmanları koruyan, yazılımın kendi biçimi.

5. HSB parlaklığı bir tenin açıklığını neden yanlış gösterebilir?

• A) Bu sayı yalnızca en güçlü kanalın düzeyini verir; doygun sıcak bir kahverengi sayıda açık görünse de gözümüze daha koyudur.
• B) HSB yalnızca gri tonları gösterir.
• C) Parlaklık sayısı ekranın boyutuna bağlıdır.
• D) HSB kipi ten renklerini göstermez.

Cevaplar

1. C — Avustralyalı Savage Interactive'in geliştirdiği uygulamanın ilk sürümü 2011'de çıkmıştır.
2. A — Ücretli mağaza sürümündeki ödemeler programın geliştirilmesini destekler.
3. B — Bu yüzden işe amaca uygun piksel boyutunda bir tuvalle başlamak gerekir.
4. D — PNG ya da JPEG katmanları tek bir görüntüye indirir ve geri getirilemez.
5. A — RGB 140, 80, 50 kahverengisinin L* değeri yaklaşık 40, griden belirgin biçimde koyudur.

Referans görseller

• Ekran kaydı: aynı natürmort taslağının Procreate, Photoshop ve Krita'da açılması; üç arayüzde fırça, katman ve renk panellerinin yeri.
• Ekran kaydı: 20 × 30 santimetrelik baskı için tuval boyutunun hesaplanıp yeni dosyanın açılması; kendi biçiminde ve PNG olarak kaydetme.
• Özgün animasyon: sıcak bir kahverengi ile aynı HSB parlaklığındaki bir grinin renkli ve gri görünümde yan yana gösterilmesi; koyu, soluk ve zeytin alt tonlu üç ten paletinin gri görünümde okunması.

Sonraki derse köprü

Üç yazılımın da ortak bir gücü var: resmi üst üste binen, ayrı ayrı düzeltilebilen saydam yüzeylere bölmek. Kâğıtta bir gölgeyi koyulaştırdığında altındaki çizgiyi de değiştirirsin; dijitalde ise gölgeyi ayrı bir yüzeyde boyar, altındakine dokunmadan onu silebilir, saydamlaştırabilir ya da altındaki renklerle farklı biçimlerde karıştırabilirsin. Sonraki derste katmanları ve harmanlama modlarını, dijitalin bu en belirgin gücünü ele alıyoruz.