Sosyal medya ve dijital varlık

Öğrenme hedefi

Sürdürülebilir bir dijital görünürlük stratejisi kurabileceksin. Platformların etkileşim ölçütlerine göre neyi öne çıkardığını ve bunun resim yapma biçimini nasıl etkileyebileceğini açıklayabilecek; bitmiş eser, süreç içeriği ve atölye hikâyesi gibi içerik türlerini dengeleyen gerçekçi bir içerik takvimi kurabilecek; platformlara bağımlı kalmamak için bir web sayfası ya da e-posta listesi gibi sahip olunan bir kanal oluşturabilecek; paylaşımlarına erişilebilir alternatif metinler yazabilecek ve otomatik kırpma, filtre ve renk düzeltmelerinin farklı ten tonlarını nasıl bozabileceğini bilerek kendi görsellerini denetleyebileceksin.

Kanca

Algoritmaya mı, izleyiciye mi resim yapıyoruz?

Bir resim paylaşılır; birkaç saat içinde kaç kişinin gördüğü, kaç kişinin beğendiği ve kaç kişinin kaydettiği ekranda sayılarla belirir. Bir sonraki resmi yaparken o sayıları düşünmemek zordur: parlak renkli, hızlı okunan, kare bir kadraja sığan, hareketli bir videoyla paylaşılabilen işler daha çok görülüyorsa, ressamın eli ister istemez o yöne kayabilir. Görünür olmak bugün bir ressamın geçimi ve izleyicisi için önemlidir; ama görünürlüğün kurallarını belirleyen sistem, resmin kendisini de sessizce biçimlendirmeye başlayabilir. Soru, bu sistemin içinde kendi resmini nasıl koruyacağındır.

Bağlam

Jean-François Millet, Akşam Duası'nı (L'Angélus) 1857 ile 1859 arasında boyadı. Yağlı boya tuval yalnızca 55,5 × 66 santimetredir ve bugün Paris'teki Orsay Müzesi'ndedir. Akşam karanlığı çökerken bir tarlada iki köylü, bir kadın ve bir erkek, başlarını eğmiş dua eder. Ayaklarının dibinde bir patates sepeti, yanlarında bir el arabası ve çuvallar durur; ufukta, Chailly-en-Bière kilisesinin çan kulesi seçilir.

Bu küçük resim, on dokuzuncu yüzyılın en çok çoğaltılan imgelerinden biri oldu. Baskıları Fransa'da binlerce evin duvarına asıldı. 1889'da Paris'te açık artırmaya çıktığında Louvre ile bir Amerikan sanat derneği arasındaki rekabet fiyatı 553 bin franka çıkardı; resim bir süre Amerika'da gezdirildi, sonra bir Parisli koleksiyoncu tarafından 750 bin franka satın alındı ve onun vasiyetiyle Fransız devletine geçti. Pek çok insan bu resmi hiçbir zaman aslını görmeden, yalnızca bir kopyasından tanıdı; resmin şöhreti de, zamanla uğradığı basitleştirmeler de büyük ölçüde bu kopyalardan doğdu.

Ana anlatım

Platformlar neyi öne çıkarır?

Sosyal medya platformları, her kullanıcıya gösterilecek paylaşımları sıralamak için karmaşık ve çoğu zaman açıklanmayan sistemler kullanır. Etkileşim ölçütü (engagement metric), bir paylaşımın beğenilme, yorum alma, kaydedilme, paylaşılma ya da izlenme süresi gibi, kullanıcıların onunla nasıl ilgilendiğini sayan ve sıralama sistemlerinde kullanılan veridir. Bu ölçütler platformdan platforma ve zamandan zamana değişir; hiçbir ressam onları tam olarak bilemez ve bir yıl işe yarayan bir yöntem ertesi yıl işe yaramayabilir.

Ama bazı genel eğilimler gözlemlenebilir. Düzenli ve sık paylaşım yapan hesaplar, hareketli görüntüler, yüzler ve sesli anlatımlar, küçük bir ekranda bir saniyede okunabilen parlak ve yüksek kontrastlı imgeler çoğu zaman daha çok görülür. Bu, Akşam Duası'nın ya da loş bir iç mekânın ince değer geçişleri gibi yavaş okunan resimlerin, bir akışın içinde dezavantajlı olabileceği anlamına gelir.

Buradaki tehlike, görünür olmak için resmin kendisini değiştirmektir. Bir ressam fark etmeden her işini kareye sığacak biçimde kompoze etmeye, renklerini ekranda parlayacak kadar doygunlaştırmaya, konularını hızla tüketilebilecek biçimde seçmeye başlayabilir. Bunlar bilinçli seçimlerse sorun yoktur; ama farkında olmadan verildiklerinde, resim yapma kararları yavaş yavaş bir sıralama sisteminin kararlarına dönüşür. Bir paylaşımın kaç kişiye ulaştığı, bir resmin iyi olup olmadığıyla aynı soru değildir.

Resim yapmayı bozmadan nasıl görünür olunur?

Sürdürülebilir bir dijital varlığın ilk koşulu, onun resim yapmaya ayrılan zamanı yutmamasıdır. İçerik takvimi (content calendar), belirli bir dönem için hangi günlerde, hangi platformda ve hangi türde paylaşım yapılacağını önceden planlayan çizelgedir. Takvim, her gün ne paylaşacağını düşünme yükünü ortadan kaldırır ve paylaşımları resim yapma ritmine göre düzenlemeni sağlar. Gerçekçi bir ritim, örneğin haftada bir ya da iki paylaşım, sürdürülemeyen günlük bir yoğunluktan daha değerlidir.

Her paylaşımın bitmiş bir eser olması gerekmez. Süreç içeriği (process content), bir eserin nasıl yapıldığını gösteren eskiz, katman, palet, malzeme ya da hızlandırılmış çalışma görüntüleri gibi paylaşımlardır. Süreç içeriği, izleyiciye resmin arkasındaki emeği ve düşünceyi gösterir; aynı zamanda her hafta yeni bir bitmiş eser üretme baskısını azaltır. Bunlara atölye hikâyeleri, bir eserin çıkış noktasını anlatan kısa metinler ve başka sanatçıların işlerine dair paylaşımlar da eklenebilir.

İçerikleri toplu hazırlamak da yardımcı olur: ayda bir kez, bir çalışma gününün sonunda birkaç süreç fotoğrafı ve kısa metin hazırlayıp takvime yerleştirmek, her gün telefonun başına dönmekten çok daha az dikkat dağıtır. Bir önceki bölümde öğrendiğin gibi, bitmiş eserlerin fotoğrafları doğru ışıkta ve renkte çekilmiş olmalıdır; bir kez iyi fotoğraflanmış bir eser, farklı biçimlerde yıllarca kullanılabilir.

Platformlara ne kadar bağlı kalınmalı?

Sosyal medya hesapları bir platformun kurallarına, kararlarına ve varlığına bağlıdır. Bir platform sıralama sistemini değiştirebilir, bir hesabı kapatabilir ya da popülerliğini yitirebilir; yıllarca kurulmuş bir izleyici kitlesi bir gecede ulaşılmaz hâle gelebilir.

Sahip olunan kanal (owned channel), bir sanatçının içeriğini ve izleyicileriyle bağını bir platformun kararlarından bağımsız olarak kontrol edebildiği kişisel web sayfası ya da e-posta listesi gibi iletişim kanalıdır. Sosyal medya hesapları, izleyicileri bu kanallara yönlendiren bir kapı olarak görülebilir: portfolyonun, sanatçı beyanının ve eser listesinin kalıcı olarak durduğu bir web sayfası ve ilgilenen izleyicilere ayda bir haber veren bir e-posta listesi, uzun vadede platformlardan daha güvenilir bir temeldir.

Ölçütleri okurken de seçici olmak gerekir. Bir paylaşımın beğeni sayısı, çoğu zaman bir resmin gerçek bir izleyiciyle kurduğu bağı göstermez. Bir resim hakkında gelen bir mesaj, bir kayıt, bir sergi davetine dönen bir cevap ya da e-posta listesine yeni bir kayıt, çok daha anlamlı işaretlerdir. Sayılara bakmak için belirli bir zaman ayırmak ve onları resim yaparken düşünmemek, dikkatini korur.

Paylaşılan her görsel, ressamın kontrolünden bir ölçüde çıkar: indirilebilir, izinsiz kullanılabilir, başka bir hesapta ya da bir ürünün üstünde karşına çıkabilir. Bunu tamamen önlemenin yolu yoktur, ama riski azaltmak mümkündür. Platformlara eserlerin yalnızca ekranda görülmeye yetecek boyutta kopyalarını yüklemek, yüksek çözünürlüklü ana dosyaları kendinde tutmak, görselin bir köşesine resmi örtmeyen küçük bir imza eklemek ve paylaşımlarda eserin adını, yılını ve senin adını açıkça yazmak, hem kötüye kullanımı zorlaştırır hem de izinsiz bir kullanımda eserin sana ait olduğunu göstermeni kolaylaştırır. Bir eserin izinsiz kullanıldığını fark ettiğinde, platformların telif bildirim araçlarını kullanabilirsin.

Görseller herkese nasıl ulaşır?

Alternatif metin (alt text), bir görselin yanına eklenen ve görme engelli kullanıcıların ekran okuyucular aracılığıyla ya da görsel yüklenemediğinde okunan, görselin içeriğini anlatan kısa metindir. Çoğu platform paylaşımlara alternatif metin eklemeye izin verir. Bir resim için iyi bir alternatif metin, eserin adını, tekniğini ve boyutunu vermenin ötesinde, neyi gösterdiğini kısa ve somut biçimde anlatır: kompozisyonu, baskın renkleri ve varsa figürleri.

Figürleri betimlerken tenleri de anlatmak gerekir, çünkü görmeyen bir izleyici için bu bilgi başka hiçbir yoldan gelmez. «Pencere ışığında oturan, koyu kahverengi tenli, gri saçlı bir kadın» gibi somut ve saygılı bir betimleme, resmin kimi gösterdiğini doğru aktarır; tenden hiç söz etmemek ya da yalnızca bazı tenleri anmak ise sessiz bir varsayım yaratır.

Platformların otomatik araçları da tenleri etkileyebilir. Twitter 2021'de yayımladığı bir çalışmada, görselleri önizleme için otomatik kırpan algoritmasının açık tenli yüzleri koyu tenli yüzlere göre bir miktar daha sık kadrajda tuttuğunu açıkladı ve bu otomatik kırpmayı kaldırdı. Güzelleştirme filtreleri, otomatik renk düzeltmeleri ve sıkıştırma da bir resimdeki tenlerin değerlerini ve sıcaklıklarını değiştirebilir. Bu yüzden bir portreyi paylaşmadan önce, platformun önizlemesinde kadrajın ve tenlerin nasıl göründüğüne bakmak ve gerekirse kadrajı kendin belirlemek, eserin aslına sadık kalmasını sağlar.

Uygulama

Bu kısa planlama, paylaşım yapmanın resim yapmanın yerine geçmek zorunda olmadığını ve tek bir çalışmadan birden çok içerik çıkabildiğini gösterecek.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Algoritmaya mı, izleyiciye mi resim yapıyoruz? İkisinin arasındaki farkı bilerek, izleyiciye. Platformlar etkileşim ölçütlerine göre neyi göstereceğine karar verir ve bu kararlar fark edilmeden resmin kendisini biçimlendirebilir. Gerçekçi bir içerik takvimi, süreç içeriği ve bir web sayfası ya da e-posta listesi gibi sahip olunan bir kanal, görünürlüğü resim yapma ritmini bozmadan sürdürmeyi sağlar. Jean-François Millet'nin 1857–1859 tarihli Akşam Duası'nın binlerce baskıyla ünlenmesi, bir imgenin kopyalarının ona hem şöhret hem basitleşme getirebileceğini hatırlatır. Alternatif metinler ve denetlenmiş önizlemeler ise eserlerin, ve içlerindeki tenlerin, herkese aslına yakın ulaşmasına yardım eder. Ödevde bir aylık içerik planı hazırlayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

1 aylık içerik planı hazırla.

1. Bir ya da en fazla iki platform seç ve her biri için neden onu seçtiğini, hangi izleyiciye ulaşmak istediğini bir cümleyle yaz.
2. Önümüzdeki dört hafta için, haftada en fazla iki paylaşım içeren bir içerik takvimi hazırla; bitmiş eser, süreç içeriği ve atölye hikâyesi gibi türleri dengele.
3. Her paylaşım için kısa bir metin taslağı ve figür içeren görseller için tenleri de somut ve saygılı biçimde anlatan bir alternatif metin yaz.
4. Bir web sayfası ya da e-posta listesi gibi sahip olunan bir kanal belirle ya da kur; ay sonunda hangi ölçütlere bakacağını, beğeni sayısı dışında en az iki anlamlı işaret seçerek yaz.

Kendini değerlendir

• Bitmişlik ve Sunum: Takvim dört haftayı eksiksiz kapsıyor ve her paylaşımın metni ile alternatif metni hazır mı?
• Teknik ve Malzeme: Paylaşılacak görseller doğru ışık ve renkle fotoğraflanmış, önizlemede kadraj ve tenler denetlenmiş mi?
• Kompozisyon: Bir akışta görülecek görsellerin sırası ve çeşitliliği dengeli mi?
• Planı hazırlarken resim yapmaya ayırdığın zamanın ne kadarını koruyabildin?

Kendini sına

1. Etkileşim ölçütü neyi anlatır?

• A) Bir resmin fiyatını.
• B) Beğeni, yorum, kayıt, paylaşım ya da izlenme süresi gibi kullanıcı ilgisini sayan ve sıralamada kullanılan veriyi.
• C) Bir resmin boyutunu.
• D) Bir sergideki ziyaretçi sayısını.

2. Süreç içeriği bir ressama nasıl yardım eder?

• A) Her hafta yeni bir bitmiş eser üretme baskısını azaltır ve izleyiciye resmin arkasındaki emeği gösterir.
• B) Resimleri daha hızlı bitirmeyi sağlar.
• C) Platformun kurallarını devre dışı bırakır.
• D) Eserlerin fiyatını otomatik olarak artırır.

3. Sahip olunan kanal neden önemlidir?

• A) Daha çok beğeni getirdiği için.
• B) Platformların kurallarını değiştirdiği için.
• C) Resimleri kendiliğinden fotoğrafladığı için.
• D) Sanatçının izleyiciyle bağını bir platformun kararlarından bağımsız olarak kontrol etmesini sağladığı için.

4. Bir portrenin alternatif metninde ten neden anlatılmalıdır?

• A) Görmeyen bir izleyici için bu bilgi başka hiçbir yoldan gelmez ve tenden söz etmemek sessiz bir varsayım yaratır.
• B) Platformlar bunu zorunlu tuttuğu için.
• C) Alternatif metni uzatmak için.
• D) Resmin fiyatını belirtmek için.

5. Twitter'ın 2021'de açıkladığı otomatik kırpma çalışması neyi gösterdi?

• A) Kırpma algoritmasının bütün yüzlere eşit davrandığını.
• B) Otomatik kırpmanın resimleri daha doğru gösterdiğini.
• C) Algoritmanın açık tenli yüzleri koyu tenli yüzlere göre bir miktar daha sık kadrajda tuttuğunu.
• D) Kırpmanın yalnızca manzara fotoğraflarını etkilediğini.

Cevaplar

1. B — Bu ölçütler platformdan platforma ve zamandan zamana değişir.
2. A — Bitmiş eserlerin yanında eskiz, palet ve katman görüntüleri de paylaşılabilir.
3. D — Web sayfası ve e-posta listesi uzun vadede daha güvenilir bir temeldir.
4. A — Somut ve saygılı bir betimleme resmin kimi gösterdiğini doğru aktarır.
5. C — Twitter bu kırpmayı kaldırdı; önizlemeyi denetlemek hâlâ ressamın işidir.

Referans görseller

• Özgün animasyon: aynı resmin bir galeri duvarında ve bir telefon akışında, kare kırpılmış ve küçültülmüş hâlde gösterilmesi; ince değer geçişlerinin ekranda kayboluşu.
• Özgün animasyon: tek bir resim çalışmasından çıkan bitmiş eser, süreç, palet ve hikâye paylaşımlarının dört haftalık bir takvime yerleşmesi.
• Özgün animasyon: bir portrenin otomatik kırpılmış ve ressamın belirlediği kadrajlı önizlemelerinin karşılaştırılması; yanına tenleri de betimleyen bir alternatif metin eklenmesi.

Sonraki derse köprü

Görünür olmak, bir eserin bir izleyiciyle buluşmasını sağlar; bu buluşma çoğu zaman bir satın alma sorusuna da dönüşür. Bir ressamın ilk kez bir fiyat söylemesi, eserlerini fotoğraflamasından ve bir beyan yazmasından daha zor gelebilir: bir tabloyu beş bine, öbürünü beş yüz bine değer kılan nedir? Sanat piyasası ve kariyer üzerine açılan bölümün ilk dersi, eserleri fiyatlandırmanın mantığını ele alıyor.