Eseri fotoğraflamak

Öğrenme hedefi

Bir resmin fotoğrafını, rengi ve ışığı aslına sadık kalacak biçimde çekebileceksin. Bir resmi eşit ve parlamasız aydınlatmak için 45 derece aydınlatmayı kurabilecek; parlak ve verniklenmiş yüzeylerde yansımayı çapraz polarizasyonla ya da ışık açısıyla azaltabilecek; bir renk referans kartı ve pozlama kilidiyle telefonun otomatik ayarlarının resmin rengini değiştirmesini önleyebilecek; perspektif düzeltme ve kırpmayla resmin dikdörtgenini doğru kurabilecek ve farklı ten tonlarını taşıyan portrelerde fotoğrafı ekranda resmin kendisiyle yan yana karşılaştırarak denetleyebileceksin.

Kanca

Telefonla galeri kalitesinde fotoğraf mümkün mü?

Bir resmin fotoğrafı, çoğu zaman o resmin kendisinden daha çok insana ulaşır: bir başvuru dosyasında, bir sergi davetiyesinde, bir satış sayfasında ya da bir sosyal medya paylaşımında. Ama o fotoğrafta renkler sararmışsa, köşeler yamuksa ya da yüzeyde parlak bir ışık lekesi varsa, izleyici resmi değil, kötü bir kopyasını görür. Bugünün telefonları çok iyi fotoğraf çeker; sorun çoğu zaman kamerada değil, ışıkta, açıda ve telefonun kendi kendine verdiği kararlardadır. Birkaç basit düzenle, ev ortamında bile bir resmi aslına sadık biçimde kaydetmek mümkündür.

Bağlam

Gustav Klimt'in Öpücük adlı resmi 1908'de Viyana'daki Kunstschau sergisinde gösterildi ve Avusturya devleti tarafından satın alındı; Klimt resmi 1909'da tamamladı. Tuval üzerine yağlı boya, altın varak, gümüş ve platinle yapılmış, 180 × 180 santimetrelik kare bir resimdir ve bugün Viyana'daki Belvedere'dedir. Çiçekli bir çayırın kenarında diz çökmüş bir kadın ile onu kucaklayan bir erkek, altın rengi desenli giysiler içinde, yine altın bir boşluğun önünde dururlar. Kadının yüzü soluk ve pembe tonlarla, erkeğin boynu ve yüzü daha sıcak ve koyu bir tenle boyanmıştır.

Bu resim, fotoğrafçılar için ünlü bir sınavdır. Altın varak ışığı ayna gibi yansıtır: ışık kaynağının açısı biraz değiştiğinde altın alanlar parlak beyaza ya da donuk kahverengiye dönebilir. Kitaplarda, kartpostallarda ve ekranlarda karşılaşılan Öpücük kopyalarının renkleri ve parlaklıkları bu yüzden birbirinden çok farklıdır. Benzer bir sorun, Amsterdam'daki Rijksmuseum'u da harekete geçirmişti: müze, Vermeer'in bir resminin internette dolaşan binlerce düşük kaliteli ve renkleri bozuk kopyasıyla karşılaşınca, 2013'te koleksiyonunun yüksek çözünürlüklü, doğru renkli fotoğraflarını herkesin ücretsiz indirebileceği biçimde yayımlamaya başladı.

Ana anlatım

Resim nasıl aydınlatılır?

Bir resmi fotoğraflamak için en iyi ışık, yüzeyin her yerine eşit düşen ve kameraya doğru yansımayan ışıktır. Bulutlu bir günde, doğrudan güneş almayan bir pencerenin önündeki gölge ya da açık bir avlu, çoğu zaman en kolay ve en eşit ışığı verir. Doğrudan güneş, sert gölgeler ve parlamalar yaratır; ev içindeki tavan lambaları ise renkleri ve parlaklığı düzensiz dağıtır.

Yapay ışık kullanacaksan, 45 derece aydınlatma en güvenilir düzendir. 45 derece aydınlatma (45-degree lighting), resmin iki yanına, birbirine benzer iki ışık kaynağının, resmin yüzeyine yaklaşık 45 derecelik açıyla ve resmin merkezine eşit uzaklıkta yerleştirildiği düzendir. Bu düzende ışık yüzeyden kameraya değil, yanlara doğru yansır; iki ışık birbirinin gölgesini doldurur. İki ışığın da aynı türden ve aynı renk sıcaklığında olması gerekir; biri sıcak, öbürü serin bir ampulse, resmin iki yarısı farklı renkte görünür.

Işığın eşit dağılıp dağılmadığını denetlemek için resmin yerine düz beyaz bir karton koyup fotoğrafını çekebilirsin; köşeler merkezden belirgin biçimde koyu görünüyorsa ışıkları biraz uzaklaştır. Kalın boyalı, dokulu bir resimde ise dokuyu göstermek için ayrı bir yakın çekimde tek bir ışığı yüzeye daha yatık bir açıyla, yandan verebilirsin; ama resmin bütününü gösteren ana fotoğraf eşit ışıkla çekilmelidir.

Parlamalar nasıl önlenir?

Vernikli, koyu ya da Öpücük'teki altın gibi yansıtıcı yüzeyler, ışığı ayna gibi geri gönderebilir. Bu parlamalar resmin bir bölümünü beyaz bir lekeyle örter. İlk çözüm açıdır: ışıkları resimden biraz daha yana alarak ve kamerayı resmin tam karşısında tutarak yansımaların çoğu kadrajın dışına itilebilir. Resmi duvara hafifçe öne eğik asmak da tavandan gelen yansımaları azaltır.

Bu yetmediğinde profesyoneller çapraz polarizasyon kullanır. Çapraz polarizasyon (cross-polarization), ışık kaynaklarının önüne polarize edici süzgeçler, kameranın önüne de bunlara dik açıyla döndürülmüş bir polarize süzgeç yerleştirilerek yüzeyden gelen aynasal yansımaların büyük ölçüde silindiği aydınlatma yöntemidir. Bu yöntem koyu ve parlak yüzeylerin gerçek rengini ortaya çıkarır; ama yüzeyin parlaklığını ve dokusunu da bir ölçüde siler, bu yüzden bazı ressamlar hem çapraz polarize hem de normal bir fotoğraf saklar.

Parlamalar portrelerde özel bir sorundur. Vernikli, derin kahverengi bir tenin üstüne düşen küçük bir yansıma, yüzün en önemli bölgesinde beyaz, anlamsız bir leke gibi durur ve ressamın kurduğu ince serin yansımaları yok eder. Açık ve mat bir tende aynı yansıma çoğu zaman fark edilmez. Bu yüzden portre fotoğraflarında yüz bölgesini ayrıca büyütüp parlama olup olmadığını denetlemek gerekir.

Telefonun kararları nasıl denetlenir?

Telefon kameraları her fotoğrafta kendi kendine karar verir: sahnenin parlaklığını, renk sıcaklığını ve kontrastını otomatik olarak ayarlar. Bu kararlar manzara ya da insan fotoğrafları için tasarlanmıştır, bir resmin aslına sadık kaydı için değil. Koyu bir resmi fazla aydınlatabilir, açık bir resmi grileştirebilir, sıcak renklerin ağır bastığı bir resmi serinletebilirler.

Renk referans kartı (color reference card), üzerinde nötr gri ve bilinen renk örnekleri bulunan ve fotoğrafın rengini ve parlaklığını düzeltmek için resmin yanına konup birlikte fotoğraflanan karttır. Ayrıca bir referans fotoğrafı çekip kartı düzenlemede nötr gri noktası olarak kullanmak, beyaz dengesini doğru kurmanın en güvenilir yoludur; beyaz dengesinin ne olduğunu fotoğraftan manzara dersinde görmüştük.

Pozlama kilidi (exposure lock), kameranın parlaklık ve çoğu zaman odak ayarlarını belirli bir noktaya sabitleyerek her karede yeniden değiştirmesini önleyen işlevdir. Çoğu telefonda ekrana uzun basarak etkinleştirilir. Birden çok resmi aynı ışıkta fotoğraflarken pozlamayı ve beyaz dengesini sabitlemek, bir dizinin bütün fotoğraflarının birbiriyle tutarlı görünmesini sağlar. Mümkünse telefonun ham (RAW) formatında çekmek, düzenlemede daha fazla renk bilgisi bırakır.

Ten tonları otomatik ayarların en çok yanıldığı yerlerdendir. Koyu tenli figürlerin ağır bastığı bir portrede telefon bütün resmi aydınlatmaya çalışabilir ve koyu tenin derinliğini soluk bir kahveye çevirebilir; açık tenli bir figürün beyaz bir fonun önünde durduğu bir resimde ise yüzleri gereğinden koyu gösterebilir. İmge teknolojilerinin ten tonlarını tarihsel olarak eşit kaydetmediğini Resim öldü mü? dersinde konuşmuştuk; bunun pratikteki karşılığı, fotoğrafı düzenledikten sonra ekranı resmin hemen yanına koyup özellikle tenleri tek tek karşılaştırmaktır.

Kadraj nasıl düzeltilir?

Kamera resmin tam karşısında, merkezine dik durmalıdır. Kamera biraz yukarıdan ya da yandan bakarsa resmin dikdörtgeni yamuk görünür. Perspektif düzeltme (perspective correction), fotoğraftaki yamuk görünen dikdörtgeni, düzenleme yazılımlarıyla yeniden dik açılı bir dikdörtgene çeviren işlemdir. Ama düzeltme görüntünün bir bölümünü esnetir; bu yüzden en iyi sonuç, kamerayı baştan doğru yerleştirmekle alınır.

Telefonun en geniş açılı merceği yerine, resmin biraz uzağından çekip kadrajı doldurmak ya da telefonun daha dar açılı merceğini kullanmak, kenarların eğrilmesini azaltır. Bir sehpa ya da sabit bir destek, titremeyi önler. Son olarak fotoğraf, resmin kenarlarına kadar kırpılır; çerçeve, duvar ya da zemin görünmez. Çerçeveli bir fotoğraf istiyorsan, onu ayrı bir görüntü olarak çek.

Tuvalin yan kenarları da boyalıysa ya da resim birkaç parçadan oluşuyorsa, bunları ayrı karelerle belgelemek, izleyicinin eserin nesne olarak nasıl durduğunu anlamasına yardım eder. Düzenlenmiş en yüksek çözünürlüklü dosyayı ana kopya olarak sakla; başvurular ve web için gereken küçültülmüş kopyaları her seferinde bu ana dosyadan üret. Dosya adına eserin adını ve yılını yazmak, yıllar içinde biriken yüzlerce fotoğrafın arasında doğru görüntüyü bulmanı kolaylaştırır.

Uygulama

Bir resmini gün ışığında ya da iki lambayla, aslına sadık biçimde fotoğrafla.

1. Işığı kur: Resmi bulutlu bir günde gölgede ya da iki eş lambanın arasında, her biri yüzeye yaklaşık 45 derece açıyla ve merkeze eşit uzaklıkta olacak biçimde yerleştir; beyaz bir kartonla ışığın eşitliğini dene.
2. Kamerayı yerleştir: Telefonu bir desteğe koy; resmin merkezinin tam karşısında, yüzeye dik ve kadrajı biraz boşluklu dolduracak uzaklıkta tut.
3. Kartla çek: Resmin yanına bir renk referans kartı ya da nötr gri bir kâğıt koyup bir fotoğraf çek; ardından pozlamayı ve odağı kilitleyerek kartsız asıl fotoğrafı çek.
4. Parlamayı denetle: Fotoğrafı büyütüp özellikle koyu, parlak ve yüz bölgelerinde yansıma olup olmadığına bak; varsa ışıkları daha yana al ve yeniden çek.
5. Düzenle ve karşılaştır: Kartı kullanarak beyaz dengesini ayarla, perspektifi düzelt ve kenarlara kadar kırp; sonra ekranı resmin yanına koyup renkleri ve tenleri karşılaştır ve gerekirse yalnızca parlaklıkla oynayarak düzelt.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Telefonla galeri kalitesinde fotoğraf mümkün mü? Çoğu zaman evet; ama kamera değil, ışık, açı ve denetim bunu mümkün kılar. Eşit bir 45 derece aydınlatma, gerekirse çapraz polarizasyonla silinen parlamalar, renk referans kartı ve pozlama kilidiyle sabitlenmiş renkler ve doğru yerleştirilmiş bir kamera, resmi aslına sadık biçimde kaydeder. Gustav Klimt'in 1908–1909 tarihli Öpücük'ünün altın alanları, ışık açısındaki küçük bir farkın bir resmi nasıl bambaşka gösterebileceğini hatırlatır. Özellikle portrelerde tenleri resmin yanında tek tek karşılaştırmak, fotoğrafın ressamın kurduğu ayrımları korumasını sağlar. Ödevde beş eserini fotoğraflayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

5 eserini fotoğrafla.

1. Farklı boyut ve yüzeylerde beş eser seç; mümkünse aralarında bir portre, koyu ya da parlak bir yüzey ve kalın boyalı bir çalışma bulunsun.
2. Hepsini aynı ışık düzeninde, uygulamadaki beş adımı izleyerek fotoğrafla; her biri için bir renk referans kartlı, bir de kartsız asıl kare çek.
3. Fotoğrafları düzenle, perspektifi düzelt ve kenarlara kadar kırp; dokulu çalışma için ayrıca yandan ışıklı bir yakın çekim ekle.
4. Beş fotoğrafı bir klasörde, eserin adı, tarihi, tekniği ve boyutlarıyla birlikte düzenle ve her birini ekranda resmin kendisiyle karşılaştırdığını gösteren kısa bir not yaz.

Kendini değerlendir

• Değer (Ton): Fotoğraflardaki açık ve koyu değerler resmin kendisindeki değer ilişkilerini koruyor mu?
• Kenar ve Ayrıntı: Kenarlar dik, kırpma temiz ve yüzeyde parlama ya da bulanıklık yok mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Beş fotoğraf aynı ışıkta, tutarlı renklerle ve künyeleriyle düzenlenmiş mi?
• Portredeki tenleri resmin yanında karşılaştırdığında hangi düzeltmeyi yapman gerekti?

Kendini sına

1. 45 derece aydınlatmanın temel amacı nedir?

• A) Resmi daha sıcak renkte göstermek.
• B) Resmin yalnızca bir yanını aydınlatmak.
• C) Yüzeyin her yerine eşit düşen ve kameraya doğru yansımayan bir ışık sağlamak.
• D) Resmin dokusunu tamamen silmek.

2. Çapraz polarizasyon neyi sağlar?

• A) Yüzeyden gelen aynasal yansımaları büyük ölçüde silerek koyu ve parlak yüzeylerin gerçek rengini gösterir.
• B) Fotoğrafı daha keskin yapar.
• C) Resmin dokusunu vurgular.
• D) Resmi siyah-beyaza çevirir.

3. Renk referans kartı neden kullanılır?

• A) Resmi imzalamak için.
• B) Fotoğrafın rengini ve parlaklığını bilinen bir nötr griye göre düzeltmek için.
• C) Resmin boyutunu ölçmek için.
• D) Işığı güçlendirmek için.

4. Pozlama kilidi bir dizi fotoğrafta neden önemlidir?

• A) Fotoğrafları otomatik olarak kırptığı için.
• B) Telefonun belleğinde yer açtığı için.
• C) Işıkları kendiliğinden kapattığı için.
• D) Kameranın her karede parlaklığı yeniden değiştirmesini önleyerek dizinin tutarlı görünmesini sağladığı için.

5. Koyu tenli figürlerin ağır bastığı bir portrede telefonun otomatik ayarları ne yapabilir?

• A) Bütün resmi aydınlatarak koyu tenin derinliğini soluk bir kahveye çevirebilir.
• B) Hiçbir şeyi değiştirmez.
• C) Tenleri her zaman daha doygun gösterir.
• D) Yalnızca çerçeveyi etkiler.

Cevaplar

1. C — Işık yüzeyden kameraya değil, yanlara doğru yansır.
2. A — Ama yüzeyin parlaklığını ve dokusunu da bir ölçüde silebilir.
3. B — Kart, düzenlemede nötr gri noktası olarak kullanılır.
4. D — Birden çok resmi aynı ayarlarla çekmek dizinin tutarlılığını korur.
5. A — Bu yüzden düzenlemeden sonra tenleri resmin yanında tek tek karşılaştırmak gerekir.

Referans görseller

• Özgün animasyon: iki eş lambalı 45 derece aydınlatma düzeninin üstten görünüşü; ışığın yüzeyden yanlara yansıması ve kameranın yansıma bölgesinin dışında kalması.
• Özgün video: aynı resmin tavan lambasıyla, doğrudan güneşte ve 45 derece düzeniyle çekilmiş üç fotoğrafının karşılaştırması.
• Özgün video: otomatik ayarla ve renk referans kartıyla düzeltilmiş iki fotoğrafta aynı portredeki koyu ve açık tenlerin yan yana karşılaştırması.

Sonraki derse köprü

Eserlerini doğru fotoğrafladığında elinde onlarca görüntü birikir; ama bir başvuru, bir galeri ya da bir web sayfası hepsini göstermeni istemez. Hangi işlerin seçileceği, hangilerinin dışarıda kalacağı ve bunların hangi sırayla dizileceği, bir ressamın kendini nasıl anlattığını belirler. Sonraki derste bir portfolyonun nasıl kurulduğunu ve neden daha az eserin çoğu zaman daha güçlü bir seçki oluşturduğunu ele alıyoruz.