Saklama, taşıma, paketleme

Öğrenme hedefi

Eserlerini güvenle saklayıp paketleyebileceksin. Bir resmin depoda ve yolda hangi tehlikelerle karşılaştığını sayabilecek; resimleri ayakta, aralarına karton konmuş ve takozlar üzerinde saklayabilecek; ara kâğıt, köşe koruyucu ve darbe emici dolguyla katmanlı bir paket kurabilecek; değerli ya da büyük işler için ahşap sandığın ne zaman gerektiğini değerlendirebilecek; paket açılmadan önce bir alışma süresi tanıyabilecek ve portrelerde yüz bölgelerinin, özellikle koyu ve parlak ten alanlarının baskı izlerine karşı neden ayrıca korunması gerektiğini açıklayabileceksin.

Kanca

Bir tablo kargoya nasıl verilir?

Aylarca çalıştığın bir resim satıldı ya da bir sergiye seçildi; şimdi onu birkaç yüz kilometre ötedeki bir adrese göndermen gerekiyor. Kargo şirketinin kolilerini üst üste yığdığını, kamyonların sarsıldığını, depoların soğuk ve nemli olabildiğini biliyorsun. Resmi bir koliye koyup bantlamak yetmez; aynı resmin sağ salim varması, onu nasıl sardığına, neyle desteklediğine ve kutuyu nasıl işaretlediğine bağlıdır. İyi bir paket, resmin bir yolculuk boyunca yaşayacağı her şeyi önceden düşünen bir yapıdır.

Bağlam

Anthony van Dyck'in I. Charles'ın Atlı Portresi yaklaşık 1638–1639'da boyandı. Yağlı boya tuval 367 × 292,1 santimetredir ve bugün Londra'daki National Gallery'dedir. Kral, kızıl-kahve güçlü bir atın sırtında, gümüş rengi parlak bir zırhla oturur; sağdan yaklaşan bir uşak ona kırmızı tüylü miğferini uzatır. Sağdaki sararmaya başlamış karaağacın gövdesine asılı bir levhada kralın adı Latince yazılıdır; arkada mavi bir gökyüzü altında uzanan bir kır manzarası açılır.

İkinci Dünya Savaşı sırasında bu dev tuval, National Gallery'nin bütün koleksiyonuyla birlikte Londra'dan uzaklaştırıldı. Müzenin anlattığına göre koleksiyon 1940 yazından itibaren taşınmaya başladı ve 1941 yazında Galler'deki Manod'da, bir arduvaz ocağının derinliklerinde toplandı; dört yıl orada kaldı. En büyük resimlerin geçebilmesi için ocağın girişi patlayıcılarla genişletildi. Mağaraların içine tuğladan küçük yapılar kuruldu ve bu yapıların içinde nem ve sıcaklık sabit tutuldu. Savaştan sonra bu deneyim, müzenin galerilerinde iklimlendirme kullanmasına ve ayrı bir konservasyon bölümü kurmasına yol açtı.

Ana anlatım

Bir resim depoda nasıl saklanır?

Resimlerin çoğu zamanını duvarda değil, bir depoda, bir dolapta ya da bir yatağın altında geçirir. Bu yüzden saklama, koruma işinin en uzun süren bölümüdür. Manod'un dersi basittir: sabit koşullar, değişken koşullardan her zaman daha güvenlidir.

Bir ev ya da atölye için bu, resimleri dış duvarlardan, çatı arasından, bodrumdan, radyatörlerden ve banyo gibi nemli odalardan uzak tutmak demektir. Tuval ve panolar dik durmalı, yere değil keçe kaplı takozların ya da bir rafın üstüne konmalıdır; böylece yerden gelen nem ve olası su baskınları onlara ulaşmaz. Resimler birbirine yaslanacaksa yüz yüze ve sırt sırta dizilir, aralarına sert bir karton konur; bir tuvalin köşesinin ya da askı telinin öbür resmin yüzeyine batmaması gerekir.

Ara kâğıt (interleaving), kuru bir resmin yüzeyini tozdan ve temastan korumak için üzerine gevşekçe yerleştirilen, pürüzsüz, yağ ve nem geçirmez ince kâğıttır. Kâğıt üzerindeki işler asitsiz bir dosyada ya da kutuda, aralarına ara kâğıt konarak yatay saklanır; pasteller ve kömür çizimler ise yüzeyleri dağılmasın diye asla üst üste sürtünecek biçimde istiflenmez.

Paket hangi katmanlardan oluşur?

Bir resim yolda üç tehlikeyle karşılaşır: darbe, titreşim ve iklim değişimi. İyi bir paket bu tehlikelere karşı katman katman kurulur.

En içte yüzey korunur. Ara kâğıt boyanın üzerine gevşekçe konur ve kenarlardan arkaya katlanır. Balonlu naylon ya da streç film asla doğrudan boyanın üzerine gelmez: sıcakta yumuşayan yağlı ya da akrilik bir yüzey, balonların izini ya da naylonun parlak dokusunu kalıcı olarak alabilir. Bu yüzden henüz tam kurumamış bir resim hiç gönderilmemelidir.

İkinci katman köşeleri korur. Köşe koruyucu (corner protector), bir resmin ya da çerçevenin köşelerine takılan ve darbenin ilk değdiği yer olan köşeleri ezilmeye karşı koruyan karton ya da köpük parçasıdır. Köşeler, taşımada en sık hasar gören yerlerdir; bir kutu düştüğünde neredeyse her zaman bir köşesinin üstüne düşer.

Üçüncü katman darbeyi yutar. Darbe emici dolgu (shock-absorbing padding), paketin içinde resim ile dış kutu arasında kalan ve darbe ile titreşimi sönümleyen köpük, balonlu naylon ya da benzeri malzemedir. Resim kutunun içinde hiçbir yöne kaymamalı, her yanında birkaç santimetrelik dolgu bulunmalıdır. Değerli bir resim için bir kutunun içine ikinci bir kutu yerleştirmek, yani çift kutu kullanmak, darbeyi iki kez sönümler.

Camlı çerçeveli işlerde cam ayrı bir tehlikedir. Kırılan bir cam, arkasındaki çizimi ya da suluboyayı kesebilir. Bu yüzden ya cam çıkarılıp ayrı paketlenir ya da camın üzerine kolay sökülen bir koruma bandı yapıştırılır; böylece cam kırılsa bile parçalar yerinde kalır.

Ne zaman sandık gerekir?

Ahşap sandık (crate), büyük, değerli ya da uzun yola çıkacak resimler için yapılan, içi darbe emici dolguyla kaplanmış, nem ve darbeye karşı dayanıklı ahşap taşıma kasasıdır. Müzeler arasında ödünç verilen eserler böyle sandıklarla, çoğu zaman eserin yanında yolculuk eden bir kurye eşliğinde taşınır. Van Dyck'in dev tuvali gibi bir resim için bir sandık, taşımanın tek güvenli yoludur.

Bir ressam için sandık pahalı bir seçenektir, ama büyük bir tuval, bir sergi turnesi ya da yurt dışına gönderim söz konusu olduğunda karton bir kolinin yetmeyeceği bir noktaya gelinir. Bu noktada bir sanat nakliye firmasından teklif almak ya da basit bir kontrplak sandık yaptırmak, bir resmin kaybedilme riskine karşı küçük bir bedeldir. Hangi seçeneği kullanırsan kullan, gönderiden önce resmin ön ve arka yüzünü fotoğraflamak ve bir durum raporu hazırlamak, varışta bir hasar olursa onu kanıtlamanın tek yoludur.

Varıştan sonra ne yapılır?

Resim yolculuğunun sonunda da korunmaya muhtaçtır. Soğuk bir kamyondan sıcak bir odaya giren bir paket açılırsa, soğuk yüzeyde nem yoğunlaşabilir; malzemeler ani bir sıcaklık ve nem değişimiyle karşılaşır. Alışma süresi (acclimatization), bir paketin açılmadan önce, içindeki eserin yeni ortamın sıcaklık ve nemine yavaşça uyum sağlaması için kapalı hâlde bekletildiği süredir. Müzelerde sandıkların varıştan sonra genellikle bir gün kadar açılmadan bekletilmesi yaygın bir uygulamadır.

Portrelerde bir ayrıntıya daha dikkat etmek gerekir. Yüzler bir resmin en çok bakılan yerleridir ve bir baskı izi, bir sürtünme ya da parlaklığın bozulması orada hemen fark edilir. Parlaklık farkları koyu yüzeylerde açık yüzeylerden çok daha görünürdür: koyu ve parlak boyanmış bir tende, bir paketin bıraktığı mat bir leke ya da balon izi, açık tenli ve mat bir yüzdekinden daha uzaktan seçilir. Pastel portrelerde ise yüzü kuran ince toz katmanları en küçük sürtünmede dağılabilir. Bu yüzden portrelerde yüz bölgesinin üstüne hiçbir baskı gelmemeli, paket bu bölgenin üstünde boşluk kalacak biçimde kurulmalıdır.

Uygulama

Kurumuş bir tuvali ya da tuval panoyu kargoya hazırla.

1. Belgele: Resmin ön ve arka yüzünü iyi ışıkta fotoğrafla; köşelerde, kenarlarda ve varsa yüzlerde bir yakın çekim ekle ve kısa bir durum raporu yaz.
2. Yüzeyi koru: Boyanın üzerine ara kâğıdı gevşekçe yerleştir ve kenarlarından arkaya katla; ardından resmin arka ve ön yüzüne boyaya değmeyecek biçimde birer sert karton koy.
3. Köşeleri koru: Dört köşeye köşe koruyucu tak, sonra bütün paketi balonlu naylonla, balonlar dışa bakacak ve boyaya hiç değmeyecek biçimde sar.
4. Kutula: Resmi, her yanında birkaç santimetre darbe emici dolgu kalacak biçimde bir kutuya yerleştir; resim sallandığında kaymamalı. Değerli bir iş için bu kutuyu ikinci bir kutunun içine koy.
5. İşaretle: Kutunun üstüne «Kırılır», «Bu taraf yukarı» ve «Düz taşıyın» uyarılarını yaz; alıcıya, kutuyu açmadan önce bir gün oda koşullarında bekletmesini söyleyen bir not ekle.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Bir tablo kargoya nasıl verilir? Katman katman: önce yüzeyi ara kâğıt ve sert kartonla, sonra köşeleri köşe koruyucularla, en sonda da bütün resmi kaymasını önleyen darbe emici dolguyla ve gerekirse çift kutuyla koruyarak. Büyük ve değerli işler için ahşap sandık gerekir; varıştan sonra ise paketin açılmadan önce bir alışma süresi boyunca beklemesi, resmi ani iklim değişiminden korur. Van Dyck'in yaklaşık 1638–1639 tarihli I. Charles'ın Atlı Portresi'nin savaş yıllarını Galler'deki bir arduvaz ocağında, sabit nem ve sıcaklıkta geçirmesi, iyi saklama koşullarının bir resmin ömrünü nasıl koruyabileceğini gösterir. Ödevde paketleme kontrol listesini bir resmine uygulayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Paketleme kontrol listesini uygula.

1. Kurumuş bir resmini seç ve uygulamadaki beş adımı sırasıyla izleyerek onu gönderilmeye hazır bir paket hâline getir.
2. Her adımdan sonra bir fotoğraf çek ve kullandığın malzemeleri not et.
3. Paketi bir masadan yaklaşık bir karış yükseklikten yumuşak bir zemine bırakarak ve hafifçe sallayarak denetle; resmin içeride kayıp kaymadığını ve köşelerin korunup korunmadığını kontrol et.
4. Paketi açıp resmi, gönderiden önce hazırladığın durum raporuyla karşılaştır ve kendi kontrol listene eklemen gereken bir madde varsa yaz.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Paketin her katmanı, yani ara kâğıt, sert karton, köşe koruyucu ve dolgu, doğru sırayla ve boyaya değmeden mi yerleştirildi?
• Bitmişlik ve Sunum: Kutu uyarı yazılarıyla, alıcı notuyla ve durum raporuyla birlikte gönderilmeye hazır mı?
• Kenar ve Ayrıntı: Resmin kenarları ve köşeleri denemeden sonra hasarsız kaldı mı?
• Paketi açtığında resmin hangi bölgesi için ek bir koruma katmanı gerektiğini düşündün?

Kendini sına

1. Ara kâğıt ne işe yarar?

• A) Resmi daha parlak yapmak için.
• B) Resmi vernik yerine korumak için.
• C) Kuru bir resmin yüzeyini tozdan ve temastan korumak için.
• D) Resmi yere sabitlemek için.

2. Balonlu naylon neden doğrudan boyanın üzerine sarılmamalıdır?

• A) Isınan boya balonların ya da naylonun izini kalıcı olarak alabilir.
• B) Naylon çok pahalıdır.
• C) Balonlar resmi daha ağır yapar.
• D) Kargo şirketleri bunu yasaklar.

3. Taşımada en sık hasar gören yer neresidir?

• A) Resmin tam ortası.
• B) Köşeler.
• C) Resmin arka yüzü.
• D) Askı teli.

4. Alışma süresi neden gereklidir?

• A) Kargo şirketinin işini kolaylaştırmak için.
• B) Boyanın kuruması için.
• C) Resmin sergiye hazırlanması için.
• D) Soğuk bir paket sıcak bir odada hemen açılırsa yüzeyde nem yoğunlaşabilir ve malzemeler ani bir değişimle karşılaşır.

5. Portrelerde yüz bölgesi paketlenirken neden ayrıca korunmalıdır?

• A) Yüz bölgesine hiçbir koşulda vernik sürülmediği için.
• B) Parlaklık farkları koyu yüzeylerde daha görünür olduğu için koyu ve parlak tenlerde bir baskı izi uzaktan seçilir ve pastel yüzler sürtünmeyle dağılır.
• C) Yüzler resmin en dayanıklı bölgesidir.
• D) Yüzler hiç vernik almaz.

Cevaplar

1. C — Ara kâğıt boyanın üzerine gevşekçe konur ve kenarlardan arkaya katlanır.
2. A — Bu yüzden henüz tam kurumamış bir resim hiç gönderilmemelidir.
3. B — Bir kutu düştüğünde neredeyse her zaman köşesinin üstüne düşer.
4. D — Müzelerde sandıklar varıştan sonra genellikle bir gün kadar açılmadan bekletilir.
5. B — Paket, yüzün üstünde boşluk kalacak biçimde kurulmalıdır.

Referans görseller

• Özgün animasyon: bir resmin paket katmanlarının sırayla eklenmesi; ara kâğıt, sert karton, köşe koruyucu, balonlu naylon, dolgu ve çift kutu.
• Özgün animasyon: düşen bir kutuda darbenin köşeye ulaşması ve dolgunun onu nasıl sönümlediği.
• Özgün animasyon: koyu ve parlak bir ten alanı ile açık ve mat bir ten alanında aynı baskı izinin farklı görünürlüğü.

Sonraki derse köprü

Bir resmi güvenle saklamak ve göndermek, onun başkalarının gözüne ulaşmasının yalnızca bir yoludur. Bugün çoğu resim bir izleyiciyle ilk kez bir ekranda karşılaşır ve o ekrandaki görüntünün rengi, ışığı ve netliği, resmin nasıl algılanacağını belirler. Sonraki derste yeni bir bölüme geçiyor ve eserlerini doğru ışık ve renkle nasıl fotoğraflayabileceğini ele alıyoruz.