Proje: Evcil hayvan portresi

Öğrenme hedefi

Bir fotoğraftan eksiksiz bir evcil hayvan portresi hazırlayabileceksin. Bir hayvan sahibiyle görüşüp bir sipariş brifi çıkarabilecek; portre için uygun referans fotoğraflarını seçebilecek ya da kendin çekebilecek; kompozisyonu küçük eskizlerle kurup onaya sunabilecek; hayvanı iskeletinden, kürkünden ve gözlerinden oluşan bir sırayla, onu aynı ırktan başka hayvanlardan ayıran işaretlerle birlikte boyayabilecek; hayvan sahibiyle birlikte resmedildiğinde sahibin tenini de doğru kurabilecek ve bitmiş portreyi özenle teslim edebileceksin.

Kanca

Sipariş kalitesinde bir evcil hayvan portresi.

Bir evcil hayvan portresi, bir hayvan resminden fazlasıdır. Onu ısmarlayan kişi, resimde yalnızca bir kedi ya da bir köpek değil, yıllarını paylaştığı, huyunu, bakışını ve küçük tuhaflıklarını bildiği bir yoldaşı görmek ister. Aynı ırktan başka bir köpeğe benzeyen bir resim, ne kadar ustaca boyanmış olursa olsun, sahibine yabancı gelir. Bu modülde kemiği, tüyü ve bakışı birer birer inceledin. Bu projede hepsini bir araya getirerek, bir sahibin bir bakışta «bu o» diyeceği bir portreyi, ilk görüşmeden teslime kadar adım adım kuracaksın.

Bağlam

Thomas Gainsborough, müzisyen bir dostunun iki köpeğini boyarken bir türü değil, bir aileyi resmediyordu. Tate Britain'ın N05844 numaralı eseri, Gainsborough'nun yaklaşık 1777 tarihli Pomeranyalı Dişi Köpek ve Yavrusu (Pomeranian Bitch and Puppy) adlı resimdir. 83,2 × 111,8 santimetrelik bu yağlı boya, dönemin tanınmış müzisyeni Carl Friedrich Abel'in evcil köpeklerini gösterir. Gainsborough, kendisi de müziğe tutkun bir ressam olarak Abel'le yakın dosttu; bu resim, bir evcil hayvanın yalnızca bir tür örneği olarak değil, belirli bir kişinin sevdiği belirli bir hayvan olarak resmedildiği portre geleneğinin bir örneğidir.

Resimde bir yetişkin Pomeranyalı ile yavrusu açık havada görülür. Gainsborough'nun serbest ve hızlı fırça darbeleri, kabarık kürkü tel tel çizmek yerine ışıkta yumuşayan kütleler olarak kurar; gözler ve burun ise daha küçük ve kesin dokunuşlarla belirlenir. Kürk dersinde gördüğün kütle anlayışı ve göz dersinde gördüğün tek, doğru yerdeki ışık, burada bir sipariş portresinin içinde bir araya gelir. Bu proje, benzer bir işi bugün bir evcil hayvan sahibi için nasıl üstlenebileceğini ele alıyor.

Ana anlatım

Sipariş nasıl başlar?

Sipariş brifi (commission brief), bir portre siparişinin başında hayvan sahibiyle konuşularak çıkarılan ve resmin konusunu, boyutunu, malzemesini, teslim tarihini ve sahibin beklentilerini kayda geçiren kısa belgedir. İlk görüşmede hayvanın adı, türü ve ırkı, yaşı, huyu, en sevdiği duruşu ve sahibin onda en çok neyi sevdiği sorulur. «En çok hangi hâlini hatırlamak istersiniz?» sorusu, çoğu zaman bir fotoğraftan çok daha fazlasını anlatır: kanepede kıvrılmış, kapıda bekleyen ya da bir oyuncağı taşıyan bir hayvan, aynı hayvanın üç farklı portresidir.

Brifte resmin boyutu, malzemesi, arka planın türü ve portrenin çerçevesi de belirlenir: yalnızca baş ve omuzlar mı, bütün beden mi, sade bir renkli fon mu, yoksa hayvanın evindeki sevdiği bir köşe mi? Teslim tarihi, ödeme aşamaları ve kaç ara onay olacağı da bu aşamada yazılır. Duvar resmi dersinde bir sözleşme ve tasarım onayı için gördüğün ilkeler, küçük ölçekli bir portre siparişinde de aynı biçimde işler.

Bazı siparişler bir anı portresidir. Anı portresi (memorial portrait), artık yaşamayan bir hayvanın, sahibinin elindeki fotoğraflardan ve anlattıklarından yola çıkılarak yapılan portresidir. Bu tür bir siparişte konuşmak ve dinlemek, resmin kendisi kadar önemlidir. Sahibin anlattığı küçük ayrıntılar, bir kulak kıvrımı, bir göz rengi ya da hep eğik tutulan bir baş, fotoğraflarda görünmese bile resme girebilir. Süreç boyunca nazik ve sabırlı olmak, taslakları sahibin hazır olduğu bir hızda göstermek gerekir.

Referans fotoğrafları portrenin temelidir. Sahibin gönderdiği fotoğraflar arasından, hayvanın göz hizasından ya da ona yakın bir açıdan çekilmiş, doğal ve yandan gelen bir ışıkla aydınlatılmış, keskin ve yüksek çözünürlüklü olanları seçmek gerekir. Flaşla çekilmiş fotoğraflarda, göz dersinde gördüğün gibi, gözler yapay bir ışıltıyla parlar ve kürkün hacmi düzleşir; yukarıdan çekilmiş fotoğraflarda ise baş büyür, bacaklar kısalır. Mümkünse hayvanı kendin fotoğraflamak en iyisidir: onu sakin bir anında, pencere ışığında, kendi göz hizasına inerek ve birçok kare çekerek. Referans kullanımı dersinde gördüğün gibi, birden çok fotoğraftan yararlanırken, örneğin gözleri bir fotoğraftan, duruşu öbüründen alırken, ışığın her iki kaynakta da aynı yönden geldiğine dikkat etmek gerekir.

Sahibin gönderdiği fotoğraflar çoğu zaman güzel anları gösterir ama bir portre için gereken bilgiyi taşımayabilir. Bu yüzden sahipten, seçilen ana fotoğrafa ek olarak, birkaç yardımcı fotoğraf istemek iyi bir alışkanlıktır: gözlerin yakın planı, başın yandan görünüşü, kulakların ve yüzdeki lekelerin açıkça görüldüğü bir kare ve hayvanın kürk rengini gün ışığında gösteren bir fotoğraf. Bu yardımcı fotoğraflar kompozisyona girmez, ama ana fotoğrafta gölgede kalan ya da bulanık görünen ayrıntıları çözmeye yarar. Bir listeyle istenen fotoğraflar, sahip için de işi kolaylaştırır; neyi, neden çekmesi gerektiğini bilir.

Kompozisyon nasıl kurulur ve onaylanır?

Çalışma, bir sayfaya çizilmiş birkaç küçük eskizle başlar. Aynı fotoğraftan yakın bir baş portresi, baş ve omuzlar, bütün beden ve arka planlı bir sahne gibi birkaç farklı kadraj denemek, sahibe seçenek sunar. Hayvanın baktığı yönde biraz daha fazla boşluk bırakmak, bakışa nefes alacak bir alan tanır. Arka plan, hayvanın rengiyle karşıtlık kuracak biçimde seçilir: açık tüylü bir hayvan orta ya da koyu bir fonda, koyu tüylü bir hayvan orta ya da açık bir fonda daha kolay okunur.

Poz da hayvanın kişiliğini anlatır. Başını dik tutup doğrudan izleyiciye bakan bir köpek dikkatli ve kendinden emin, başı bir yana eğik bir köpek meraklı, patileri üzerine çenesini dayamış bir köpek sakin ve dingin görünebilir; güneşte gözlerini yarı kapatmış bir kedi ise rahatlık anlatır. Sahibin anlattığı huyla uyuşan bir pozu seçmek, portreyi yalnızca benzer değil, tanıdık da kılar. Hayvanın göz hizasına yakın bir bakış açısı, izleyiciyi onunla aynı düzleme yerleştirir ve bakışın gücünü artırır.

Ara onay (interim approval), sipariş sürecinin belirli aşamalarında hayvan sahibinden alınan onaydır. Genellikle iki ara onay yeterlidir: biri kompozisyon eskizi için, biri boyamanın büyük ölçüde oturduğu bir aşamada. Kompozisyon onaylandıktan sonra büyük değişiklikler istenirse bunun ek bir iş olduğu brifte önceden belirtilmişse, iki taraf da neyi beklediğini bilir. Ara onayları yazılı ya da en azından bir mesajla kayda geçirmek, sonradan çıkabilecek yanlış anlamaları önler.

Onaylanan eskiz, ızgara yöntemi ya da seçtiğin başka bir aktarma yoluyla resim yüzeyine taşınır. Sonra hayvan anatomisi dersinde gördüğün sırayla kurulur: önce omurganın akışı, sonra baş, gövde ve kalçanın büyük hacimleri, ardından kemiklerin deri altından seçilen noktaları ve bacaklar. Bu yapı oturmadan kürke ve ayrıntıya geçmemek, portrenin sonradan düzeltilemeyecek bir oran hatası taşımasını önler.

Ayırt edici işaret (distinguishing mark), bir hayvanı aynı ırktan ve aynı renkten başka hayvanlardan ayıran bireysel özelliktir: bir göz çevresindeki leke, bir kulağın hafif kırık ucu, yüzdeki küçük bir asimetri, bir yara izi, ağızdan hep görünen bir diş ya da başın alışkanlıkla eğik tutulması. Bir sahibin bir portreye «bu o» demesini sağlayan çoğu zaman bu işaretlerdir. Brif görüşmesinde sahibe bunları sormak, fotoğraflarda aramak ve eskizde yerlerini işaretlemek, benzerliğin temelini kurar. Bir ırkın genel özelliklerini bilmek iyi bir başlangıçtır, ama portreyi kişisel kılan bu bireysel ayrıntılardır.

Boyama hangi sırayla ilerler?

Boyama, genel değer düzeniyle başlar. İnce bir alt katmanla hayvanın ve arka planın açık, orta ve koyu bölgeleri yerleştirilir; ışığın hangi yönden geldiği ve hayvanın en açık ve en koyu yerlerinin nerede olduğu baştan kararlaştırılır. Sonra tüy dersinde gördüğün sırayla kürk kurulur: önce büyük kütleler, onların ışık ve gölgesi, sonra tutamlar ve bölgeler, tüy yönü haritasına uyan fırça darbeleri; en son kenarlar ve seçilmiş teller.

Gözler, portrenin en dikkat isteyen bölümüdür ve çoğu zaman kürkün büyük kütleleri oturduktan sonra ayrıntılandırılır. Göz dersinde gördüğün gibi, göz bebeğinin biçimi, irisin rengi ve geçişleri, üst gölge ve iç köşedeki ayrıntılar kurulur; gözdeki parlak nokta ise en sona bırakılır ve iki gözün aynı pencereyi yansıttığı unutulmaz. Burun, ağız çevresi ve bıyıklar gözlerden sonra gelir. Bıyıklar ve en ince teller, resmin en son dokunuşları arasındadır.

Bazı sahipler, kendileriyle birlikte resmedilmek ister. Bu durumda portre bir çift portreye dönüşür ve sahibin yüzü ve elleri de aynı özenle kurulmalıdır. Portre derslerinde ten karışımları için gördüğün yöntem burada da geçerlidir: sahibin tenini tek bir hazır tonla değil, ışıktaki, yarı tondaki ve gölgedeki renkleri ayrı ayrı gözlemleyerek kurmak. Hayvanın kürkü ile sahibin teni birbirini etkiler: açık bir köpek kürkü, sahibin çenesine ya da eline sıcak bir yansıma düşürebilir; koyu bir kedi ise yanındaki ten üzerinde serin bir gölge bırakabilir. Koyu tenli bir sahip ile açık tüylü bir hayvan ya da açık tenli bir sahip ile koyu tüylü bir hayvan yan yana geldiğinde, değer aralığını baştan planlamak, ikisinin de biçimini okunur tutar. Bir figürün önemini tenin ya da kürkün değeri değil, senin kompozisyon ve vurgu kararın belirlemelidir.

Boyama sürerken sık sık geri çekilmek, resmi bir aynada ya da telefon ekranında ters çevirerek bakmak ve referans fotoğrafla yan yana karşılaştırmak, benzerlikteki küçük kaymaları yakalar. İkinci ara onay bu aşamada, resim büyük ölçüde oturmuşken ama ayrıntılar henüz bitmemişken alınır; böylece sahibin istediği küçük düzeltmeler kolayca yapılabilir.

Kürkün rengi konusunda fotoğraflara körü körüne güvenmemek gerekir. Telefon kameraları iç mekânın sarı ışığında beyaz bir kürkü sarımsı, gölgede ise mavimsi gösterebilir; kızıl bir kedinin tonu bir fotoğrafta turuncuya, bir başkasında kahverengiye kayabilir. Farklı ışıklarda çekilmiş fotoğrafları karşılaştırmak ve gerekirse sahibe «köpeğinizin kürkü bu iki tondan hangisine daha yakın?» diye sormak, rengi doğru tutturmanın en güvenilir yoludur. Kürk rengi bir hayvanın en tanıdık özelliklerinden biri olduğu için, burada yapılan küçük bir hata sahibin gözüne hemen çarpar.

Portre nasıl bitirilir ve teslim edilir?

Bir portreyi bitirmek, her yerini aynı ayrıntıyla işlemek değildir. Gözler, burun ve yüz en keskin ve en ayrıntılı bölgeler olarak kalırken, bedenin kenarları, arka plan ve kürkün uzak bölgeleri daha yumuşak ve daha az işlenmiş bırakılabilir. Bu kenar hiyerarşisi, izleyicinin gözünü önce yüze, sonra bedenin geri kalanına götürür. Son kontrol olarak resme uzaktan, izleyicinin bakacağı mesafeden bakmak ve bir sonraki fırça darbesinin resme ne katacağını sormak, aşırı işlemeyi önler.

Teslim dosyası (delivery file), bitmiş bir sipariş portresiyle birlikte hayvan sahibine verilen bilgilerin bütünüdür: kullanılan malzemeler, kuruma ve vernikleme süresi, bakım ve asma önerileri, varsa çerçeve bilgisi ve portrenin arkasına yazılan başlık, tarih ve imza. Yağlı boya bir portrenin tamamen kuruması zaman alır; bu yüzden vernikleme zamanı ve resmin kuruyana kadar nasıl korunacağı sahibe açıkça yazılır. Suluboya ya da kâğıt üzerine bir portre ise cam arkasında ve doğrudan güneş almayan bir yerde saklanmalıdır; kullanılan pigmentlerin ışık haslığı, özellikle hayvanın kürk renkleri ve varsa sahibin ten karışımları için, önceden gözetilmiş olmalıdır.

Portre teslim edilmeden önce yüksek çözünürlüklü bir fotoğrafı çekilir; bu fotoğraf hem sanatçının portfolyosu hem de bir onarım gerektiğinde bir kayıttır. Portrenin görüntüsünü sanatçının kendi tanıtımında ya da bir sergide kullanıp kullanamayacağı, brifte önceden konuşulmuş olmalıdır. Paketleme, köşelerin ve yüzeyin korunmasını gözetir; resim elden teslim ediliyorsa, sahibin ilk tepkisini görmek, sanatçı için de değerli bir andır.

Bazen teslimden sonra sahip küçük bir değişiklik ister: bir gözün rengi, bir lekenin biçimi ya da bir kulağın ucu. Brifte kaç düzeltmenin ücrete dahil olduğunu önceden yazmak, bu anı kolaylaştırır. Küçük ve makul bir düzeltme çoğu zaman memnuniyetle yapılır ve sahibin güvenini güçlendirir; kompozisyonun ya da pozun baştan değiştirilmesi ise yeni bir iş olarak konuşulur. Her iki durumda da isteği sakin biçimde dinlemek, gerekiyorsa referans fotoğrafa birlikte bakmak ve ne yapılacağını yazılı olarak teyit etmek, hem sanatçıyı hem de sahibi korur.

Uygulama

1. Malzeme: seçtiğin resim yüzeyi ve boyalar, bir eskiz defteri, referans fotoğrafları, gerekirse ızgara ya da aydınger; birkaç gün boyunca kısa ve uzun oturumlar planla.
2. Birinci oturum: hayvan sahibiyle ya da kendi hayvanın için bir sipariş brifi yaz; referans fotoğraflarını seç ya da çek ve hayvanın ayırt edici işaretlerini listele.
3. İkinci oturum: üç ya da dört küçük kompozisyon eskizi yap, arka planı ve kadrajı dene ve birini onay için seç.
4. Üçüncü oturum: onaylanan eskizi aktar; iskeleti, kütleleri ve genel değer düzenini kur; ayırt edici işaretlerin yerlerini belirle.
5. Dördüncü oturum: kürkü kütleden tellere doğru boya, gözleri ve burnu ayrıntılandır; sahip de resimdeyse tenini ışık, yarı ton ve gölge karışımlarıyla kur. İkinci ara onayı al.
6. Son oturum: kenar hiyerarşisini düzenle, ışık yansımalarını ve bıyıkları ekle, uzaktan kontrol et, portreyi fotoğrafla ve teslim dosyasını hazırla.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Sipariş kalitesinde bir evcil hayvan portresi. Böyle bir portre, sahibiyle yapılan bir görüşmeden doğan bir sipariş brifiyle başlar; iyi seçilmiş ya da özenle çekilmiş referanslar, küçük kompozisyon eskizleri ve ara onaylarla ilerler. Hayvan önce iskeleti ve kütleleriyle kurulur, sonra kürkü kütleden tellere, gözleri tek bir ışık kaynağının parıltısıyla canlandırılır; onu başka hayvanlardan ayıran işaretler benzerliği kurar, sahip de resimdeyse teni aynı özenle işlenir. Kenar hiyerarşisiyle bitirilen portre, bir teslim dosyasıyla sahibine ulaşır. Gainsborough'nun Abel için yaptığı Pomeranyalılar, bir evcil hayvan portresinin belirli bir kişinin belirli bir yoldaşı olduğunu yüzyıllardır hatırlatır. Ödevde kendi evcil hayvan portreni tamamlayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Evcil hayvan portresini tamamla.

1. Kendi hayvanın ya da bir tanıdığının hayvanı için bir sipariş brifi yaz; referans fotoğraflarını seç ya da çek ve ayırt edici işaretleri listele.
2. Birkaç kompozisyon eskizi yap, birini seç ve seçimini hayvanın sahibine göstererek bir ara onay al.
3. Portreyi iskeletten, değer düzeninden, kürkten ve gözlerden oluşan sırayla boya; sahip de resimdeyse tenini gözlemlenen karışımlarla kur ve boyamanın ortasında ikinci bir onay al.
4. Bitmiş portreyi, her oturumun fotoğraflarını ve teslim dosyasını birlikte sun.

Kendini değerlendir

• Oran ve Çizim: Hayvanın iskeleti ve oranları doğru mu; ayırt edici işaretler yerinde mi?
• Değer (Ton): Değer düzeni hayvanı ve varsa sahibi fondan ayırıyor mu; ten ve kürk birbirini okunur tutuyor mu?
• Kenar ve Ayrıntı: Gözler ve yüz en keskin bölge mi; kenarlar uzaklara doğru yumuşuyor mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Teslim dosyası, oturum fotoğrafları ve portre özenle mi sunuldu?

Kendini sına

1. Bir evcil hayvan portresinde benzerliği en çok ne sağlar?

• A) Hayvanın ırkının genel özellikleri.
• B) Arka planın rengi.
• C) Hayvanı aynı ırktan başka hayvanlardan ayıran ayırt edici işaretler.
• D) Resmin büyüklüğü.

2. Referans fotoğrafı seçerken neden flaşlı fotoğraflardan kaçınılır?

• A) Flaş gözlerde parlak ışıltılar yaratır ve kürkün hacmini düzleştirir.
• B) Flaşlı fotoğraflar her zaman bulanıktır.
• C) Flaş renkleri daha doğru gösterir.
• D) Flaşlı fotoğraflar telifli olur.

3. Ara onay ne zaman alınır?

• A) Yalnızca teslimde.
• B) Kompozisyon eskizinde ve boyamanın büyük ölçüde oturduğu bir aşamada.
• C) Hiç alınmaz.
• D) Yalnızca ödeme alındığında.

4. Sahip de resimdeyse teni nasıl kurulur?

• A) Tek bir hazır tonla.
• B) Hayvanın kürk rengiyle aynı renkle.
• C) Hiç boyanmaz.
• D) Işıktaki, yarı tondaki ve gölgedeki renkleri ayrı ayrı gözlemleyerek.

5. Gainsborough'nun Pomeranyalı Dişi Köpek ve Yavrusu kimin köpeklerini gösterir?

• A) Müzisyen Carl Friedrich Abel'in.
• B) Kraliyet ailesinin.
• C) Ressamın kendisinin.
• D) Bilinmeyen bir sokak köpeğinin.

Cevaplar

1. C — Irk bir başlangıçtır; sahibin «bu o» demesini leke, kulak ya da duruş gibi bireysel ayrıntılar sağlar.
2. A — Flaş, gözün arkasındaki yansıtıcı katmanı parlatır ve kürkteki ışık gölge geçişlerini siler.
3. B — İki ara onay, büyük değişikliklerin son aşamaya kalmadan konuşulmasını sağlar.
4. D — Ten, ışık ve gölgede farklı renkler taşır; tek bir tonla yüz düzleşir.
5. A — Resim, Gainsborough'nun dostu olan müzisyen Abel'in evcil köpeklerini gösterir.

Referans görseller

• Özgün çekim: bir sipariş brifi görüşmesi; referans fotoğraflarının seçimi; göz hizasında, doğal ışıkta hayvan fotoğrafı çekmek.
• Özgün çekim: küçük kompozisyon eskizleri, ayırt edici işaretlerin listesi, ara onay.
• Özgün çekim: iskeletten değer düzenine, kürke ve gözlere ilerleyen portre; sahibiyle birlikte resmedilen bir hayvanda farklı tenlerin kurulması; teslim dosyası.

Sonraki derse köprü

Bitmiş bir evcil hayvan portresi, çoğu zaman yalnızca bir resim değil, bir işin başlangıcıdır. Sonraki derste bu tür portreleri düzenli siparişlere dönüştürmenin yollarını ele alıyoruz: fiyatlandırmayı, iletişimi, portfolyoyu ve bir sanatçının kendi zamanını ve emeğini nasıl koruyacağını.