Öğrenme hedefi
Fotoğraf referansının kısıtlarını bilip onu bilinçli kullanabileceksin. Bir fotoğrafın ışığı, değerleri, renkleri ve derinliği gözden farklı kaydetmesinin nedenlerini açıklayabilecek; gölgelerin siyaha, ışıkların beyaza kırpıldığı yerleri ve otomatik ayarların renkleri nasıl kaydırdığını fark edebilecek; bir fotoğrafı kopyalamak yerine değerlerini ve renklerini gözleminle düzelterek bir resme dönüştürebilecek ve açık havada kendi referans fotoğraflarını daha yararlı biçimde çekebileceksin.
Kanca
Fotoğraf size neden yalan söyler?
Güneşli bir öğleden sonra bir ağacın altında dur. Gölgenin içinde çimenlerin yeşilini, gövdenin dokusunu, uzaktaki evin pencerelerini görürsün; gökyüzü parlak ama mavidir. Şimdi aynı görüntünün fotoğrafını çek. Gölge simsiyah bir leke, gökyüzü bembeyaz bir boşluk olabilir. Fotoğraf bir kayıt gibi görünür, ama gözünün gördüğünü değil, bir makinenin kaydedebildiğini gösterir. Aradaki fark, fotoğraftan resim yapan birinin bilmesi gereken şeydir.
Bağlam
Londra'daki ulusal koleksiyonda İngiliz ressam Walter Sickert'in 1932 tarihli Miss Earhart'ın Gelişi bulunur: tuval üzerine yağlı boya, 71,7 × 183,2 santimetre. Resim, pilot Amelia Earhart'ın Atlantik uçuşunun ardından bir hava alanına varışını gösterir: bir uçak kanadının gölgesinde, yağmur altında, şemsiyeler ve paltolar arasında bir kalabalık; pilot arka planda soluk bir yüz olarak seçilir. Kalın, köşeli yağmur damlaları beyaz empastoyla boyanmıştır.
Tate'in araştırma yayınına göre Sickert bu resmi, 23 Mayıs 1932'de Daily Sketch gazetesinin ön sayfasında yayımlanan bir basın fotoğrafına dayanarak yaptı ve fotoğrafın yayımlanmasından yalnızca yedi gün sonra sergiledi. Aynı kaynak, Sickert'in fotoğraftan resim yapmasının hem kendi döneminde hem sonradan hem eleştirildiğini hem de övüldüğünü aktarır. Sickert fotoğrafı kopyalamamış, onu bir malzeme olarak kullanıp üzerine kendi değerlerini, fırçasını ve yağmurunu koymuştur. Kancadaki soruya bu resim bir yanıt önerir: fotoğraf yalan söylediğinde, ressam onu düzeltebilir.
Ana anlatım
Fotoğraf gözden nasıl farklı görür?
Göz, bir sahneye bakarken sürekli hareket eder ve her bölgeye bakarken kendini o bölgenin ışığına uyarlar: gölgeye baktığında gölgedeki ayrıntıyı, gökyüzüne baktığında gökyüzünün rengini görür. Beyin bu bakışları tek bir görüntüde birleştirir. Bir fotoğraf makinesi ise sahneyi tek bir pozlamayla, tek bir anda kaydeder. Dinamik aralık (dynamic range), bir makinenin tek bir görüntüde ayrıntıyla kaydedebildiği en koyu ile en açık değer arasındaki aralıktır. Güneşli bir manzarada sahnenin değer aralığı, bir fotoğrafın tek pozlamada kaydedebileceğinden genellikle daha geniştir.
Bunun sonucunda fotoğraf bazı değerleri kırpar. Kırpılmış değer (clipped value), makinenin aralığının dışında kaldığı için ayrıntısı kaybolan bölgedir: gölgeler düz bir siyaha, parlak gökyüzü ya da beyaz bir duvar düz bir beyaza dönüşür. Göz bu bölgelerde ayrıntı ve renk görürken, fotoğraf onları boş lekeler olarak verir. Bir fotoğrafı olduğu gibi kopyalayan bir ressam, bu boş lekeleri de resmine taşır.
Renkler de değişir. Beyaz dengesi (white balance), bir makinenin ışığın rengini «nötr» kabul edip bütün renkleri buna göre kaydırmasıdır. Otomatik beyaz dengesi, akşamın sıcak ışığını ya da sabahın serin ışığını kısmen «düzeltebilir»; sonuçta fotoğraf o saatin havasını gözün gördüğünden daha nötr gösterir. Gölgelerdeki renkler de çoğu zaman fotoğrafta ya aşırı mavi ya da renksiz bir griye döner.
Son olarak mercek ve derinlik vardır. Mercek bozulması (lens distortion), geniş açılı bir merceğin yakındaki nesneleri büyütüp uzaktakileri küçültmesi ya da düz çizgileri kenarlarda eğmesidir. Telefoto bir mercek ise uzaklıkları sıkıştırır ve katmanları birbirine yaklaştırır. Fotoğraf tek bir noktadan, tek bir gözle bakar; iki gözle görülen derinliğin bir kısmını kaybeder. Bu yüzden fotoğraftan yapılan resimler, dikkat edilmezse düz ve sıkışık görünebilir.
Fotoğraf nasıl bilinçli kullanılır?
Referans fotoğraf (reference photo), bir resim için bilgi kaynağı olarak kullanılan, ama kopyalanmayan bir fotoğraftır. Onu bilinçli kullanmanın ilk adımı, kırpılmış değerleri bulmaktır. Fotoğrafa bakıp düz siyah ve düz beyaz bölgeleri işaretle ve bu bölgelerde gerçekte ne olduğunu hatırlamaya ya da tahmin etmeye çalış: gölgedeki çimenin yeşili, gökyüzündeki mavinin açılışı. Resimde bu bölgelerin değerini açar ya da koyulaştırır, içlerine renk ve biraz ayrıntı koyarsın.
İkinci adım, rengi gözleminle düzeltmektir. Fotoğrafı çektiğin anın ışığını hatırla: sıcak bir akşam mıydı, serin bir sabah mı? Fotoğraf bu havayı nötrleştirdiyse, resmin renk anahtarını o saatin ışığına göre yeniden kurarsın. Mümkünse fotoğrafı çektiğin yerde kısa bir renk eskizi de yapmak, bu hatırlamayı güvenilir kılar; atölyede fotoğrafla birlikte bu eskize bakarsın.
Üçüncü adım, fotoğrafı kopyalamak yerine yorumlamaktır. Kadrajı sadeleştirebilir, dikkati dağıtan bir öğeyi çıkarabilir, bir ağacı kaydırabilirsin. Fotoğrafın bir ayrıntıyı her yerde aynı netlikte göstermesine uymak zorunda değilsin; öğrendiğin gibi ayrıntıyı odak noktasına ayırıp geri kalanı sadeleştirebilirsin.
Kendi referans fotoğraflarını çekerken de birkaç alışkanlık işe yarar. Aynı sahnenin bir fotoğrafını ışıklara göre, bir başkasını gölgelere göre pozlamak, iki uçtaki ayrıntıyı ayrı ayrı kaydeder. Geniş açıdan kaçınıp gözünün gördüğüne yakın bir açıyla çekmek, perspektif bozulmasını azaltır. Fotoğrafa bakarken, sahnede kendi gözünle gördüğünü birkaç kısa notla yanına yazmak da unuttuklarını hatırlamana yardım eder.
Fotoğrafın değer kırpması tenleri de etkiler. Parlak bir manzarada makinenin otomatik pozlaması sahnenin ortalamasını hedeflediğinde, gölgede duran koyu bir tenin ayrıntısı siyaha kaybolabilir; güçlü güneşte açık bir tenin ışıklı bölgeleri ise beyaza kırpılabilir. İki durumda da fotoğraf, tenin gerçekte taşıdığı alt tonları ve geçişleri silebilir. Figürlü bir manzarayı fotoğraftan boyarken figürün teni için ayrı bir pozlama yapmak ya da o anki gözlemini not etmek, fotoğrafın kaybettiği tonları resme geri getirir; tenleri fotoğraftaki düz lekelere göre değil, gördüğün değerlere göre kurmak gerekir.
Uygulama
- Malzeme: kendi çektiğin güneşli bir manzara fotoğrafı, basılı ya da ekranda; aynı sahneyi hatırlayabileceğin notlar ya da bir renk eskizi; küçük bir pano, sınırlı bir palet, iki fırça. Kırk dakika ayır.
- Fotoğrafı siyah beyaza çevir ve düz siyah ile düz beyaz olan bölgeleri bir kâğıt üzerinde işaretle; bunlar kırpılmış değerlerdir.
- Fotoğrafı birkaç tonla kabaca kâğıda aktar, ama kırpılmış bölgelerin değerlerini düzelt: gölgeleri bir iki adım aç, gökyüzünü düz beyaz yerine açık bir değerde tut.
- Resmi boya: renk anahtarını fotoğrafın değil, fotoğrafı çektiğin anın ışığına göre kur; gölgelere renk, gökyüzüne ton koy.
- Bitince resmi fotoğrafla yan yana koy ve hangi bölgelerde fotoğraftan bilerek ayrıldığını not et.
Sık yapılan hatalar
Yaygın yanlışFotoğrafın siyah gölgelerini ve beyaz göklerini olduğu gibi kopyalamak.
Bunlar çoğu zaman makinenin kırptığı değerlerdir. Gözünün gördüğü ayrıntıyı ve rengi bu bölgelere geri getir.
Yaygın yanlışFotoğrafın renklerine güvenmek.
Otomatik beyaz dengesi ışığın rengini nötrleştirebilir. Renk anahtarını fotoğrafı çektiğin anın ışığına göre kur.
Yaygın yanlışFotoğrafı bir kaynak değil, hedef olarak görmek.
Fotoğrafı birebir kopyalamak resmi düz ve sıkışık bırakabilir. Onu bir bilgi kaynağı olarak kullan, kadrajı ve ayrıntıyı yorumla.
Kapanış
Fotoğraf size neden yalan söyler? Çünkü gözün her bölgeye ayrı ayrı uyum sağlayarak gördüğünü tek bir pozlamaya sığdırmak zorundadır. Dinamik aralığın dışında kalan gölgeler siyaha, ışıklar beyaza kırpılır; otomatik beyaz dengesi ışığın rengini nötrleştirir; mercek derinliği sıkıştırır ya da bozar. Fotoğraf yine de değerli bir kaynaktır, yeter ki kopyalanmasın: kırpılmış değerler düzeltilir, renk anahtarı gözleme göre kurulur, kadraj ve ayrıntı yorumlanır. Sickert'in Miss Earhart'ın Gelişi, bir basın fotoğrafının bir ressamın elinde nasıl başka bir şeye dönüşebildiğini gösterir. Ödevde bir fotoğrafı değerlerini düzelterek boyayacaksın.
Kavram sözlüğü
| Türkçe | İngilizce | Kısa tanım |
|---|---|---|
| Dinamik aralık | Dynamic range | Bir makinenin tek görüntüde ayrıntıyla kaydedebildiği en koyu ile en açık değer arasındaki aralık |
| Kırpılmış değer | Clipped value | Makinenin aralığı dışında kaldığı için düz siyaha ya da düz beyaza dönüşen, ayrıntısı kaybolan bölge |
| Beyaz dengesi | White balance | Makinenin ışığın rengini nötr kabul edip renkleri buna göre kaydırması |
| Mercek bozulması | Lens distortion | Merceğin yakın ve uzak nesnelerin boyutlarını ya da düz çizgileri gözden farklı göstermesi |
| Referans fotoğraf | Reference photo | Bir resim için bilgi kaynağı olarak kullanılan, ama kopyalanmayan fotoğraf |
Ödev
Bir fotoğrafı değerlerini düzelterek boya.
- Kendi çektiğin, güneşli bir günde, belirgin gölgeleri ve açık bir gökyüzü olan bir manzara fotoğrafı seç; mümkünse aynı yeri bir kez daha gözlemle.
- Fotoğrafın siyah beyaz kopyasında kırpılmış değerleri işaretle ve düzeltilmiş bir değer eskizi yap.
- Resmi, düzeltilmiş değerlere ve fotoğrafı çektiğin anın ışığına göre kurduğun bir renk anahtarına göre boya.
- Resmi fotoğrafla yan yana koy; en az üç bölgede fotoğraftan neden ve nasıl ayrıldığını kısa notlarla yaz.
Kendini değerlendir
- Değer (Ton): Fotoğraftaki kırpılmış bölgeler resimde ayrıntı ve ton taşıyor mu?
- Teknik ve Malzeme: Renk anahtarı fotoğrafın değil, o anın ışığına göre mi kuruldu?
- Kompozisyon: Kadraj ve ayrıntı fotoğraftan bağımsız olarak, resmin ihtiyacına göre mi düzenlendi?
- Fotoğraf seni en çok hangi bölgede yanıltıyordu?
Kendini sına
1. Güneşli bir manzaranın fotoğrafında gölgeler neden simsiyah görünebilir?
- A) Gölgeler gerçekte siyah olduğu için.
- B) Makinenin dinamik aralığının dışında kaldıkları için kırpıldıkları için.
- C) Fotoğraf kâğıdı koyu olduğu için.
- D) Göz gölgeleri göremediği için.
2. Otomatik beyaz dengesi bir akşam fotoğrafını nasıl etkileyebilir?
- A) Akşamın sıcak ışığını kısmen nötrleştirerek daha az sıcak gösterebilir.
- B) Daha sıcak yapar.
- C) Hiç etkilemez.
- D) Siyah beyaz yapar.
3. Geniş açılı bir mercek neye yol açabilir?
- A) Uzaklıkları sıkıştırmaya.
- B) Renkleri doygunlaştırmaya.
- C) Yakındaki nesneleri büyütüp uzaktakileri küçültmeye ve kenarlarda çizgileri eğmeye.
- D) Hiçbir değişikliğe.
4. Bir referans fotoğrafı bilinçli kullanmanın ilk adımı nedir?
- A) Fotoğrafı büyütmek.
- B) Fotoğrafı ızgarayla kopyalamak.
- C) Renkleri daha doygun yapmak.
- D) Kırpılmış değerleri bulup resimde düzeltmek.
5. Parlak bir manzarada gölgede duran koyu tenli bir figür fotoğrafta nasıl kaybolabilir?
- A) Tenin ayrıntısı siyaha kırpılarak.
- B) Beyaza dönerek.
- C) Maviye çalarak.
- D) Hiç kaybolmaz.
Cevaplar
- B — Makine tek pozlamada sahnenin bütün değer aralığını kaydedemez; en koyu bölgeler düz siyaha düşer.
- A — Makine ışığın rengini nötr kabul etmeye çalışır; akşamın sıcaklığı kısmen silinebilir.
- C — Geniş açılı mercek perspektifi abartır ve kenarlarda düz çizgileri bükebilir.
- D — Fotoğrafın boş bıraktığı bölgeleri bulmak, onlara gözlemle ton ve renk geri getirmenin başlangıcıdır.
- A — Otomatik pozlama sahnenin ortalamasına göre ayarlandığında gölgedeki koyu değerler kırpılabilir.
Referans görseller
- Özgün fotoğraf: aynı güneşli sahnenin gölgelere ve ışıklara göre pozlanmış iki fotoğrafı yan yana.
- Özgün fotoğraf: bir fotoğrafın siyah beyaz kopyasında işaretlenmiş kırpılmış bölgeler.
- Özgün fotoğraf: aynı sahnenin otomatik ve sabit beyaz dengesiyle çekilmiş iki fotoğrafı; akşam ışığının sıcaklık farkı.
Sonraki derse köprü
Manzara modülü, bir fotoğrafın ne kaydedebildiği ve ne kaydedemediği sorusuyla kapanıyor. Sonraki modülde manzaradan insana geçiyoruz: insan bedeninin oranlarını, bir figürü kafa ölçüsüyle kurmayı ve bedenin neden belli bir düzene göre bölündüğünü ele alıyoruz.