Tuval hazırlama ve imprimatura

Öğrenme hedefi

Bir tuvali yağlı boya için hazırlayıp üzerine renkli bir zemin sürebileceksin. Tuvalin katmanlarını, yani kumaşı, tutkal katmanını ve astarı tanıyacak; geleneksel hayvan tutkalı ile bugünkü akrilik gesso arasındaki farkı ve hangi malzemenin hangisiyle uyuştuğunu açıklayabilecek; yağlı boyada imprimaturanın nasıl sürüleceğini, rengini neye göre seçeceğini ve beyaz yüzeyin değer yargısını nasıl yanılttığını gerekçeleriyle anlatabileceksin.

Kanca

Beyaz tuval korkusu nasıl yenilir?

Yeni gerilmiş, bembeyaz bir tuvalin karşısında durmak tuhaf bir duygu uyandırabilir. Yüzey kusursuzdur ve ilk fırça darbesi onu bozacakmış gibi gelir. Ama bu duygunun bir de teknik yanı var: beyaz yüzey, üzerine sürdüğün her rengi olduğundan koyu gösterir ve ilk dakikalarda verdiğin değer kararlarını yanıltır. Belki de korku, tuvalin kendisinden değil, onun rengindendir.

Bağlam

Peter Paul Rubens'in 1636–1637 dolaylarında yaptığı küçük bir yağlı eskizi, Aurora, Kephalos'u Kaçırıyor, bugün Londra'da, National Gallery koleksiyonundadır. Meşe panel üzerine yapılan resim 30,8 × 48,5 santimetre boyutundadır ve İspanya Kralı IV. Felipe'nin Madrid yakınlarındaki av köşkü için ısmarladığı bir dizinin tasarım denemesidir.

Rubens'in yağlı eskizleri üzerine yapılan teknik araştırmalar, ressamın bu panelleri çoğunlukla açık, pürüzsüz bir astarla hazırladığını ve üzerine saydam gri ya da açık kahve bir ara katman sürdüğünü gösterir. Bu katman fırçayla dikey, yatay ve çapraz vuruşlarla atılmıştır ve resim bittikten sonra bile yer yer görünür kalır. Rubens bu çizgili zemini figürlerin ve manzaranın çevresinde bir hava ve derinlik duygusu yaratmak için kullanmıştır. Kısacası beyaz yüzey, Rubens'in resme başladığı yüzey değildi.

Ana anlatım

Tuval hangi katmanlardan oluşur?

Hazır bir tuval tek bir şey gibi görünür, ama aslında üç katmandan oluşur. En altta kumaş vardır: pamuk ya da keten. Onun üstünde tutkal katmanı (size) bulunur; görevi kumaşın liflerini kapatıp yağın onlara ulaşmasını önlemektir. En üstte ise astar (ground) yer alır: boyanın tutunacağı, rengi ve dokusu belirli bir yüzey. Resim bu üç katmanın üzerinde durur ve her biri resmin ömrünü etkiler.

Geleneksel yöntemde kumaş, ısıtılarak eritilmiş hayvan tutkalıyla, en bilineni tavşan derisi tutkalıyla kaplanır ve üzerine yağlı bir astar sürülür. Tutkal kuruyunca büzüşür, tuvali gergin ve pürüzsüz yapar. Ama bu tutkal havadaki nemi çeker; nem arttıkça şişer, azaldıkça büzülür. Günümüz konservatörlerinin bir bölümü, bu sürekli hareketi yağlı boya tablolardaki çatlakların önemli nedenlerinden biri olarak görür. Bu yüzden bugün nemden çok daha az etkilenen sentetik tutkal katmanları da kullanılır.

Bugün satılan hazır tuvaller ise genellikle akrilik gesso (acrylic gesso) ile astarlanır. Akrilik gesso, akrilik bir bağlayıcıda tebeşir ve titanyum beyazı gibi dolgulardan oluşur; hem tutkal katmanı hem astar görevi görür ve yağlı boya da, akrilik de kabul eder. Tek bir uyum kuralı var: akrilik gesso hayvan tutkalının üzerine sürülmez, çünkü ıslak akriliğin kimyası tutkalı yeniden çözebilir. Bir de sıra kuralı: yağlı boyanın üstüne akrilik sürmek güvenli değildir, akrilik yağlı yüzeye iyi tutunmaz. Akrilik altta, yağlı üstte olabilir; tersi olmaz.

Tuval nasıl astarlanır?

Hazır astarlı bir tuval satın aldığında ek bir astar zorunlu değildir, ama bazı ressamlar fabrika astarını ince bulur ve bir iki kat daha sürer. Ham bir kumaşı ya da bir ahşap paneli astarlamak da aynı adımları izler. Gessoyu gerekiyorsa biraz suyla açarak geniş, yassı bir fırçayla tek, ince bir tabaka olarak yay. Kat kuruduktan sonra ikincisini ilkine dik yönde sür; bu çapraz vuruşlar yüzeyi eşit kaplar. Üç dört ince kat, tek kalın kattan daha düzgün ve daha sağlam bir yüzey verir.

Katlar arasında yüzeyi ince bir zımpara kâğıdıyla hafifçe zımparalamak, pürüzsüz bir yüzey isteyenler için bir seçenektir. Dokulu bir yüzey istiyorsan zımparayı atlayabilir ya da son katı daha kalın ve belirgin fırça izleriyle sürebilirsin. Hangisi daha iyi değil, hangisi yapmak istediğin resme uygun, ona bakmak gerekir: ince ayrıntılı bir portre pürüzsüz bir yüzeyde, kalın ve serbest bir manzara dokulu bir yüzeyde farklı davranır. Zımparalarken toz kaldırmamak için maske kullanmak ve tozu ıslak bir bezle almak atölye güvenliğinde gördüğümüz alışkanlıkların devamıdır.

İmprimatura nasıl sürülür ve rengi nasıl seçilir?

İmprimatura (imprimatura), astarın üzerine sürülen ince, saydam ya da yarı saydam renkli katmandır. Akrilik dersinde bunu suyla seyreltilmiş bir boyayla yapmıştın; yağlı boyada ise katman kuralını hesaba katman gerekir. İmprimatura resmin en alt boya katmanıdır ve bu yüzden en yağsız katman olmalıdır. Solventsiz çalışıyorsan tüpten çok az boya al, yağ ekleme ve bir bezle tuvale ovarak ince bir film bırak. Bezle yüzeyi silerek tonu açabilir, istediğin yerde astarın beyazını yeniden ortaya çıkarabilirsin. İmprimatura akrilikle de yapılabilir: akrilik hızla kurur ve üzerine yağlı boya güvenle sürülür. Yağlı bir imprimatura ise dokunuşta yapışmayacak kadar kuruyunca üzerine çalışılır.

Rengi seçerken iki şeye bakılır: değer ve sıcaklık. Değer açısından yararlı bir seçenek orta ton zemindir (middle-tone ground): ne çok açık ne çok koyu olduğu için hem açık hem koyu değerleri aynı anda görmeni sağlar. Beyaz bir yüzeyde ilk sürdüğün orta ton koyu görünür ve resmi fazla açık tutmaya eğilimli olursun. Orta tonda bir zeminde ise açık değerleri yukarı, koyu değerleri aşağı doğru kurarsın ve ilk dakikadan dengeli bir değer düzeni başlar. Beyaz tuval korkusunun teknik çözümü budur: tuval artık beyaz değildir ve ilk darbe onu bozmaz, ona eklenir.

Sıcaklık açısından bakarsan, sıcak bir toprak zemin, üstüne gelen serin renklerin arasından görünerek karşıtlık kurar; serin, grimsi ya da yeşile çalan bir zemin ise sıcak renkleri öne çıkarır. Portrede zemin rengi ten tonlarıyla da ilişki kurar. Açık bir tenin altındaki sıcak bir zemin, ince boyanmış gölgelerden sızarak tene sıcaklık katabilir. Koyu bir ten için daha koyu, zengin bir toprak zemin, açık yansımaları ve parlamaları yukarı doğru kurmayı kolaylaştırır. Zeytin alt tonlu bir tende serin bir gri zemin, ten renginin yeşile çalan yanını destekleyebilir. Bunlar kural değil, deneyerek sınayacağın seçeneklerdir.

Uygulama

1. Malzeme: ham ya da hazır astarlı küçük bir tuval veya panel, akrilik gesso, geniş yassı bir fırça, ince zımpara kâğıdı, bir toprak rengi boya (örneğin yanık sienna ya da ham umber), bez. Kurumalar için bir iki gün ayır.
2. Gessoyu gerekiyorsa biraz suyla açıp tuvale ince bir kat sür; kuruyunca ikinci katı dik yönde sür. Üçüncü katla yüzeyi tamamla ve istersen katlar arasında hafifçe zımparala.
3. Gesso tamamen kuruyunca tuvali ortadan ikiye böl. Sol yarıyı beyaz bırak, sağ yarıya çok az yanık sienna al ve bezle ovarak orta tonda ince bir imprimatura sür.
4. İmprimatura kuruyunca iki yarıya da aynı küçük nesneyi, örneğin bir yumurtayı, aynı üç değerle boya: bir gölge, bir orta ton, bir ışık.
5. İki yarıyı uzaktan karşılaştır: hangisinde değerleri daha doğru tahmin ettin, hangisinde gölge fazla koyu ya da ışık fazla sönük kaldı?

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Beyaz tuval korkusu nasıl yenilir? Tuvali beyaz bırakmayarak. Tuval kumaştan, tutkal katmanından ve astardan oluşur; akrilik gesso bugün bu işin büyük bölümünü tek başına görür, hayvan tutkalı ise nemle hareket ettiği için dikkat ister. Astarın üzerine ince, yağsız bir imprimatura sürdüğünde beyaz yüzey orta tonlu bir zemine dönüşür. Artık ilk darbe kusursuz bir yüzeyi bozmaz; değerleri ortadan yukarı ve aşağı doğru kurmaya başlarsın. Rubens'in çizgili gri zemini bunun eski bir örneğidir. Ödevde bir tuvali kendin astarlayacak ve üzerine kendi seçtiğin rengi süreceksin.

Kavram sözlüğü

Ödev

Bir tuvali astarla ve imprimatura uygula.

1. Ham bir kumaşı ya da küçük bir paneli seç; hazır astarlı bir tuval kullanıyorsan üzerine iki kat daha gesso sür.
2. Gessoyu en az üç ince katta, her katı bir öncekine dik yönde sürerek tamamla ve pürüzsüz ya da dokulu yüzeyden birini bilinçli olarak seç.
3. Yapmayı düşündüğün resmin konusunu ve ışığını yaz, bu konuya uygun bir imprimatura rengi ve değeri seç; seçiminin gerekçesini iki cümleyle not et.
4. İmprimaturayı yağ eklemeden, bezle ovarak ince bir film olarak sür ve kuruma süresini kaydet.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Gesso katları ince, eşit ve çatlaksız mı; imprimatura yağsız ve ince bir film olarak mı kaldı?
• Değer (Ton): Seçtiğin zemin orta tonda mı; açık ve koyu değerlerin ikisine de yer bırakıyor mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Yüzey seçimini ve renk gerekçeni açıkça not ettin mi?
• Beyaz ve renkli zeminli iki yarıdan hangisinde çalışmak sana daha rahat geldi ve neden?

Kendini sına

1. Tuvalde tutkal katmanının görevi nedir?

• A) Tuvale renk vermek.
• B) Boyanın daha hızlı kurumasını sağlamak.
• C) Kumaşın liflerini kapatıp yağın onlara ulaşmasını önlemek.
• D) Tuvali daha ağır yapmak.

2. Akrilik gesso hangi yüzeyin üzerine sürülmemelidir?

• A) Hayvan tutkalıyla kaplanmış bir kumaşın.
• B) Ham pamuklu kumaşın.
• C) Ahşap bir panelin.
• D) Önceden akrilik gessoyla astarlanmış bir tuvalin.

3. Yağlı boyada imprimatura neden yağsız olmalıdır?

• A) Daha parlak görünmesi için.
• B) Resmin en alt boya katmanı olduğu için katman kuralı gereği.
• C) Tuvale daha iyi yapışmaması için.
• D) Rengini kaybetmesi için.

4. Beyaz bir yüzeyde ilk sürdüğün orta ton nasıl görünür?

• A) Olduğundan daha açık.
• B) Olduğu gibi.
• C) Renksiz.
• D) Olduğundan daha koyu; bu da resmi fazla açık tutmaya yol açabilir.

5. Koyu bir ten için daha koyu, zengin bir toprak zemin neyi kolaylaştırabilir?

• A) Açık yansımaları ve parlamaları yukarı doğru kurmayı.
• B) Tenin daha açık görünmesini.
• C) Katman kuralını atlamayı.
• D) Gessoyu hiç kullanmamayı.

Cevaplar

1. C — Tutkal katmanı olmadan yağ liflere işler ve onları yıllar içinde zayıflatır.
2. A — Islak akrilik hayvan tutkalını yeniden çözebilir ve astar kabarıp çatlayabilir.
3. B — En alttaki katman en yağsız olursa üstteki katmanlar yağ oranını güvenle artırabilir.
4. D — Beyazın yanında her değer koyulaşır; orta tonlu bir zemin bu yanılgıyı azaltır.
5. A — Koyu bir zemin gölge değerlerini hazır verir; ressam ışıkları ondan yukarı doğru kurar.

Referans görseller

• Özgün fotoğraf: bir tuvalin kesiti gibi düzenlenmiş üç şerit; ham kumaş, tutkal katmanı, astar.
• Özgün fotoğraf: aynı yumurta beyaz ve orta tonlu iki zeminde, aynı üç değerle boyanmış.
• Özgün fotoğraf: sıcak toprak, serin gri ve koyu kahve üç imprimatura üzerinde açık, orta ve koyu üç ten karışımı.

Sonraki derse köprü

Artık üzerine çalışılmaya hazır, renkli bir zeminin var. Sonraki derste bu zeminin üzerinde katmanları günlerce beklemeden, ıslak boyanın üzerine ıslak boya sürerek bir resmi tek oturuşta başlatıp bitirmenin yolunu göreceğiz.