Malzemeler

Öğrenme hedefi

Yağlı boyaya başlamak için gereken temel malzeme setini kendin seçebileceksin. Öğrenci kalitesi ile sanatçı kalitesi boya arasındaki farkı, küçük bir paletin hangi tüplerle kurulabileceğini, kıl ve sentetik fırçaların hangi işe yaradığını, palet bıçağının ve paletin rolünü, üzerine boyanabilecek astarlı yüzeyleri tanıyacak; neyin ilk gün gerekli olduğunu, neyin sonraya bırakılabileceğini gerekçesiyle ayırabileceksin.

Kanca

Başlamak için gerçekte neye ihtiyacınız var?

Bir sanat malzemeleri dükkânının yağlı boya rafının önünde durduğunu düşün. Yüzlerce renk, onlarca medium, farklı biçimlerde fırçalar, şişeler, kutular. Hepsinin bir kullanımı var ve hepsi sana bir şey vaat ediyor. Ama ilk yağlı boya resmin için rafın küçük bir bölümü yeter. Asıl soru neyi alacağın değil, neyi şimdilik almayacağın.

Bağlam

Washington'daki Ulusal Sanat Galerisi'nde (National Gallery of Art) Hollandalı ressam Judith Leyster'in yaklaşık 1630 tarihli Otoportre'si bulunur: tuval üzerine yağlı boya, 74,6 × 65,1 santimetre. Leyster şövalesinin önünde, izleyiciye dönmüş gülümserken görünür. Sağ elinde bir fırça tutar; sol elinde tahta bir palet, yirmi kadar fırçadan oluşan bir demet ve bir bez vardır.

Tablo yüzyıllarca Frans Hals'a atfedildi ve ancak 1949'da müzeye girdiğinde Leyster'e ait olduğu kabul edildi. Resmin küçük bir ayrıntısı bu dersin konusuna dokunur: yirmi fırçalık demete ve renkleri kenara dizilmiş palete rağmen, bir ressamın bir oturumda asıl kullandığı araçlar birkaç taneydi. Gerisi, işin farklı anlarında elin altında olsun diye oradaydı.

Ana anlatım

Hangi boyalarla başlamalı?

Yağlı boyalar genellikle iki kalitede satılır: öğrenci kalitesi (student grade) ve sanatçı kalitesi (artist grade). Aradaki temel fark, tüpteki pigment oranıdır. Öğrenci kalitesinde pigment daha az, dolgu maddesi daha fazla olabilir; pahalı pigmentlerin yerine onların rengini taklit eden daha ucuz karışımlar kullanılabilir. Bunlar etikette pigmentin adının yanında «ton» (hue) sözcüğüyle belirtilir. Sanatçı kalitesi boya genellikle daha yoğun renk verir ve beyazla karıştırıldığında gücünü daha uzun korur. Bu, öğrenci kalitesinin işe yaramadığı anlamına gelmez; başlangıçta çok boya harcanır ve öğrenci kalitesi bu dönemi daha az maliyetle geçirmeyi sağlar. Bazı ressamlar en çok harcanan beyazı ve birkaç temel rengi sanatçı kalitesinde, diğerlerini öğrenci kalitesinde alarak ikisini birleştirir.

Kaç tüp gerekir? Bir başlangıç için yedi sekiz renk genellikle yeter: büyük bir tüp titanyum beyazı, bir açık sarı, bir sarı okra, bir sıcak kırmızı, bir soğuk kırmızı (örneğin bir kinakridon), bir ultramarin mavisi, bir yanık sienna ve bir yanık ya da ham umber. Bu listeyi bir kural olarak değil, başlangıç noktası olarak al; renk kuramı modülünde sınırlı bir paletin ne kadar çok şey verebildiğini görmüştün. Beyazı büyük aldığın tüp yapman ise pratik bir gerekçeye dayanır: karışımların çoğunda beyaz vardır ve ilk biten tüp o olur. Çinko beyazının kuruduktan sonra kırılganlaşabileceğini gösteren koruma araştırmaları olduğundan, başlangıç için titanyum beyazı daha az riskli bir seçimdir.

Bu küçük palet farklı ten tonları için de yeterlidir. Okra, kırmızı ve beyaz açık tenlerin temel karışımlarını verir; yanık sienna, umber ve ultramarin, koyu tenlerin derin, sıcak ya da serin alt tonlarını kurmaya yeter. Koyu bir teni yalnızca siyahla koyulaştırmak rengi grileştirebilir; umber ile ultramarin karışımı ise koyulaştırırken sıcaklığı ya da serinliği ayarlamana olanak tanır. Bu yüzden listede siyah yok. İstersen sonra ekleyebilirsin.

Hangi fırçalar ve hangi palet?

Yağlı boya fırçaları kabaca iki gruba ayrılır. Kıl fırça (bristle brush), geleneksel olarak domuz kılından yapılır; sert ve esnektir, koyu kıvamlı boyayı tuvale itmeye ve dokulu darbeler bırakmaya uygundur. Sentetik fırçalar daha yumuşaktır; ince katmanlar, pürüzsüz geçişler ve ayrıntı için kullanılır. Biçim olarak yassı (flat), badem ya da kedi dili (filbert) ve yuvarlak (round) en yaygın olanlardır. Badem uçlu fırça, hem geniş bir alan hem de yumuşak bir kenar verebildiği için başlangıçta çok yönlüdür. İki üç büyük, iki üç orta boy kıl fırça ile bir iki küçük sentetik fırça, ilk resimler için yeterli bir settir. Leyster'in demetindeki yirmi fırçaya zamanla ulaşabilirsin.

Palet bıçağı (palette knife), boyayı palette karıştırmak, paleti temizlemek ve kimi zaman boyayı tuvale sürmek için kullanılır. Esnek, çelik uçlu, sapı kıvrık bir bıçak, elini boyaya değdirmeden karıştırmanı sağlar. Fırçayla karıştırmak da mümkündür, ama fırça kıllarının arasında boya birikir ve renkler birbirine bulaşır.

Palet için tahta, cam ya da tek kullanımlık kâğıt palet seçenekleri vardır. Cam bir paletin altına orta gri bir kâğıt koyarsan, karışımlarının değerini tuvaldeki orta tonlarla daha kolay karşılaştırırsın. Beyaz bir palet ise koyu karışımları olduğundan daha koyu gösterebilir. Bu bir tercih meselesidir; önemli olan, paletinin zemin renginin karışımlarına bakışını nasıl etkilediğini bilmen.

Neye boyanır, geri kalan ne?

Yağlı boya, astarlı yüzey (primed surface) ister: çıplak kumaş ya da kâğıt yağı emer, zamanla lifler zarar görür. Başlangıç için hazır astarlanmış tuval paneller ya da gerili pamuk tuvaller yeterlidir; keten tuval daha dayanıklıdır ama daha pahalıdır. Yağlı boya için astarlanmış kâğıt bloklar, alıştırmalar ve renk denemeleri için ekonomik bir seçenektir. Tuvali kendin hazırlamayı ve imprimaturayı ayrı bir derste ele alacağız.

Kalan malzemeler kısadır. Boyayı akıcı kılmak için küçük bir şişe keten tohumu yağı, eski pamuklu bezler ya da kâğıt havlu, fırçaları silmek için bir kavanoz ve bir şövale ya da masaya yaslanan eğik bir altlık. Yağa bulanmış bezleri, atölye güvenliğinde gördüğün gibi, ıslatıp kapağı sıkı kapanan metal bir kutuda biriktirmelisin; bu, listenin atlanmaması gereken bir güvenlik maddesidir. Solventlere ve onlardan nasıl vazgeçilebileceğine ise sonraki derste ayrıca bakacağız.

Sonraya bırakılabilecekler uzun bir listedir: kurumayı hızlandıran ya da yavaşlatan mediumlar, vernikler, özel fırçalar, çok sayıda ara renk, büyük bir şövale. Bunların her biri, belirli bir sorunla karşılaştığında anlam kazanır. Önce sorunu yaşamak, hangi malzemenin gerçekten gerektiğini sana gösterir.

Uygulama

1. Malzeme: seçtiğin yedi sekiz tüp boya, titanyum beyazı, bir palet bıçağı, bir palet, bir bez, astarlı bir kâğıt veya küçük bir tuval panel. Yaklaşık kırk beş dakika ayır.
2. Paletin kenarına tüpleri her zaman aynı sırayla diz: beyaz bir köşede, sonra sarılar, kırmızılar, maviler ve topraklar. Bu düzen, karışım yaparken elinin rengi aramadan bulmasını sağlar.
3. Yüzeye her renk için bir sütun çiz. Her sütunun en üstüne rengin kendisini, altına beyazla yarı yarıya bir karışımını, en alta da bol beyazlı açık bir tonunu palet bıçağıyla sür.
4. Aynı sayfanın altına üç ten karışımı dene: açık bir ten için okra, kırmızı ve beyaz; orta bir ten için yanık sienna, okra ve biraz beyaz; koyu bir ten için yanık sienna, umber ve bir dokunuş ultramarin. Her karışımın yanına kullandığın tüplerin adını yaz.
5. Aynı karışımı bir kez kıl, bir kez sentetik fırçayla sür; iki darbenin dokusunu ve kenarını karşılaştır.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Başlamak için gerçekte neye ihtiyacın var? Birkaç tüp: büyük bir beyaz ve yedi sekiz renk. Birkaç fırça: çoğu kıl, bir ikisi sentetik. Bir palet bıçağı, bir palet, astarlı bir yüzey, biraz keten tohumu yağı, bezler ve onları güvenle biriktireceğin kapaklı bir metal kutu. Bu set açık tenden koyu tene kadar geniş bir renk aralığını karıştırmaya yeter. Gerisi, resim yaptıkça karşılaştığın sorunlarla birlikte gelir. Ödevde kendi listeni gerekçeleriyle hazırlayacak ve rafın önünde neyi almayacağına önceden karar vermiş olacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Kendi malzeme listeni hazırla.

1. Bir sayfayı üç sütuna böl: «Hemen gerekli», «Sonra eklenebilir», «Şimdilik gerekmiyor».
2. Boyaları, fırçaları, paleti, yüzeyi ve yardımcı malzemeleri bu sütunlara yerleştir; her maddenin yanına neden orada olduğunu tek cümleyle yaz.
3. Boya listende hangi tüpleri öğrenci, hangilerini sanatçı kalitesinde alacağını işaretle ve gerekçesini belirt.
4. Listenin altına, bu paletle karıştırabileceğin üç farklı ten tonunun tarifini tüp adlarıyla yaz.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Her malzemenin seçimi, bir kullanım amacıyla gerekçelendirildi mi?
• Değer (Ton): Boya listen, beyazdan en koyu karışıma kadar geniş bir değer aralığı kurmaya yetiyor mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Liste okunur ve sütunlar tutarlı biçimde düzenlendi mi?
• Rafın önünde en çok almak isteyip de «şimdilik gerekmiyor» sütununa koyduğun malzeme hangisi?

Kendini sına

1. Öğrenci ve sanatçı kalitesi boya arasındaki temel fark nedir?

• A) Tüpün büyüklüğü.
• B) Tüpteki pigment oranı ve pahalı pigmentlerin yerine ton karışımları kullanılıp kullanılmaması.
• C) Yalnızca markanın adı.
• D) Boyanın kuruma hızı.

2. Başlangıç paletinde beyazı neden büyük tüp almak mantıklıdır?

• A) Beyaz daha ucuz olduğu için.
• B) Beyaz daha yavaş kuruduğu için.
• C) Karışımların çoğunda kullanıldığı ve ilk bittiği için.
• D) Küçük tüpte beyaz satılmadığı için.

3. Kıl fırça hangi iş için daha uygundur?

• A) Koyu kıvamlı boyayı tuvale itmek ve dokulu darbeler bırakmak için.
• B) Yalnızca çok ince ayrıntılar için.
• C) Suluboyada lavi yapmak için.
• D) Paleti temizlemek için.

4. Yağlı boyada astarlı yüzey neden gereklidir?

• A) Yalnızca boyanın daha parlak görünmesi için.
• B) Resmi daha hafif yapmak için.
• C) Boyanın daha hızlı kuruması için.
• D) Yağın çıplak lifleri zayıflatmasını önlemek için.

5. Koyu bir ten karışımını siyah yerine umber ve ultramarinle koyulaştırmak neyi sağlar?

• A) Rengin daha hızlı kurumasını.
• B) Koyulaştırırken sıcaklığı ya da serinliği ayarlayabilmeyi.
• C) Rengin daha açık görünmesini.
• D) Beyaza gerek kalmamasını.

Cevaplar

1. B — Öğrenci kalitesinde pigment daha az olabilir ve etikette «ton» (hue) yazan karışımlar kullanılabilir.
2. C — Açık tonların ve pek çok ara karışımın içinde beyaz vardır; bu yüzden en hızlı o tükenir.
3. A — Sert ve esnek kıllar koyu boyayı taşır ve yüzeyde fırçanın izini bırakır.
4. D — Yağ çıplak kumaşı ya da kâğıdı besler ve zamanla lifleri zayıflatır; astar bunu önler.
5. B — Siyah karışımı grileştirebilir; umber ve ultramarinin oranını değiştirerek alt tonu yönetebilirsin.

Referans görseller

• Özgün fotoğraf: başlangıç paleti; kenara dizilmiş yedi sekiz renk ve büyük bir beyaz.
• Özgün fotoğraf: kıl ve sentetik fırçayla sürülmüş aynı karışım yan yana; doku ve kenar farkı.
• Özgün fotoğraf: cam paletin altında gri ve beyaz kâğıt; aynı koyu karışımın iki zeminde görünüşü.

Sonraki derse köprü

Bu listede solventler bilerek yer almadı. Sonraki derste yağlı boyanın bu en tartışmalı malzemesini ele alıyoruz: fırça yıkamak ve boyayı akıtmak için geleneksel olarak kullanılan sıvılar olmadan, yalnızca yağ ve sabunla nasıl güvenli çalışılabileceğini göreceğiz.