Proje: Akrilik natürmort

Öğrenme hedefi

Akrilikle, birkaç nesneden oluşan bir natürmortu kurulumundan son parlamasına kadar kendi başına boyayabileceksin. Tuvali bir tonlu zeminle hazırlayabilecek, değer düzenini tek renkli bir altlıkla kurabilecek, nesnelerin ana renklerini geniş bloklar hâlinde yerleştirebilecek, ıslak palet ve bölge bölge çalışma ile kurumayı yönetebilecek, derinlik için sırları ve ışık için empastoyu bilinçli bir dengeyle kullanabilecek ve bitmiş resmi değer, renk ve kenar açısından kontrol ederek ne zaman bırakacağına karar verebileceksin.

Kanca

Baştan sona bir akrilik natürmort.

Bu modülde akriliği parça parça tanıdık: hızlı kuruyan, suyla inceltilip kuruyunca çözülmeyen bir boya; mediumlarla yavaşlatılabilen, kalınlaştırılabilen, parlatılıp matlaştırılabilen; ıslak paletle günlerce taze tutulabilen; saydam sırlarla derinleştirilebilen ve bıçakla kabartılabilen. Bu tekniklerin her biri kendi başına bir kart üzerinde denendi. Bir natürmortta ise hepsi aynı yüzeyde, doğru sırayla ve birbirini bozmadan çalışmak zorundadır. Bir sırın altına hangi değerin, bir empastonun yanına hangi ince alanın geleceğini bilmek, tekniklerin toplamını bir resme dönüştürür. Bu proje, o dönüşümü baştan sona yaşamak içindir.

Bağlam

Fransız ressam Édouard Manet, 1880'de koleksiyoncu Charles Ephrussi için bir demet kuşkonmazı resmetti. Tablo bugün Köln'deki Wallraf-Richartz Müzesi'ndedir. Anlatılana göre Ephrussi, anlaşılan sekiz yüz frank yerine Manet'ye bin frank gönderdi. Manet de kısa süre sonra ona, tek bir kuşkonmaz dalını gösteren küçük bir resim yolladı ve yanına demette bir dalın eksik kaldığını yazan bir not ekledi. Bu küçük resim bugün Paris'teki Orsay Müzesi'ndedir.

Bu hikâye bir natürmortun ne kadar az şeyle kurulabildiğini hatırlatır. Tek bir kuşkonmaz dalı, bir masanın kenarı ve sade bir zemin, bir ressamın bütün dikkatini bir nesnenin ışığına, rengine ve dokusuna vermesine yeter. Bu projede de karmaşık bir kurulum yerine, birkaç iyi seçilmiş nesneyle çalışacak ve dikkatini boyanın nasıl sürüleceğine vereceğiz. Manet yağlı boyayla çalışıyordu; bu projede aynı gözlemi akrilikle kuracağız.

Ana anlatım

Kurulum ve tonlu zemin nasıl hazırlanır?

İlk natürmortu karakalemle kurarken nesneleri, ışığı ve arka planı nasıl seçeceğini görmüştün. Aynı ilkeler burada da geçerlidir, ama renk yeni bir soru ekler: nesneler birbirleriyle ve zeminle renk bakımından nasıl konuşacak? Üç ya da dört nesne seç ve bunlardan en az birinin sıcak, en az birinin serin renkli, birinin de nötr ya da neredeyse renksiz olmasına dikkat et. Tek bir yönden gelen güçlü bir ışık, formları okunur kılar. Nesneleri kâğıttaki küçük kutucuklarda birkaç düzen hâlinde dene ve birini seç.

Tuvalin boyutu ve oranı da bu aşamada seçilir. Nesneler yatay bir düzende yan yana diziliyorsa yatay bir tuval, bir şişe ya da uzun bir vazo düzeni belirliyorsa dikey bir tuval daha doğal durur. Nesneleri tuvale gerçek boyutlarına yakın ya da biraz büyük yerleştirmek, ayrıntıları ölçmeyi ve boyamayı kolaylaştırır; çok küçük nesneler geniş bir tuvalin ortasında kaybolur. Kurulumdan uzaklığını da sabitle: her oturumda aynı yerde oturmak, bakış açısının ve oranların değişmemesini sağlar.

Akrilikle çalışırken beyaz bir tuvalin üzerine doğrudan renk sürmek yerine, önce tuvali ince ve saydam bir renkle kaplamak sık başvurulan bir hazırlıktır. Buna tonlu zemin ya da İtalyanca adıyla imprimatura denir. Genellikle yanık sienna ya da yanık umbra gibi saydam bir toprak renginin suyla seyreltilip tuvale ince bir tabaka hâlinde sürülmesiyle yapılır. Tonlu zemin iki iş görür. Birincisi, parlak beyazın göz kamaştırmasını ortadan kaldırarak değerleri daha doğru yargılamanı sağlar; beyaz bir zeminde her renk olduğundan koyu görünür. İkincisi, zeminin sıcak rengi, resmin sonraki katmanlarının arasındaki küçük boşluklardan görünerek bütün resme ortak bir sıcaklık katar.

Zeminin rengi, resmin genel havasını etkiler. Sıcak bir toprak rengi, serin renkli nesnelerin yanında hoş bir karşıtlık kurar ve bu kurulum için iyi bir başlangıçtır. Serin bir gri ya da yeşilimsi bir zemin ise sıcak nesnelerin sıcaklığını güçlendirebilir. Zemin hızla kurur; kuruduktan sonra üzerine ne sürersen sür, çözülmez.

Altlık ve blok renkler nasıl kurulur?

Tonlu zemin kuruduktan sonra, nesnelerin biçimlerini seyreltilmiş koyu bir toprak rengiyle, fırçanın ucuyla hafifçe çiz. Ardından aynı rengin daha koyu ve daha açık hâlleriyle bir değer altlığı kur: gölgeli bölgeleri koyulaştır, ışıklı bölgelerde zemini açık bırak ya da beyazla hafifçe aç. Bu aşamada renkle uğraşma; yalnızca ışığın nereden geldiğini, gölgelerin nereye düştüğünü ve nesnelerin birbirine göre ne kadar açık ya da koyu olduğunu kur. Bu altlık, resmin iskeletidir.

Altlık kuruduktan sonra, her nesnenin ve arka planın ana rengini geniş, basit alanlar hâlinde yerleştir; buna blok renk aşaması denir. Her nesne için önce onun orta tonunu, yani ne ışıkta ne gölgede kalan genel rengini bul ve nesnenin büyük bölümüne sür. Sonra aynı nesnenin gölgeli tarafı için daha koyu ve genellikle daha serin bir renk, ışıklı tarafı için daha açık ve genellikle daha sıcak bir renk hazırla. Bu üç rengi yan yana, geniş fırça darbeleriyle sür. Henüz ayrıntıya girme; bir elma bu aşamada üç renk lekesinden ibarettir.

Blok renkleri sürerken tonlu zemini her yerde tamamen örtmek zorunda değilsin. Nesnelerin arasında, kenarlarda ya da arka planın bazı bölgelerinde sıcak zeminin küçük parçalarını açık bırakmak, renkler arasında ortak bir bağ kurar ve resme canlı bir yüzey verir. Hangi bölgeleri açık bırakacağına bilinçli karar ver; rastgele kalan boşluklar ise dikkati dağıtabilir.

Bu aşamada ıslak palet çok işe yarar. Her nesnenin üç rengini ıslak palette hazırla ve etiketle; böylece sonraki oturumlarda aynı renklere yeniden ulaşabilirsin. Blok renkleri sürerken, arka planla nesnenin birleştiği kenarları ıslakken birbirine yaklaştırmak ya da bir kenarı keskin bırakmak arasında seçim yap. Arka plana yakın, gölgede kalan kenarlar genellikle yumuşatılır; ışıkla vuran kenarlar keskin bırakılır.

Blok renklere çoğu zaman arka plandan başlamak işe yarar. Arka plan tuvalin büyük kısmını kaplar; onun değeri ile rengi, nesnelerin nasıl görüneceğini belirler: koyu bir zemin önündeki açık bir nesne parlar, açık bir zemin önündeki aynı nesne sönükleşir. Arka planı önce kurmak, nesnelerin renklerini ona göre ayarlamanı sağlar; nesneleri önce boyayıp arka planı sonradan eklemek ise çoğu zaman kenarlarda sıkışık ve kararsız bir geçiş bırakır.

Blok renkleri sürerken bir renk sıcaklığı haritası düşünmek yardımcı olur. Işık sıcaksa gölgeler görece serin, ışık serinse gölgeler görece sıcak görünür. Masanın ya da örtünün rengi de nesnelerin gölgeli taraflarına yansır; beyaz bir örtünün üzerindeki kırmızı bir elmanın altına hafif bir kırmızı yansıma düşer. Bu küçük renk alışverişleri, nesneleri aynı ışığın ve aynı mekânın içine yerleştirir.

Sırlar ve empasto nasıl dengelenir?

Blok renkler kuruduktan sonra resim, düz ama doğru renklerle kurulmuş bir düzene benzer. Bu aşamada sırlar ve empasto, resme derinlik ve ışık katar. İkisinin rolü farklıdır ve genellikle resmin farklı bölgelerinde kullanılır.

Sırlar genellikle gölgelerde ve koyu alanlarda kullanılır. Gölgede kalan bir yüzeye ince, saydam ve biraz daha serin bir sır sürmek, onu derinleştirir ve ona içinden ışık alan bir görünüm verir. Bir nesnenin rengini daha doygun göstermek için de onun kendi renginde saydam bir sır sürülebilir: kırmızı bir elmanın üzerine saydam bir kırmızı sır, rengi derinleştirir. Sırları, her birinin kurumasını bekleyerek, az sayıda ve ince tut.

Empasto ise genellikle ışıklı bölgelerde, özellikle en parlak noktalarda kullanılır. Bir şişenin üzerindeki parlama, bir elmanın ışık aldığı yuvarlaklığı ya da bir kumaş kıvrımının en açık yeri, kalın ve opak bir dokunuşla boyandığında gerçek ışığı yakalar. Bu kalın dokunuşları küçük ve seçici tut; resmin her yerine yayılan empasto, ışığın gerçekten nerede olduğunu belirsizleştirir.

Sır ile empasto arasında kalan orta tonlar ise genellikle ne çok ince ne çok kalın, opak ama düzgün katmanlarla boyanır. Resmin büyük bölümü bu orta yoğunluktaki boyadan oluşur; sırlar ve empasto ise bu gövdenin iki ucunda, gölgelerde ve ışıklarda, vurgu olarak çalışır. Bu üç yoğunluk bir arada kullanıldığında yüzey, yalnızca renkle değil, boyanın kalınlığıyla da derinlik kazanır.

Bu dengenin bir ilkesi vardır: koyu bölgelerde ince ve saydam, açık bölgelerde kalın ve opak. Bu ilke, eski ustaların yağlı boyada sık başvurduğu bir düzeni yansıtır ve akrilikte de işe yarar. Gölgeler derinleşip geri çekilirken, ışıklar kabarıp öne çıkar ve resim bir boşluk ve hacim hissi kazanır.

Natürmorta bir el ya da elinde bir nesne tutan bir figür eklemek istersen, aynı ilke ten için de geçerlidir. Elin gölgeli tarafına ince ve serin sırlar, ışık alan eklem ve tırnaklarına küçük opak dokunuşlar yakışır. Açık ya da koyu bir ten, bu düzenle, masadaki nesnelerle aynı ışığın içinde durur.

Bitiş kontrolü nasıl yapılır?

Son aşamada, resmi uzaktan ve farklı yollarla sınayarak nerede müdahale edeceğine karar verirsin. Önce değerleri sına: resme telefonun siyah-beyaz filtresinden bak ve nesnelerin birbirinden, arka planın da nesnelerden ayrılıp ayrılmadığına bak. İki bölge griye çevrildiğinde birbirine karışıyorsa, birini açmak ya da koyulaştırmak gerekir.

Sonra renkleri kontrol et: ışık ve gölge arasındaki sıcaklık farkı tutarlı mı? Bir nesnenin rengi, komşusunun yanında beklenmedik biçimde değişmiş mi? Gerekirse bir gölgeye ince bir serin sır ya da bir ışığa sıcak bir dokunuş ekleyerek düzelt. Ardından kenarları kontrol et: odak noktasında en keskin kenarlar, çevrede daha yumuşak kenarlar olmalıdır. Her yerde eşit keskinlikte kenarlar resmi düz gösterir.

Kurulumla resmi doğrudan karşılaştırmak da bitiş kontrolünün bir parçasıdır. Birkaç adım geri çekilip kurulumla resmi aynı anda görebileceğin bir yerden bak; bir nesnenin oranı, bir gölgenin biçimi ya da bir rengin sıcaklığı farklı görünüyorsa not al. Resmi bir aynada ters çevrilmiş olarak görmek, gözün alıştığı hataları yeniden fark etmeni sağlar; ters görüntüde eğri bir şişe ya da yanlış yerleştirilmiş bir gölge hemen göze batar.

Son dokunuşlar küçük ve azdır: birkaç parlama, bir gölgenin en koyu noktası, bir nesnenin dokusu. Bu dokunuşlar yapıldıktan sonra resmi bırakmak, akrilikte özellikle önemlidir; hızlı kuruma, küçük düzeltmeleri üst üste yığmayı kolaylaştırır ve resim farkında olmadan fazla işlenmiş bir yüzeye dönüşebilir. Resmi bir gece dinlendirip taze gözle bakmak, gereken son değişiklikleri görmeni sağlar.

Akrilikle birden çok oturumda çalışırken, her oturumu bir bölgenin sonunda bitirmek önemlidir. Bir gölge geçişini ya da bir nesnenin rengini yarıda bırakırsan, boya kuruduktan sonra kaldığın yerden kesintisiz devam etmek zorlaşır ve iki oturumun sınırı resimde bir çizgi olarak kalabilir. Oturumu bitirmeden önce ıslak paletini kapat, bir sonraki oturumda hangi bölgeden başlayacağını not et ve resmin o anki fotoğrafını çek.

Bitirdiğinde, çalışmanın aşamalarını fotoğraflarla kaydet. Seviye sonu projesinde tek bir konuyu iki teknikle karşılaştıracaksın; bu natürmort o çiftin akrilik yarısı olabilir.

Uygulama

1. Malzeme: akrilik boyalar (bir sıcak ve bir serin kırmızı, sarı ve mavi, bir yanık sienna ya da yanık umbra, beyaz), bir jel medium ve bir sır medium, astarlı bir tuval ya da tuval karton (en az 30 × 40 cm), yassı ve yuvarlak fırçalar, bir boya bıçağı, ıslak palet, su kapları, tek bir lamba. Toplam süre dört ile beş saat; iki ya da üç oturuma bölünebilir.
2. Kurulum, yaklaşık yarım saat: üç ya da dört nesneyi tek bir ışıkla kur; kâğıtta birkaç küçük düzen dene ve birini seç. Kurulumun fotoğrafını çek.
3. Tonlu zemin, yaklaşık on beş dakika: tuvali seyreltilmiş yanık sienna ile ince ve eşit biçimde kapla ve kurut.
4. Altlık, yaklaşık kırk beş dakika: nesnelerin biçimlerini çiz ve tek bir koyu toprak rengiyle değer düzenini kur. Kuruyunca bu aşamayı da görüntüle.
5. Blok renkler, yaklaşık bir buçuk saat: her nesne ve arka plan için orta ton, gölge ve ışık renklerini ıslak palette hazırla ve geniş alanlar hâlinde sür; yansıyan renkleri ekle. Üçüncü fotoğrafı çek.
6. Sırlar ve empasto, yaklaşık bir saat: gölgelere ince ve serin sırlar, gerekiyorsa nesnelere kendi renklerinde saydam sırlar sür; en parlak noktalara jel karıştırılmış kalın opak dokunuşlar ekle.
7. Bitiş kontrolü: siyah-beyaz filtre, aynadaki ters görüntü ve bir gecelik ara; ardından yalnızca bütünü sarsan kusurlara dokun ve son hâli belgele.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Baştan sona bir akrilik natürmort, modülün bütün tekniklerinin doğru sırayla bir araya gelmesidir. Sıcak bir tonlu zemin beyazın yanıltıcılığını ortadan kaldırır ve resme ortak bir sıcaklık katar. Tek renk üzerine kurulan altlık açık-koyu iskeleti verir, blok renkler her nesneyi orta ton, gölge ve ışık olarak üç geniş lekeyle yerleştirir. Islak palet renkleri oturumdan oturuma korur. Koyularda ince sırlar, açıklarda kalın empasto, resme derinlik ve ışık katar. Son olarak değer, renk ve kenar kontrolü ve zamanında bırakma kararı resmi tamamlar. Manet'nin tek bir kuşkonmaz dalı, bu kararların ne kadar az nesneyle bile güçlü bir resim kurabildiğini gösterir.

Ödevde akrilik natürmort projeni tamamlayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Akrilik natürmort projesini tamamla.

1. Üç ya da dört nesneden oluşan, tek ışıklı bir natürmort kur ve bu dersteki sırayla boya.
2. Tonlu zemin, altlık, blok renkler ve bitmiş resim aşamalarının her birinden sonra birer fotoğraf çek.
3. Resimde en az bir yerde saydam bir sır ve en az bir yerde kalın bir empasto dokunuşu kullan.
4. Bitmiş resmin yanına, sır ve empastoyu nerede ve neden kullandığını, bir sonraki natürmortta neyi farklı yapacağını üç-dört cümleyle anlat.

Kendini değerlendir

• Değer (Ton): Griye çevrilmiş fotoğrafta nesneler birbirinden ve arka plandan ayrılıyor mu?
• Teknik ve Malzeme: Tonlu zemin, altlık, blok renkler, sırlar ve empasto doğru sırayla ve katmanları bozmadan mı uygulandı?
• Kompozisyon: Nesnelerin düzeni ve kenarların keskinliği gözü odak noktasına yönlendiriyor mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Yüzey tazeliğini koruyor mu; aşama görüntüleri tarih sırasıyla dizildi mi?

Kendini sına

1. Tonlu zemin neden kullanılır?

• A) Tuvali daha parlak yapmak için.
• B) Beyazın göz kamaştırmasını önleyip değerleri daha doğru yargılamak ve resme ortak bir renk katmak için.
• C) Boyanın daha yavaş kuruması için.
• D) Kalın doku oluşturmak için.

2. Blok renk aşamasında bir nesne nasıl kurulur?

• A) Orta ton, gölge ve ışık renkleriyle geniş lekeler hâlinde.
• B) En küçük ayrıntılardan başlayarak.
• C) Yalnızca kalın empastoyla.
• D) Yalnızca kurşun kalemle.

3. Sır ve empasto dengesi için hangi ilke önerilir?

• A) Her yerde kalın ve opak.
• B) Her yerde ince ve saydam.
• C) Koyularda kalın, açıklarda ince.
• D) Koyularda ince ve saydam, açıklarda kalın ve opak.

4. Beyaz bir örtünün üzerindeki kırmızı bir elmanın gölgesinde ne görülebilir?

• A) Hiçbir renk.
• B) Yalnızca siyah.
• C) Örtüden ya da elmadan yansıyan hafif bir renk.
• D) Parlak bir beyaz.

5. Akrilikte bitiş aşamasında neden resmi zamanında bırakmak önemlidir?

• A) Hızlı kuruma küçük düzeltmeleri üst üste yığmayı kolaylaştırır ve resim fazla işlenebilir.
• B) Akrilik birkaç saat sonra çözülür.
• C) Boya tüpleri çabuk biter.
• D) Tuval kırılır.

Cevaplar

1. B — Beyaz zeminde her renk olduğundan koyu görünür; sıcak bir zemin aradan görünerek bütünlük katar.
2. A — Üç geniş leke biçimi kurar; ayrıntılar bu iskelet oturduktan sonra eklenir.
3. D — Gölgeler geri çekilir, ışıklar öne çıkar.
4. C — Yansıyan renkler nesneleri aynı ışığın ve mekânın içine yerleştirir.
5. A — Mesafe ve bir gecelik ara, gereken son değişiklikleri seçmeye yardım eder.

Referans görseller

• Özgün fotoğraf: aynı natürmortun tonlu zemin, altlık, blok renk ve bitmiş aşamaları yan yana.
• Özgün şema: bir elmanın orta ton, gölge ve ışık olarak üç blok renkle kurulması.
• Özgün fotoğraf: bitmiş natürmortun renkli görüntüsü ile siyah-beyaz filtreden geçmiş eşi.

Sonraki derse köprü

Akrilik modülü, eksiksiz bir natürmortla kapanıyor. Sonraki modülde, akriliğin sık sık karşılaştırıldığı o eski boyaya geçiyoruz: yağlı boyanın nasıl ortaya çıktığını ve onu kimin bulduğuna dair yaygın anlatının ne kadar doğru olduğunu soracağız.