Hızlı kurumayı yönetmek

Öğrenme hedefi

Akriliğin paletinde ve tuvalinde ne kadar hızlı kuruyacağını kontrol edebileceksin. Kendi ıslak paletini kurup bakımını yapabilecek, odadaki sıcaklık, hava akımı ve nemin kurumayı nasıl etkilediğini açıklayabilecek, geniş alanları küçük bölgelere ayırıp ıslak kenarı koruyarak boyayabilecek ve hızlı kurumayı bir engel olarak değil, katmanları hızla üst üste koymana izin veren bir araç olarak kullanabileceksin.

Kanca

Boyanız paletinizde neden sürekli kuruyor?

Akrilikle çalışmaya başlayan pek çok kişi aynı sahneyi yaşar. Paletine bolca boya sıkar, bir rengi karıştırır, tuvale döner, birkaç dakika çalışır. Paletine geri döndüğünde, karıştırdığı rengin kenarları sertleşmiş, ortası bir deri tabakasıyla kaplanmıştır. Aynı rengi yeniden karıştırmaya çalışır ama tonu tutturamaz. Bir saat sonra paletin üzerinde, kullanılmadan kurumuş, çöpe gidecek bir boya katmanı kalır. Bunun nedeni boyanın kötü olması değildir; akriliğin doğası budur. Soru, bu doğayla nasıl çalışılacağıdır.

Bağlam

Modülün ilk dersinde (3.5.01) akriliğin, içindeki su buharlaşınca polimer taneciklerinin kaynaşmasıyla kuruduğunu görmüştük. Bu, kurumanın hızını belirleyen şeyin suyun buharlaşması olduğu anlamına gelir. Buharlaşmayı yavaşlatan her şey akriliği daha uzun süre ıslak tutar; buharlaşmayı hızlandıran her şey onu daha çabuk kurutur.

Bir önceki dersteki geciktirici, bunu boyanın içinden yapar. Bu derste ise aynı sonuca boyanın dışından, paletin yapısıyla, çalışma ortamıyla ve çalışma sırasıyla ulaşmanın yollarını göreceğiz. Bu yöntemlerin hiçbiri özel bir boya ya da pahalı bir araç gerektirmez; çoğu, bir mutfakta bulunabilecek malzemelerle kurulur.

Ana anlatım

Islak palet nasıl çalışır?

Islak palet (wet palette), boyanın altına sürekli nem sağlayan bir palet düzenidir. Üç katmandan oluşur: kapaklı, sığ bir kap; kabın dibinde ıslatılmış bir sünger ya da birkaç kat kâğıt havlu; ve süngerin üzerine serilmiş ince, suyu geçiren bir kâğıt. Boya bu kâğıdın üzerine sıkılır. Süngerdeki nem kâğıttan yavaşça yukarı sızar ve boyanın altından sürekli su vererek onu ıslak tutar. Kap kapatıldığında buharlaşma neredeyse durur ve boya günlerce kullanılabilir kalabilir.

Evde bir ıslak palet kurmak kolaydır. Sığ ve kapağı iyi kapanan bir yiyecek kabı, bir sünger bez ve fırın ya da pişirme kâğıdı yeterlidir. Süngeri ıslatıp fazla suyunu sık; kâğıdı birkaç dakika suda beklettikten sonra süngerin üzerine ser ve düzelt. Mumlu kâğıt kullanmamak gerekir: mum katmanı nemi geçirmez ve palet işe yaramaz. Süngerin fazla ıslak olması da bir sorundur; boyanın altından su basar ve boya sulanıp akar.

Islak paletin bir bakım gereği vardır: sürekli nemli ortam küf oluşumuna elverişlidir. Birkaç günde bir süngeri sıcak ve sabunlu suyla yıkamak, kabı temizlemek ve kâğıdı yenilemek, küfü önler. Kullanılmadığı uzun dönemlerde paleti kurutup saklamak daha güvenlidir.

Ortam kurumayı nasıl etkiler?

Suyun buharlaşma hızı, ortamın sıcaklığına, havanın hareketine ve nemine bağlıdır. Sıcak bir oda, bir kaloriferin ya da güneşli bir pencerenin yakını, bir vantilatörün ya da klimanın hava akımı ve kuru hava, akriliği belirgin biçimde hızlı kurutur. Serin, hava akımı olmayan ve nemli bir ortam ise kurumayı yavaşlatır.

Bunu bilmek, çalışma yerini seçerken işe yarar. Paleti ve tuvali doğrudan bir ısı kaynağının ya da hava akımının önüne koymamak, boyaya zaman kazandırır. Açık havada, özellikle güneşli ve rüzgârlı bir günde akrilikle çalışırken, boyanın çok hızlı kuruyacağını hesaba katmak ve daha küçük alanlarla çalışmak gerekir.

İnce bir püskürteçle paletteki boyaya ve gerekirse tuvaldeki ıslak alana hafifçe su serpmek de yüzeyin nemini korur. Ama bunu ölçülü yapmak gerekir: fazla su boyayı seyreltir ve akmaya başlatır.

Tuvalde nasıl çalışılır?

Paletin yanında tuvaldeki çalışma biçimi de kurumayı yönetmenin bir parçasıdır. Geniş bir alanı, örneğin bir gökyüzünü ya da bir duvarı, tek seferde boyamaya çalışmak yerine, onu yönetebileceğin küçük bölgelere ayırmak gerekir. Her bölgeyi bitirip bir sonrakine geçerken, bölgenin kenarını henüz ıslakken yeni bölgeyle birleştirirsen, iki bölge arasında görünür bir çizgi oluşmaz. Buna ıslak kenarı korumak (keeping a wet edge) denir.

Yumuşak geçişler için boyaların hazır olması önemlidir. Bir geçişin iki ucundaki renkleri ve aradaki bir ya da iki ara tonu önceden karıştırmak, tuvale döndüğünde hızla çalışmana izin verir. Geçiş kurursa, ince bir ara ton katmanıyla, ya da kuru fırçayla hafifçe tarayarak onu sonradan yumuşatmak mümkündür.

Tenler bu yaklaşımdan özellikle yararlanır. Bir yüzün aydınlık, ara ve karanlık renklerini, ayrıca yanağın ve dudağın sıcak tonlarını önceden ıslak palette hazırlamak, yüzün farklı bölgelerini hızla ve tutarlı biçimde boyamayı sağlar. Islak palette saklanan ten karışımları ertesi gün de aynı tonda kalır; bu da bir portreye birden fazla oturumda devam ederken açık ya da derin bir tenin rengini yeniden tutturma sorununu büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Hızlı kuruma nasıl bir avantaja dönüşür?

Hızlı kuruma yalnızca bir sorun değildir. Bir katman dakikalar içinde kuruduğundan, aynı gün içinde birçok katman üst üste binebilir. Yağlı boyada günler sürebilecek bir katman sırası, akrilikte bir öğleden sonraya sığabilir. Kuruyan bir katmanın üzerine, alttakini bozmadan hemen yeni bir katman sürülebilir; bu, bir sonraki derste göreceğimiz sırlama tekniği için büyük bir kolaylıktır.

Hızlı kuruma düzeltmeyi de kolaylaştırır. Beğenmediğin bir alan kuruduktan hemen sonra üzerine yeniden boyanabilir. Açık havada çalışırken, bir resmi aynı gün katlanmadan, kurumuş olarak eve taşıyabilirsin.

Bu yüzden akrilikte asıl beceri, hızlı kurumaya karşı savaşmak değil, ne zaman yavaşlatıp ne zaman ondan yararlanacağını bilmektir. Yumuşak geçişlerin gerektiği yerlerde ıslak paleti, geciktiriciyi ve ıslak kenarı kullanırsın; keskin kenarların, düz alanların ve üst üste katmanların gerektiği yerlerde ise kurumanın hızından yararlanırsın.

Uygulama

1. Malzeme: kapağı iyi kapanan sığ bir yiyecek kabı, bir sünger bez ya da birkaç kat kâğıt havlu, fırın ya da pişirme kâğıdı, makas, akrilik boyalar, küçük bir püskürteç. Kurulum yaklaşık on beş dakika sürer.
2. Süngeri ıslat, fazla suyunu sık ve kabın dibine yerleştir. Pişirme kâğıdını kabın iç ölçüsünde kes, birkaç dakika suda beklet ve süngerin üzerine ser; kabarcıkları eliyle düzelt.
3. Paletin bir köşesine üç ya da dört renk sık; karşılaştırmak için aynı renkleri kuru bir palete ya da bir tabağa da sık.
4. Yarım saat sonra iki paletteki boyaların hâlini karşılaştır; ıslak paletin kapağını kapatıp ertesi gün yeniden kontrol et.
5. Islak paletinde bir ten tonu ve onun gölge ve ışık tonlarını hazırla; ertesi gün bu tonlarla bir kartta küçük bir yanak geçişi boya.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Boyanız paletinizde neden sürekli kuruyor? Çünkü akrilik, içindeki su buharlaştıkça kurur ve açık bir palette bu buharlaşmayı yavaşlatacak hiçbir şey yoktur. Islak palet, boyanın altından sürekli nem vererek ve kapatıldığında buharlaşmayı neredeyse durdurarak bu sorunu çözer. Serin, hava akımı olmayan bir çalışma yeri, ince bir püskürteç, küçük bölgelerle çalışmak ve ıslak kenarı korumak kurumayı yönetmenin öteki yollarıdır. Ama hızlı kuruma aynı zamanda bir avantajdır: katmanları hızla üst üste koymaya ve düzeltmeye izin verir. Akrilikte beceri, kurumayı ne zaman yavaşlatıp ne zaman kullanacağını seçmektir.

Ödevde bir ıslak palet hazırlayacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Bir ıslak palet hazırla.

1. Kapaklı bir kap, bir sünger ya da kâğıt havlu ve pişirme kâğıdıyla kendi ıslak paletini kur.
2. Aynı renkleri ıslak palete ve kuru bir palete sık; bir saat boyunca her yarım saatte iki paleti karşılaştır ve farkı not et.
3. Islak paleti kapatıp ertesi gün aç; boyaların ne kadarının hâlâ kullanılabilir olduğunu yaz.
4. Islak palette bir ten tonu ve iki ara tonunu hazırla, iki gün boyunca aynı tonları kullanarak küçük bir yüz eskizi boya ve renklerin tutarlı kalıp kalmadığını değerlendir.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Islak palet boyayı sulandırmadan nemli tutuyor mu; kâğıt düz ve kabarcıksız mı?
• Bitmişlik ve Sunum: Karşılaştırma notların zaman ve gözlem olarak düzenli mi?
• Değer (Ton): İki gün boyunca aynı ten tonları aynı değerde kaldı mı?
• Islak palet, akrilikle çalışma ritmini nasıl değiştirdi?

Kendini sına

1. Islak palet boyayı nasıl ıslak tutar?

• A) Boyaya geciktirici ekleyerek.
• B) Nemli bir süngerin üzerindeki ince kâğıttan boyaya alttan nem vererek.
• C) Boyayı ısıtarak.
• D) Boyayı suyla sürekli sulandırarak.

2. Islak palette hangi kâğıt kullanılmamalıdır?

• A) Pişirme kâğıdı.
• B) Fırın kâğıdı.
• C) Mumlu kâğıt.
• D) Nemi geçiren ince kâğıt.

3. Akriliği en hızlı kurutan ortam hangisidir?

• A) Serin ve nemli bir oda.
• B) Hava akımı olmayan bir köşe.
• C) Kapalı bir kutunun içi.
• D) Sıcak, kuru ve hava akımı olan bir yer.

4. Islak kenarı korumak ne demektir?

• A) Tuvalin kenarlarını boyamamak.
• B) Bölgeleri birleşene kadar kenarlarını ıslak tutarak çizgi oluşmasını önlemek.
• C) Kenarlara bant yapıştırmak.
• D) Kenarları en son boyamak.

5. Hızlı kurumanın bir avantajı nedir?

• A) Katmanların alttakini bozmadan hızla üst üste konabilmesi.
• B) Renklerin hiç değişmemesi.
• C) Yumuşak geçişlerin kendiliğinden oluşması.
• D) Paletin hiç temizlenmemesi.

Cevaplar

1. B — Kapatıldığında buharlaşma neredeyse durur ve boya günlerce kullanılabilir.
2. C — Mum katmanı nemin boyaya ulaşmasını engeller.
3. D — Sıcaklık, kuruluk ve hava akımı buharlaşmayı hızlandırır.
4. B — Yeni bölgeyi, bir önceki henüz ıslakken onunla birleştirmek gerekir.
5. A — Bu, sırlama gibi çok katmanlı teknikleri kolaylaştırır.

Referans görseller

• Özgün şema: bir ıslak paletin kesiti; kap, nemli sünger, ince kâğıt ve boya.
• Özgün fotoğraf: aynı renklerin ıslak ve kuru palette yarım saat sonraki hâlleri yan yana.
• Özgün şema: bir gökyüzünün bölge bölge boyanması ve bölgelerin ıslak kenarlarla birleşmesi.
• Özgün fotoğraf: ıslak palette iki gün saklanmış ten karışımları ve onlarla boyanmış bir yanak geçişi.

Sonraki derse köprü

Bu derste hızlı kurumanın katmanları hızla üst üste koymaya izin verdiğini gördük. Sonraki derste bu özelliği, eski ustaların yağlı boyada kullandığı bir tekniğe uyguluyoruz: ince ve saydam katmanları üst üste bindirerek bir rengin derinliğini ve ışığını nasıl kurabileceğimizi göreceğiz.