Guaj nedir?

Öğrenme hedefi

Guajı, suluboya ve akrilikle karşılaştırarak tanımlayabileceksin. Guajın neden örtücü ve mat olduğunu, kuruyunca renklerin neden biraz kaydığını ve kurumuş guajın suyla neden yeniden açılabildiğini açıklayabilecek; bu özelliklerin ona hangi işlerde avantaj, hangi işlerde zorluk getirdiğini söyleyebilecek ve kendi malzemenle bir karşılaştırma kartı hazırlayabileceksin.

Kanca

Animasyon stüdyoları neden yıllarca guaj kullandı?

Sorunun cevabı tarihte değil, malzemenin kendisinde saklı. Bir boyanın, çok sayıda resmin aynı renklerle, düz ve lekesiz alanlarla, hızla ve tekrar tekrar boyanması gereken işlerde tercih edilmesi için ne gibi özellikler taşıması gerekir? Renkleri birbirinin tıpatıp aynı çıkmalı, geniş alanları fırça izi bırakmadan kaplamalı, hataları üzerine boyayarak düzeltmeye izin vermeli, hızlı kurumalı ve ışık altında ya da bir kamerada parlayıp yansıma yapmamalı. Guaj bu listenin neredeyse tamamını karşılar.

Bağlam

Varşova Ulusal Müzesi, Alman ressam Adolph Menzel'in 1885 tarihli Kissingen Kaplıca Bahçesinde Çeşmenin Yanında Yürüyen Kadın adlı resmini saklar. Resim kâğıt üzerine guajla yapılmıştır ve bir kaplıca kasabasının bahçesinde, çeşmenin yanından geçen bir kadını gösterir.

Menzel, uzun çalışma hayatı boyunca guajı hem hızlı gözlem çalışmaları hem de bitmiş resimler için sık kullanan bir ressamdı. Guajın örtücülüğü, ona açık renkleri koyu alanların üzerine koyabilme, bir biçimi hızla kurup üzerinde düzeltme yapabilme imkânı veriyordu. Bu resimde de kalabalık bir bahçenin ışıklı ve gölgeli bölgeleri, kâğıdın beyazına bağlı kalmadan, yoğun ve mat renk alanlarıyla kurulmuştur. Suluboyada ışık kâğıttan gelirken, guajda ışık boyanın kendisindedir.

Ana anlatım

Guaj neden örtücüdür?

Guaj (İngilizce gouache; Türkçede guaş diye de yazılır), pigment ve bağlayıcı dersinde tanıdığın ailenin bir üyesidir (3.2.01): bağlayıcısı genellikle arap zamkıdır ve suyla inceltilir. Onu suluboyadan ayıran, içeriğindeki oranlardır. Tüpün içinde renkli toz payı belirgin biçimde artar; üreticilerin bir kısmı buna örtücülüğü artıran beyaz ya da renksiz dolgu maddeleri de katar. Bu yüzden guaj, ince bir katmanda bile altındaki kâğıdı ya da boyayı büyük ölçüde örter.

Bu örtücülük, suluboyanın temel kuralını tersine çevirir. Suluboyada açık değerler kâğıtla korunur ve koyudan açığa dönüş zordur; guajda ise açık bir renk koyu bir rengin üzerine rahatça sürülebilir. Bu, beyazı önceden planlamak zorunda kalmadan çalışmayı mümkün kılar: bir ışık parıltısı, bir bulutun kenarı ya da bir pencerenin ışığı, en sonda, doğrudan beyaz ya da açık bir renkle eklenebilir. 3.3.05'te beyazı korumak için kullandığımız maskeleme ve kaldırma yöntemlerine guajda çoğu zaman gerek kalmaz. Çok seyreltilirse suluboyaya benzer saydam laviler de verebilir.

Guaj yüzeyi neden mat görünür?

Kuruyan guaj, pürüzsüz ve kadifemsi, mat bir yüzey bırakır. Bunun nedeni, yüksek pigment ve dolgu oranının yüzeyde ışığı her yöne saçan ince bir tabaka oluşturmasıdır. Işık tek bir yönde yansımadığı için yüzeyde parlama görülmez. Bu, bir guaj resminin farklı açılardan ve güçlü ışık altında bakıldığında bile renklerini değiştirmeden gösterebilmesi demektir. Fotoğraflandığında ya da basıldığında da parlama yapmaz; bu da onu basılacak illüstrasyonlar ve tasarım işleri için elverişli kılar.

Matlığın bir bedeli de vardır. Guaj yüzeyi, özellikle kalın sürüldüğünde, kırılgan olabilir ve kâğıt büküldüğünde çatlayabilir; bu yüzden guaj çalışmaları genellikle sert bir kartona ya da kalın bir kâğıda yapılır ve katlanmadan saklanır. Ayrıca mat yüzey dokunmaya hassastır; parmak izi ya da sürtünme iz bırakabilir.

Mat yüzeyin bir başka yanı, geniş renk alanlarını düz ve eşit gösterebilmesidir. Doğru kıvamda hazırlanmış guaj, fırça izi bırakmadan bir alanı tek bir renkle kaplayabilir.

Kuruyunca renkler neden kayar?

Guajla çalışanların ilk karşılaştığı sürprizlerden biri, rengin ıslakken ve kuruyken farklı görünmesidir. Genel olarak açık renkler kuruyunca biraz koyulaşır, koyu renkler ise biraz açılır ve daha tebeşirimsi görünür. Buna kuruma kayması diyebiliriz. Islak bir yüzeyde ışık daha az saçılır; boya kurudukça yüzeydeki saçılma artar ve renklerin değeri değişir.

Bu kayma, özellikle bir rengi başka bir renkle eşleştirmek gerektiğinde sorun yaratır. Bir alanı düzeltmek için yeni bir karışım hazırladığında, ıslakken birebir tutan renk kuruyunca farklı görünebilir. Bunu önlemenin yolu, karışımı bir kâğıt parçasında deneyip kurumasını beklemek ve kurumuş hâline bakarak karar vermektir. Kaymanın ne kadar büyük olacağı, karışımdaki beyaz miktarına ve pigmentin kendisine göre değişir. Bol beyazlı pastel karışımlar çoğu zaman en az kayar; koyu ve doygun renkler ise kuruyunca belirgin biçimde açılabilir. Bu yüzden her yeni paletle çalışmaya başlarken, sık kullandığın birkaç rengin ıslak ve kuru hâllerini yan yana gösteren küçük bir kart hazırlamak, ileride tahmin yapmanı kolaylaştırır.

Çok sayıda resmin aynı renklerle boyanması gerektiğinde, karışımları önceden hazırlayıp kapaklı kaplarda saklamak ve her seferinde aynı kaptan kullanmak da bu farkı ortadan kaldırır.

Guaj suluboya ve akrilikten nasıl ayrılır?

Geleneksel guajın bağlayıcısı arap zamkı olduğu için, kuruduktan sonra da suyla yeniden çözülebilir. Bu, hem bir avantaj hem bir zorluktur. Avantajı, kurumuş bir alanı ıslak bir fırçayla yumuşatabilmek, kenarları birleştirebilmek ya da bir hatayı silebilmektir. Zorluğu ise, kurumuş bir katmanın üzerine sürülen ıslak bir katmanın alttaki boyayı çözüp karıştırabilmesidir. Bu yüzden guajda üst katmanlar hızlı, kararlı ve az fırça darbesiyle sürülür.

Akrilik guaj ise görünüş olarak guaja benzeyen, örtücü ve mat bir boyadır, ama bağlayıcısı akrilik polimerdir. Kuruduktan sonra suda çözünmez. Bu, katmanları birbirini bozmadan üst üste koymayı kolaylaştırır, ama kurumuş bir alanı yumuşatmayı ya da düzeltmeyi zorlaştırır.

Guajın örtücülüğü, ten tonlarını düz ve yoğun alanlar olarak kurmayı kolaylaştırır. Suluboyada tenin ışığı kâğıttan gelirken, guajda her ten tonu, açığından koyusuna kadar, ayrı bir karışım olarak doğrudan sürülür. Bu yüzden guajla bir yüz boyarken, en az üç düz değer hazırlamak, ışık, orta ton ve gölge, pratik bir başlangıçtır. Koyu bir tenin ışıklarında beyazla açılmış karışımlar kolayca tebeşirimsi ve grimsi görünebilir; bunun yerine ışık tarafını sıcak ve doygun bir okra ya da turuncuyla açmak, tenin sıcaklığını korur. Kuruma kaymasını da hesaba katarak, bu karışımları mutlaka kurumuş hâlleriyle kontrol etmek gerekir.

Uygulama

1. Malzeme: en az dört renk guaj ve bir beyaz, aynı renklerde suluboya, kalın bir kâğıt, bir yassı ve bir yuvarlak fırça, bir karıştırma paleti, su kapları. Süre kırk dakika.
2. Kâğıda iki sütun çiz: biri guaj, biri suluboya için. Her iki boyayla da aynı rengi kalın bir şerit olarak sür ve kurumuş hâllerini karşılaştır.
3. Kurşun kalemle ya da siyah bir boyayla kâğıda koyu bir şerit çek. Kuruduktan sonra üzerine açık bir guaj ve aynı renkte açık bir suluboya sür; hangisinin şeridi örttüğüne bak.
4. Bir guaj karışımı hazırla, küçük bir kâğıda sür ve ıslakken bir fotoğrafını çek. Kuruduktan sonra ikinci bir fotoğraf çek ve iki hâlin değerini karşılaştır.
5. Kuruyan guaj lekesinin bir köşesini temiz suyla ıslat ve rengin fırçaya geçip geçmediğine bak; varsa aynı testi bir akrilik ya da akrilik guajla tekrarla.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Guaj, suluboyanın örtücü akrabasıdır: aynı zamk bağlayıcıyla, ama daha yüksek pigment ve dolgu oranıyla yapılır. Bu yüzden altındakini örter, açık renkleri koyu renklerin üzerine koymaya izin verir, kuruduğunda parlamayan mat ve düz bir yüzey bırakır ve kurumuş hâlde bile suyla yeniden açılabilir. Kancadaki sorunun yanıtı bu özelliklerdedir: aynı renklerin düz ve düzeltilebilir alanlarla tekrar tekrar sürülmesi gereken işlerde guaj çok elverişlidir. Menzel'in kaplıca bahçesi ise aynı özelliklerin gözleme dayalı bir resimde nasıl canlı ve yoğun bir ışık kurabildiğini gösterir.

Ödevde guaj ve suluboya karşılaştırma kartı yapacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Guaj ve suluboya karşılaştırma kartı yap.

1. Bir kartı iki sütuna böl: guaj ve suluboya.
2. Her sütuna aynı dört testi yap: kalın bir renk şeridi, koyu bir şeridin üzerine sürülen açık bir renk, seyreltilmiş bir lavi ve kurumuş bir alana ıslak fırçayla dokunma.
3. Her testin sonucunu kartın altına kısaca yaz: örtücülük, yüzey, kuruma kayması ve suyla yeniden açılma.
4. Kartın bir köşesine guajla üç düz ten değeri boya, ışık, orta ton ve gölge, ve kuruduktan sonraki değerlerini ıslak hâlleriyle karşılaştır.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: İki sütundaki şeritler aynı kalınlıkta ve aynı fırçayla mı sürüldü?
• Değer (Ton): Guaj karışımlarının ıslak ve kuru değer farkını not ettin mi?
• Bitmişlik ve Sunum: Kart düzenli, sütunlar ve notlar okunur mu?
• Guajın hangi özelliği seni en çok şaşırttı?

Kendini sına

1. Guajı suluboyadan ayıran temel özellik nedir?

• A) Farklı bir bağlayıcı kullanması.
• B) Daha yüksek pigment ve dolgu oranı sayesinde örtücü olması.
• C) Yalnızca tüpte satılması.
• D) Kâğıda uygulanamaması.

2. Guajda açık bir rengi koyu bir rengin üzerine sürmek mümkün müdür?

• A) Evet, örtücü olduğu için.
• B) Hayır, hiçbir zaman.
• C) Yalnızca maskeleme sıvısıyla.
• D) Yalnızca ıslak kâğıtta.

3. Guajda kuruma kayması nedir?

• A) Boyanın kâğıttan akması.
• B) Boyanın hiç kurumaması.
• C) Rengin kuruyunca tamamen kaybolması.
• D) Açık renklerin kuruyunca koyulaşması, koyu renklerin açılması.

4. Guajın mat yüzeyi neden bir avantajdır?

• A) Işık altında ve fotoğraflandığında parlama yapmaz.
• B) Boyayı daha hızlı kurutur.
• C) Kâğıdı korur.
• D) Suyu iter.

5. Akrilik guaj geleneksel guajdan nasıl ayrılır?

• A) Daha saydamdır.
• B) Kuruduktan sonra suda çözünmez.
• C) Arap zamkı içerir.
• D) Parlak bir yüzey verir.

Cevaplar

1. B — İkisi de genellikle arap zamkı bağlayıcılıdır; fark pigment ve dolgu oranındadır.
2. A — Bu, beyazı önceden planlamadan çalışmayı mümkün kılar.
3. D — Karışımları kurumuş hâlleriyle kontrol etmek gerekir.
4. A — Işığı her yöne saçtığı için renkler farklı açılardan değişmeden görünür.
5. B — Akrilik polimer bağlayıcı kuruduktan sonra su geçirmez bir film oluşturur.

Referans görseller

• Özgün fotoğraf: aynı rengin guaj ve suluboya ile sürülmüş şeritleri; koyu bir şeridin üzerinde iki açık renk.
• Özgün fotoğraf: bir guaj karışımının ıslak ve kuru hâlleri yan yana.
• Özgün fotoğraf: kurumuş guaj ve akrilik guaj alanlarına ıslak fırçayla dokunma testi.

Sonraki derse köprü

Bu derste guajın örtücü ve mat bir boya olduğunu gördük. Sonraki derste bu özelliği bir tekniğe dönüştürüyoruz: fırça izi ve leke olmadan eşit, yoğun bir renk alanının hangi kıvamla ve hangi fırça hareketiyle boyandığını adım adım göreceğiz.