Suluboya malzemesi

Öğrenme hedefi

Suluboya için kâğıt, boya ve fırça seçerken neye bakacağını bileceksin. Pamuklu ve selülozlu kâğıdın, kâğıt kalınlığının ve üç temel yüzey dokusunun boyanın davranışını nasıl değiştirdiğini açıklayabilecek, tablet ve tüp boyalar arasında amacına göre seçim yapabilecek, birkaç temel fırçayı tanıyabilecek ve kendi malzemelerini sınayan bir test sayfası hazırlayabileceksin.

Kanca

Suluboyada kâğıt neden boyadan daha önemlidir?

Yağlı boyada tuval çoğu zaman boyanın altında kaybolur; kalın, örtücü katmanlar yüzeyi kapatır. Suluboyada ise boya ince ve saydamdır; kâğıt hiç kaybolmaz. Resmin en açık yerleri çoğu zaman beyaz bir boyayla değil, hiç boyanmamış kâğıtla yapılır. Işık, saydam boyadan geçer, kâğıttan yansır ve geri döner. Bu yüzden aynı boya, bir kâğıtta düzgün ve parlak bir leke olarak yayılırken, başka bir kâğıtta lekelenir, kabarır ya da donuk kalır. Pahalı bir boyayı ucuz bir kâğıda sürmek, çoğu zaman ucuz bir boyayı iyi bir kâğıda sürmekten daha çok hayal kırıklığı yaratır.

Bağlam

Amerikalı ressam Winslow Homer, 1884–85 kışında ve daha sonra yeniden Bahamalar'a gitti ve orada açık havada çok sayıda suluboya yaptı. Bu yolculukların ikincisinden kalan 1898 tarihli Kasırga, Bahamalar (Hurricane, Bahamas) bugün Met'in Amerikan sanatı koleksiyonundadır: kırık beyaz, dokulu bir kâğıt üzerine suluboya ve kurşun kalem. Kararan bir gökyüzünün altında şiddetli rüzgârla bükülen palmiyeleri gösterir.

Homer'ın Bahama suluboyaları üzerine yazanlar, onun özellikle ilk yolculuktaki yapraklarında kâğıdın beyaz alanlarını boyasız bıraktığını ve tropik güneşin parlak ışıklarını boyayla değil, kâğıdın beyazlığıyla kurduğunu belirtir. Bu yapraklar hızla, sıcak güneş altında boya kurumadan çalışılarak yapıldı. Kâğıdın dokusu, beyazı ve suyu nasıl emdiği, bu resimlerin görünüşünün bir parçasıdır.

Ana anlatım

Kâğıt neyden yapılır ve bu neden önemlidir?

Suluboya kâğıdı genellikle iki ana hammaddeden üretilir: pamuk ve ağaç selülozu. Pamuk lifleri güçlü, esnek ve doğal olarak beyazdır; pamuklu kâğıt suyu eşit biçimde emer, ıslak üzerine ıslak çalışmada boyanın yumuşakça yayılmasına izin verir ve zamanla sararmaya ya da kırılganlaşmaya karşı dayanıklıdır. Ağaç selülozundan yapılan kâğıtlar daha ucuzdur ve alıştırmalar için iş görür, ama suyu daha düzensiz emebilir ve lekeleri kontrol etmeyi zorlaştırabilir. Etiketinde «yüzde yüz pamuk» ve «asitsiz» yazan kâğıtlar, kalıcı çalışmalar için tercih edilir.

Kâğıdın kalınlığı gramajla, yani metrekare başına gramla ölçülür. Suluboyada sık kullanılan kalınlık 300 g/m²'dir; bu, İngilizce kaynaklarda 140 lb olarak da geçer. Daha ince kâğıtlar ıslandığında dalgalanır ve kabarır; çok kalın kâğıtlar ise ıslandığında daha az şekil değiştirir. İnce bir kâğıtla çalışacaksan, kâğıdı önceden ıslatıp bir tahtaya gererek kurutmak dalgalanmayı azaltır.

Kâğıdın bir de yüzey tutkalı (sizing) vardır: kâğıdın suyu ne kadar hızlı emeceğini ayarlayan, liflerin içine ve yüzeyine uygulanan bir madde. Profesyonel suluboya kâğıtlarında bu madde çoğu zaman jelatindir. Tutkal, boyanın kâğıda hemen çekilmesini engeller ve fırça darbesinin bir süre yüzeyde kalmasını sağlar. Tutkalı yetersiz bir kâğıt boyayı bir kurutma kâğıdı gibi emer; bu yüzden kenarlar sertleşir ve lekeler düzeltilemez.

Kâğıdın yüzeyi boyayı nasıl değiştirir?

Suluboya kâğıtları üç temel yüzey dokusunda üretilir. Sıcak pres (hot pressed) kâğıt pürüzsüzdür; boya yüzeyde daha uzun kalır, ince ayrıntılar ve keskin kenarlar için uygundur, ama geniş lekeler düzgün yayılmakta zorlanabilir. Soğuk pres kâğıt (cold pressed; İngiliz kaynaklarında «NOT» diye de geçer) hafif dokuludur ve pek çok teknik için dengeli bir yüzey sunar; bu yüzden öğrenmeye başlarken sık önerilir. Kaba (rough) kâğıt ise belirgin çukurları ve tepeleriyle en dokulu yüzeydir; boya çukurlarda toplanır, tepeleri beyaz bırakabilir ve suyun üstünde parlayan ışık gibi etkiler verir.

Bu dokuların hiçbiri diğerinden daha iyi değildir; her biri başka bir görüntüye hizmet eder. Pürüzsüz bir yüzey bir çiçeğin ince damarlarına, kaba bir yüzey bir kayalığın ya da dalgalı bir denizin dokusuna uygun düşebilir. Homer'ın palmiyelerindeki kırık, parçalı ışık da kâğıdın dokusuyla fırçanın birlikte çalışmasından doğar.

Boya ve fırça nasıl seçilir?

Suluboyanın bağlayıcısı, pigment ve bağlayıcı dersinden bildiğin arap zamkıdır (3.2.01); kuruduktan sonra suyla yeniden açılabilir. Suluboya tabletler hâlinde ya da tüplerde satılır. Tabletler taşınması kolay ve açık havada pratiktir; tüpler ise geniş alanlar için bol ve yoğun boya hazırlamayı kolaylaştırır. İkisi de aynı pigmentleri içerebilir. Seçim yaparken 3.2.04'te öğrendiğin gibi etiketteki pigment kodlarına ve ışık haslığına bakmak, «öğrenci» ve «sanatçı» serileri arasındaki farkı da anlamana yardım eder: sanatçı serileri genellikle daha çok pigment ve daha az dolgu içerir.

Fırçalar için başlangıçta birkaç tane yeterlidir. Yuvarlak bir fırça, ucu sivri olduğu için hem ince çizgi hem geniş leke yapabilir. Yassı bir fırça düz kenarlar ve geniş lavi için kullanılır. Geleneksel olarak en iyi suluboya fırçaları samur kılından yapılır; bu kıllar çok su tutar ve ucu iyi toplanır. Günümüzde pek çok sentetik fırça benzer bir su tutma ve uç toplama sağlar ve daha ekonomiktir. Bir fırçayı denerken onu suya batırıp silkele: ucu kendiliğinden sivri bir noktada toplanıyorsa, suluboya için iyi bir fırçadır.

Ten tonlarını suluboyada boyarken kâğıdın rengi de hesaba girer. Bazı kâğıtlar parlak, soğuk bir beyazdadır, bazıları hafifçe sıcak, krem rengine yakındır; bu fark, ışıkları boyasız bırakılan bir yüzde tenin genel sıcaklığını değiştirir. Koyu bir teni boyarken ise değer ve doygunluk tek bir kalın katmanla değil, birbiri üzerine kuruyan saydam katmanlarla kurulur; bu katmanları kaldırabilecek, yeterince kalın ve iyi tutkallı bir kâğıt seçmek burada özellikle önemlidir.

Uygulama

1. Malzeme: elindeki iki ya da üç farklı kâğıt (örneğin bir pamuklu, bir selülozlu kâğıt; ya da bir soğuk pres ve bir sıcak pres), bir yuvarlak ve bir yassı fırça, iki boya (biri koyu, biri açık), iki kap su ve bir bez. Süre kırk dakika.
2. Her kâğıdı eşit küçük karelere bölen hafif bir kurşun kalem ızgarası çiz ve her kâğıdın köşesine adını, gramajını ve yüzeyini yaz.
3. Her kâğıtta aynı dört testi yap: düz bir lavi, ıslak kâğıda bırakılmış bir damla, kuru kâğıda çekilmiş ince bir çizgi ve kuruduktan sonra ıslak fırçayla kaldırılmaya çalışılan bir leke.
4. Yuvarlak fırçayla bir çizgiyi incelten ve kalınlaştıran bir kıvrım çiz; yassı fırçayla keskin kenarlı bir kare yap. İki fırçanın ne kadar su tuttuğunu ve ucunun nasıl toplandığını not et.
5. Kâğıtlar kuruduğunda hangisinin dalgalandığını, hangisinde lekenin daha düzgün yayıldığını ve hangisinden boyanın daha kolay kalktığını karşılaştır.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Kâğıdı öne çıkaran şey suluboyanın kendi doğasıdır: ince ve saydamdır; ışık boyadan geçip kâğıttan yansır ve resmin en açık yerleri çoğu zaman boyasız kâğıttır. Kâğıdın pamuktan mı selülozdan mı yapıldığı, kalınlığı, yüzey tutkalı ve dokusu, boyanın nasıl yayılacağını, ne kadar kontrol edilebileceğini ve resmin yıllar içinde nasıl duracağını belirler. Homer'ın Bahamalar'da yaptığı suluboyalar, kâğıdın beyazının ve dokusunun resmin ışığına dönüşebildiğini gösterir. Boya ve fırça önemlidir, ama suluboyada her şey kâğıdın üzerinde olur.

Ödevde kendi malzemelerini sınayan bir test sayfası yapacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Malzeme test sayfası yap.

1. Elindeki bütün kâğıtlardan birer parça kes ve her birinin adını, lif türünü, gramajını ve yüzeyini arkasına yaz.
2. Her parçada aynı testleri yap: düz lavi, ıslak üzerine ıslak damla, kuru kâğıtta ince çizgi ve kuruduktan sonra kaldırma.
3. Aynı sayfada fırçalarını dene: her birinin en ince ve en kalın izini ve ucunun toplanıp toplanmadığını göster.
4. Test sayfasının altına, sıcak ve soğuk beyaz kâğıtlarda aynı ten karışımının nasıl göründüğünü gösteren iki küçük leke ekle ve hangi kâğıdı hangi iş için seçeceğini yaz.

Kendini değerlendir

• Teknik ve Malzeme: Aynı testler her kâğıtta aynı biçimde yapıldı mı, sonuçlar karşılaştırılabilir mi?
• Bitmişlik ve Sunum: Her kâğıt ve fırça adıyla ve özellikleriyle etiketlendi mi?
• Değer (Ton): Lavilerin açıklık ve koyuluk farkları kâğıttan kâğıda nasıl değişti, not edildi mi?
• Test sayfası, hangi kâğıdı daha çok kullanacağın konusunda sana ne söyledi?

Kendini sına

1. Suluboyada resmin en açık yerleri çoğu zaman nasıl yapılır?

• A) Beyaz boyayla.
• B) Boyasız bırakılan kâğıtla.
• C) Siyah boyayla.
• D) Silgiyle.

2. Suluboyada sık kullanılan kâğıt kalınlığı hangisidir?

• A) 80 g/m²
• B) 120 g/m²
• C) 300 g/m²
• D) 1000 g/m²

3. Yüzey tutkalı (sizing) ne işe yarar?

• A) Kâğıdı renklendirir.
• B) Kâğıdın suyu emme hızını ayarlar.
• C) Boyayı kurutur.
• D) Kâğıdı inceltir.

4. Hangi kâğıt yüzeyi ince ayrıntılar ve keskin kenarlar için daha uygundur?

• A) Kaba.
• B) Soğuk pres.
• C) Hiçbiri.
• D) Sıcak pres.

5. İyi bir suluboya fırçasının belirtisi nedir?

• A) Islatılıp silkelendiğinde ucunun sivri bir noktada toplanması.
• B) Kıllarının çok kısa olması.
• C) Su tutmaması.
• D) Kıllarının açılıp dağılması.

Cevaplar

1. B — Işık saydam boyadan geçip kâğıttan yansır; beyaz boya bu parlaklığı vermez.
2. C — Bu kalınlık İngilizce kaynaklarda 140 lb olarak da geçer.
3. B — Tutkal boyanın hemen emilmesini önler ve fırça darbesini kontrol etmeyi sağlar.
4. D — Pürüzsüz yüzeyde boya daha uzun süre yüzeyde kalır.
5. A — Ucu toplanan bir fırça hem ince hem geniş iz yapabilir.

Referans görseller

• Özgün fotoğraf: aynı lavinin pamuklu ve selülozlu kâğıtta, sıcak pres, soğuk pres ve kaba yüzeyde görünüşü.
• Özgün fotoğraf: suya batırılıp silkelenmiş iki fırçanın uçları; biri toplanmış, biri dağılmış.
• Özgün şema: saydam boyadan geçip kâğıttan yansıyan ışığın yolu.

Sonraki derse köprü

Bu derste kâğıdın, boyanın ve fırçanın suluboyayı nasıl biçimlendirdiğini gördük. Sonraki derste bu malzemelerle ilk temel tekniğe geçiyoruz: pürüzsüz, lekesiz bir gökyüzünün nasıl boyandığını, düz ve geçişli lavinin nasıl yapıldığını adım adım göreceğiz.