Küçük eskiz (thumbnail)

Öğrenme hedefi

Bir konu için hızlı, küçük ve ayrıntısız eskizlerle birçok kompozisyon alternatifi üretebileceksin. Eskizleri çerçeve oranı, değer düzeni, odak ve göz yolu gibi açık ölçütlerle karşılaştırıp eleyebilecek, seçtiğin kompozisyonu neden seçtiğini yazılı olarak gerekçelendirebilecek ve bu süreci Seviye 2 projesinin istediği eskiz dizisine dönüştürebileceksin.

Kanca

Büyük bir tuvalin ya da bir kâğıdın önünde durduğunu düşün. İlk fikrin iyi görünüyor ve hemen başlamak istiyorsun. Birkaç saat sonra resmin bir yerinde bir şeyin yanlış olduğunu hissediyorsun: odak sıkışmış, ufuk resmi ikiye bölüyor, bir kütle çerçeveden taşıyor. Düzeltmek için ya baştan başlaman ya da yanlışla yaşaman gerekiyor. Oysa aynı hata, iki dakikalık küçük bir eskizde hemen görünürdü. Profesyoneller neden büyük resme başlamadan 20 küçük eskiz yapar?

Sayının kendisi bir kural değildir; kimi ressam beş eskiz yapar, kimi otuz. Önemli olan, büyük resme tek bir fikirle değil, karşılaştırılmış birkaç fikir arasından seçilmiş bir fikirle başlamaktır. İlk fikir nadiren en iyi fikirdir; küçük eskiz, öbür fikirleri ucuza görmenin yoludur.

Bağlam

Chicago Sanat Enstitüsü'nde (Art Institute of Chicago) Georges Seurat'nın Grande Jatte Adası'nda Bir Pazar Öğleden Sonrası — 1884 tablosu bulunur: yaklaşık iki metreye üç metrelik büyük bir yağlı boya. Seurat resmi 1884–1886 yılları arasında yaptı ve bu süreçte onlarca hazırlık çalışması üretti: küçük ahşap panolar üzerine yağlı boya eskizler, konte kalemiyle figür ve ağaç çalışmaları. Kaynaklar bu çalışmaların sayısını farklı veriyor; ama müze, resme doğrudan bağlı bilinen çalışmaları bir araya getirip ressamın çalışma yöntemini inceleyen bir sergi ve yayın hazırlayacak kadar çok çalışma olduğunu gösterir.

Bu çalışmaların bir kısmı manzaranın kendisine, ağaçlara, ışığa ve gölgelere odaklanır; bir kısmı ise figürlerin büyüklüğünü ve resimdeki yerini dener. Seurat, büyük tuvale başlamadan önce kompozisyonun pek çok sorusunu bu küçük çalışmalarda cevaplamıştı. Büyük resim, bu kararların toplamıdır.

Ana anlatım

Küçük eskiz neden işe yarar?

Küçük eskiz (thumbnail), birkaç santimlik bir çerçeve içinde, bir ya da iki dakikada yapılan, ayrıntısız bir kompozisyon çalışmasıdır. İçinde yalnızca büyük kütleler, ana çizgiler ve kaba değer lekeleri bulunur. Bir natürmortun ya da bir manzaranın bütün düzeni, bir posta pulundan biraz büyük bir alanda görülebilir.

Küçüklüğün kendisi işe yarar. Küçük bir alanda ayrıntı çizmek neredeyse imkânsızdır; bu yüzden el ve göz ister istemez büyük biçimlere ve değer düzenine odaklanır. Bir eskizin birkaç dakika sürmesi de onu harcanabilir kılar: kötü bir eskiz bir kayıp değil, bir bilgidir. Bir saatlik bir büyük çizimde bir kompozisyon denemek pahalıdır; iki dakikalık bir eskizde on kompozisyon denemek ucuzdur.

Bir başka yararı karşılaştırmadır. Tek bir fikre bakarken onun ne kadar iyi olduğunu bilmek zordur. On iki eskiz yan yana durduğunda göz onları kıyaslar ve bazılarının öbürlerinden daha güçlü olduğunu hemen görür. Karşılaştırma, tek başına bakıldığında fark edilmeyen sorunları görünür kılar.

Eskizler nasıl üretilir?

Eskiz üretirken amaç, aynı konunun gerçekten farklı çözümlerini bulmaktır; birbirinin küçük çeşitlemesi olan on iki eskiz, bir tanesinden fazla bir şey öğretmez. Farklılık üretmek için değişkenleri bilinçli olarak değiştir. Çerçevenin oranını değiştir: yatay, dikey, kareye yakın. Bakış noktasını değiştir: göz hizası, yukarıdan, aşağıdan. Konunun ölçeğini değiştir: yakından ve çerçeveyi dolduran, uzaktan ve küçük. Değer düzenini değiştir: koyu zemin üzerinde açık konu, açık zemin üzerinde koyu konu. Önceki dersteki kalıpları dene: S, L, üçgen, diyagonal.

Her eskiz için aynı büyüklükte bir çerçeve kullanmak, onları karşılaştırmayı kolaylaştırır. Çerçeveleri önceden bir kâğıda sıra sıra çizmek, eskizleri bir dizi olarak görmeyi sağlar. Her eskize bir ya da iki dakika ayır ve bitmeden bırak; bir eskizi güzelleştirmeye başladığında artık eskiz yapmıyor, resim yapıyorsun demektir.

Değerleri en fazla üç düz tonla göster. Uçları yıpranmış keçeli kalemler ya da yatırılmış bir 4B, düz lekeleri hızla sürmeyi sağlar. Bir eskizde çizgi değil kütle düşünmek, notan eskizlerindeki çalışmanın bir devamıdır.

Eskizler nasıl karşılaştırılır ve seçilir?

Eskizleri seçerken «hangisini beğeniyorum?» sorusu yetmez; beğeni önemli bir işarettir, ama nedenini bilmek karar vermeyi kolaylaştırır. Açık ölçütler kullan. Odak: gözün ilk gittiği yer, resmin konusu mu? Değer düzeni: aydınlık ve karanlık alanlar odanın öbür ucundan seçilebiliyor mu? Göz yolu: bakış resmin içinde dolaşıyor mu, bir yerden kaçıyor mu? Denge: resim bir kenara doğru ağırlaşıyor mu? Çerçeve: oran konuya uyuyor mu?

Bir eleme yöntemi, eskizleri önce birkaç adım uzaktan, gözleri kısarak, hızla gözden geçirmektir. Bu bakışta okunmayan eskizler elenir. Kalan üç ya da dört eskizi ölçütlerle tek tek karşılaştır ve en güçlüsünü seç. Bazen iki eskizin iyi yanlarını birleştiren yeni bir eskiz, ikisinden de iyi bir çözüm verir.

Seçimi birkaç cümleyle yazmak, kararı netleştirir: bu eskizi seçtim, çünkü odak açık bir koyu zeminin önünde duruyor ve göz bir döngüyle dolaşıyor; öteki eskizde ufuk resmi ikiye bölüyordu. Bu gerekçe, Seviye 2 projesinin istediği gerekçe metninin de temelidir. Yazılı gerekçe ayrıca büyük resim sırasında bir pusula işlevi görür: resim ilerledikçe ilk kararın neden verildiğini hatırlatır.

Eskiz dizisi büyük resme nasıl taşınır?

Seçilen eskiz, büyük resmin haritasıdır. Onu büyük kâğıda taşırken çerçevenin oranını koru; eskiz yatay bir dikdörtgendeyse ve büyük kâğıt kareye yakınsa, ya kâğıdı kırp ya da eskizi yeniden yap. Oranın değişmesi, eskizde verilen bütün kararları değiştirir.

Oranları taşımak için eskizi ve büyük kâğıdı aynı sayıda parçaya bölen hafif bir ızgara kullanılabilir; ızgara yöntemini önceki bir derste görmüştün. Ama amaç ayrıntıyı kopyalamak değil, büyük kütlelerin yerini ve oranını taşımaktır. Ayrıntılar büyük resimde, gözlemle eklenir. Eskizle büyük resim arasına bir ara aşama koymak da işe yarar: seçilen eskizi biraz daha büyük, avuç içi boyutunda, ama yine ayrıntısız bir değer çalışmasına dönüştürmek. Bu ara çalışma, küçük eskizde görünmeyen sorunları, örneğin iki kütlenin birbirine fazla yaklaştığını ya da bir boşluğun gereğinden büyük kaldığını, büyük kâğıda geçmeden ortaya çıkarır.

Büyük resim sırasında eskiz masada, görünür bir yerde durmalıdır. Resim ilerledikçe ayrıntılar büyük düzeni bozmaya başlayabilir; eskize bakmak, ilk kararı hatırlatır. Eskizin dışına çıkmak da mümkündür, ama bu bir karar olmalı, bir kayma değil.

Uygulama

1. Malzeme: bir kâğıt, bir yumuşak kurşun kalem ya da gri ve siyah birer keçeli kalem, bir cetvel ve bir konu: bir natürmort, bir oda köşesi ya da pencereden bir görünüm. Toplam süre yaklaşık bir ders saati.
2. Kâğıda cetvelle aynı büyüklükte on iki çerçeve çiz; her biri yaklaşık altı santime dört santim olsun, bir kısmını dikey, birkaçını kareye yakın bırak.
3. Her çerçevede aynı konuyu farklı bir değişkenle kur: oran, bakış noktası, ölçek, değer düzeni ya da kalıp. Her eskize en fazla iki dakika ayır ve yalnızca büyük kütleleri ve iki ya da üç tonu kullan.
4. On iki eskizi bitirince kâğıdı birkaç adım uzağa koy, gözlerini kısarak bak ve okunmayan eskizlerin üstünü çiz.
5. Kalan eskizleri odak, değer düzeni, göz yolu, denge ve çerçeve ölçütleriyle karşılaştır ve en güçlüsünün yanına bir yıldız koy.
6. Seçtiğin eskizin altına onu neden seçtiğini üç cümleyle yaz; bir de en zayıf eskizin neden zayıf olduğunu tek cümleyle not et.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Profesyoneller neden büyük resme başlamadan 20 küçük eskiz yapar? Sayı bir kural değildir; ama çok sayıda küçük eskiz, büyük resme tek bir fikirle değil, karşılaştırılmış fikirler arasından seçilmiş bir fikirle başlamayı sağlar. Küçük çerçeve ayrıntıyı engelleyip büyük düzene odaklatır, birkaç dakikalık süre eskizi harcanabilir kılar, yan yana dizilen eskizler ise tek başına görülmeyen güçlü ve zayıf yanları gösterir. Seçim açık ölçütlerle ve yazılı bir gerekçeyle yapılır ve seçilen eskiz büyük resmin haritası olur. Seurat'nın büyük tablosu için yaptığı onlarca hazırlık çalışması, büyük bir resmin küçük kararların toplamı olduğunu gösterir.

Ödevde tek bir konu için on iki küçük eskiz yapacak, bunları ölçütlerle karşılaştıracak ve seçtiğin eskizi gerekçesiyle birlikte sunacaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Tek konu için 12 küçük eskiz yap.

1. Bir konu seç ve onu gerçekten görebileceğin bir yerde çalış: bir natürmort, bir oda, bir sokak ya da bir manzara.
2. Aynı büyüklükte on iki çerçeve hazırla ve her birinde konuyu farklı bir değişkenle kur; en az üç farklı oran, iki farklı bakış noktası ve iki farklı değer düzeni kullan.
3. Eskizleri odak, değer düzeni, göz yolu, denge ve çerçeve ölçütleriyle karşılaştır; üç eskizi öne çıkar ve birini seç.
4. Seçtiğin eskiz için bir paragraflık gerekçe yaz; bu metin, Seviye 2 projesindeki gerekçe metninin ilk taslağı olabilir.

Kendini değerlendir

• Kompozisyon: On iki eskiz gerçekten farklı çözümler mi sunuyor, yoksa aynı fikrin çeşitlemeleri mi?
• Değer (Ton): Her eskizde büyük değer kütleleri birkaç adım uzaktan okunuyor mu?
• Bitmişlik ve Sunum: Eskizler aynı büyüklükteki çerçevelerde, yan yana karşılaştırılabilir biçimde mi düzenlendi?
• Gerekçe metnin açık ölçütlere mi dayanıyor, yoksa yalnızca «beğendim» mi diyor?

Kendini sına

1. Küçük eskizin en önemli yararlarından biri nedir?

• A) Çizimi bitmiş gibi göstermesi.
• B) Ayrıntıya odaklanmayı zorunlu kılması.
• C) Kompozisyon fikirlerini ucuza deneyip karşılaştırmayı sağlaması.
• D) Renkleri doğru karıştırmayı öğretmesi.

2. Farklı eskizler üretmek için hangisi en etkili yoldur?

• A) Oran, bakış noktası, ölçek ve değer düzeni gibi değişkenleri bilinçli olarak değiştirmek.
• B) Aynı eskizi on iki kez kopyalamak.
• C) Her eskize bir saat ayırmak.
• D) Yalnızca çizgiyle çalışmak.

3. Eskizler arasından seçim yaparken hangisi bir eleme ölçütüdür?

• A) Kâğıdın markası.
• B) Hangi eskizin önce çizildiği.
• C) Kalemin sertliği.
• D) Gözün ilk gittiği yerin resmin konusu olup olmadığı.

4. Seçilen eskizi büyük kâğıda taşırken neden oran korunmalıdır?

• A) Oran değişirse eskizde verilen kararlar da değişir.
• B) Büyük kâğıtlar yalnızca kare olduğu için.
• C) Oran korunmazsa kalem kırılır.
• D) Oran yalnızca fotoğrafta önemlidir.

5. Seurat'nın Grande Jatte tablosu için yaptığı hazırlık çalışmaları neyi gösterir?

• A) Büyük tabloların hazırlıksız yapıldığını.
• B) Seurat'nın yalnızca bir eskiz yaptığını.
• C) Büyük bir resmin, küçük çalışmalarda verilmiş kararların toplamı olabileceğini.
• D) Hazırlık çalışmalarının müzelerde saklanmadığını.

Cevaplar

1. C — Küçük ve hızlı eskizler, fikirleri büyük bir çizime yatırım yapmadan görmeyi ve karşılaştırmayı sağlar.
2. A — Bilinçli değişkenler gerçekten farklı çözümler üretir; kopyalar tek bir fikri tekrarlar.
3. D — Odak, değer düzeni, göz yolu ve denge gibi açık sorular seçimi gerekçelendirir.
4. A — Kompozisyon kararları çerçevenin oranına bağlıdır; oran değişince düzen de değişir.
5. C — Seurat'nın onlarca çalışması, büyük tablonun sorunlarını önceden küçük çalışmalarda çözdüğünü gösterir.

Referans görseller

• Özgün fotoğraf: bir kâğıtta aynı konunun on iki küçük eskizi; okunmayanların üstü çizili, seçilen yıldızlı.
• Özgün şema: aynı konunun oran, bakış noktası ve değer düzeniyle değişen dört eskizi.

Sonraki derse köprü

Eskizleri karşılaştırırken çerçevenin oranı sık sık değişkenlerden biri oldu. Sonraki ders çerçevenin kendisine odaklanıyor: resmin kenarının resmin bir parçası olup olmadığını, kırpmanın ve formatın anlatımı nasıl değiştirdiğini göreceğiz.