Negatif alan

Öğrenme hedefi

Bir nesneyi doğrudan çizmek yerine, onun etrafında ve parçalarının arasında kalan boşlukların biçimlerini çizerek nesneyi kâğıda doğru oranlarla aktarabileceksin. Boşlukların neden sembollere yakalanmadığını ve bir çizimi kontrol etmek için nasıl kullanılacağını açıklayabileceksin.

Kanca

Bir sandalyeyi çizmeye çalış. Ayaklar birbirine karışır, çubuklar yanlış yerlerde kesişir, oturma yeri ya çok basık ya çok derin çıkar. Şimdi aynı sandalyeye farklı bir gözle bak: ayakların arasında, çubukların arasında, sırtın boşluklarında kalan küçük biçimlere. Üçgenler, kesik dikdörtgenler, tuhaf dörtgenler. Onları tek tek çizdiğinde sandalye kendiliğinden ortaya çıkar. Nesneyi değil, etrafındaki boşluğu çizerseniz ne olur?

Bu dersin cevabı, gözün boşluklara karşı daha dürüst olmasında. Nesnenin bir adı ve zihninde hazır bir sembolü vardır; boşluğun ise yoktur. Bu yüzden boşluğu çizerken göz, zihnin düzeltmesine uğramadan gördüğünü aktarır.

Bağlam

1915'te Danimarkalı psikolog Edgar Rubin, Kopenhag Üniversitesi'nde görsel algı üzerine bir doktora tezi savundu. Tezin içinde bugün dünyanın en tanınan algı görsellerinden biri olan bir çizim vardı: siyah bir zeminin ortasında beyaz bir vazo. Biraz daha bakınca vazo kaybolur ve yerine birbirine bakan iki siyah yüz profili belirir. Göz ikisini aynı anda göremez; ya vazoyu ya yüzleri görür.

Rubin bu figürle bir şeyi açıkça gösterdi: görme, sahneyi her zaman bir figür ve bir zemin olarak ikiye ayırır. Figür dikkat çeken, biçimi olan şeydir; zemin onun arkasında uzanan, biçimsiz sanılan boşluktur. Ama vazo figüründe zemin de bir biçimdir: yüz profillerinin biçimi. Ressam için bundan çıkan ders şudur: zemin, figür kadar kesin bir biçime sahiptir ve çizilebilir.

Bu fikir resim tarihinde çok daha eskidir. Japon ressam Hasegawa Tōhaku'nun on altıncı yüzyılın sonlarında yaptığı Çam Ağaçları paravanlarında ağaçların arasında geniş, boş kâğıt alanları kalır. Sis gibi okunan bu boşluklar, ağaçlar kadar kompozisyonun parçasıdır.

Ana anlatım

Negatif alan nedir?

Bir çizimde nesnenin kendisinin kapladığı alana pozitif alan, nesnenin etrafında ve parçalarının arasında kalan alana negatif alan denir. Bir fincanın gövdesi pozitif alandır; sapı ile gövdesi arasında kalan küçük, kulak biçimli boşluk negatif alandır. Bir ağacın dalları pozitif alandır; dalların arasından görünen gökyüzü parçaları negatif alandır.

Negatif alanların bazıları kapalıdır: dört yanı nesnenin kendisiyle çevrili olan boşluklar, örneğin bir sandalyenin iki ayağı ile alttaki çubuk ve oturma yeri arasındaki boşluk. Bazıları açıktır: nesnenin bir kenarı ile kâğıdın ya da görüş alanının kenarı arasında kalan boşluklar. Her iki türün de çizilebilir, ölçülebilir bir biçimi vardır. Negatif alan boş kâğıt demek de değildir: bir natürmortta nesnenin arkasındaki duvar, masanın yüzeyi, perdenin kıvrımı da negatif alanın içinde kalır ve kendi tonlarıyla çizilir. «Negatif» sözcüğü değersiz değil, nesnenin dışında kalan anlamına gelir.

Boşluk neden daha doğru çizilir?

Seviye sıfırda gördüğün gibi zihin, adı olan nesneleri bildiği sembollerle değiştirmeye eğilimlidir. Sandalye dediğinde zihninde düz bir oturma yeri ve dört dik ayak belirir; gözünün önündeki sandalyenin açıdan görünen, kısalmış, birbirinin önüne geçmiş ayakları bu sembolle çatışır. Çizim çoğu zaman sembole yakın çıkar.

Bir boşluğun ise adı yoktur. «Sandalyenin sağ ön ayağı ile alt çubuğu arasındaki üçgen» diye bir sembol zihninde bulunmaz. Bu yüzden göz o biçimi gerçekten bakarak çizmek zorundadır. Bir önceki derslerde gördüğün yanılgıların birçoğu, zihnin bildiği bir nesneye dair düzeltmelerinden doğar; tanımadığı bir biçime bakarken bu düzeltmelerin bir kısmı devreye girmez.

Betty Edwards'ın çizimi ayırdığı algı becerilerinden biri de boşlukları görmekti. Bir nesnenin biçimini kurmakta zorlanıyorsan, bakışını onun etrafındaki boşluklara çevirmek çoğu zaman sorunu çözer; çünkü bir boşluğu doğru çizdiğinde, onu çevreleyen nesnenin kenarlarını da doğru çizmiş olursun.

Negatif alanla nasıl ölçülür?

Negatif alan, kalemle ölçmenin yanında ikinci bir kontrol aracıdır. Bir boşluğun biçimini, eni ile boyu arasındaki oranı, köşelerinin açılarını, tıpkı bir nesnenin parçasıymış gibi kalemle ölçebilirsin. Sandalyenin ayakları arasındaki boşluk uzun ve dar mı, kısa ve geniş mi? Bu boşluk yanındakinden büyük mü?

Pratikte en güçlü kullanım karşılaştırmadır. Çizimin bir yerinde bir sorun olduğunu hissediyorsan, o bölgedeki boşlukların biçimlerini nesnedeki boşluklarla karşılaştır. Çizimde üçgen görünen bir boşluk nesnede dörtgense, çevresindeki kenarlardan biri yanlış yerdedir. Boşluklar, hatanın nerede olduğunu nesnenin kendisinden daha açık gösterir.

Açık boşluklar için bir çerçeve kullanmak yardımcı olur. Kâğıdın ya da elinde tuttuğun bir kartonun dikdörtgen kenarı, açık boşlukları kapatır ve onları da ölçülebilir biçimlere çevirir: nesnenin kenarı ile çerçevenin kenarı arasındaki boşluk. Böylece nesnenin kâğıttaki yeri de kontrol edilebilir hâle gelir.

Negatif alan resmin bütününde ne yapar?

Negatif alan yalnızca bir ölçüm aracı değildir; bir resmin nasıl okunduğunu da belirler. Tōhaku'nun paravanlarında ağaçların arasında boş bırakılan geniş kâğıt alanları, bakışa soluk alacak yer açar ve sisin, havanın, uzaklığın yerini tutar. Boşluk azaldıkça resim kalabalıklaşır; arttıkça nesneler yalnızlaşır ve öne çıkar. Aynı ağaç, geniş bir boşluğun ortasında durduğunda ağırbaşlı, sıkışık bir boşlukta durduğunda gergin görünebilir.

Bir çizimde nesnenin kâğıda nasıl yerleştiği de negatif alanla ilgilidir. Nesnenin bir yanında dar, öbür yanında geniş bir boşluk bırakmak, bakışı bir yöne iter; nesneyi kâğıdın tam ortasına koyup her yanda eşit boşluk bırakmak ise durağan bir etki verir. Bunların hangisinin tercih edileceği bir kural değil, resmin ne anlatmak istediğine bağlı bir karardır ve kompozisyon modülünde ayrıntılı ele alınacak. Şimdilik boşlukları görmeye başlamak, o kararları verebilmenin ön koşuludur.

Uygulama

Bir sandalyenin negatif alanlarını çizeceğin kısa bir çalışma.

1. Sandalyeyi, ayakları ve çubukları birbirinin önüne geçecek şekilde hafif yandan gör.
2. Bir kartondan dikdörtgen bir pencere kes ya da kâğıdının kenarını çerçeve olarak kullan; sandalyeyi bu çerçevenin içinde gör.
3. Sandalyenin kendisini çizme. Yalnızca ayaklar, çubuklar ve sırt arasında kalan kapalı boşlukları, her birinin biçimini dikkatle izleyerek çiz.
4. Sonra sandalye ile çerçevenin kenarları arasında kalan açık boşlukları çiz.
5. Bütün boşlukları koyu bir tonla doldur; sandalye beyaz bir siluet olarak ortaya çıksın.
6. Bir boşluğun biçimi sana yanlış görünüyorsa, onu kalemle ölçüp sandalyedeki boşlukla karşılaştır.

Sık yapılan hatalar

Kapanış

Nesneyi değil, etrafındaki boşluğu çizerseniz ne olur? Nesne kendiliğinden ve çoğu zaman daha doğru biçimde ortaya çıkar. Çünkü boşluğun zihinde bir sembolü yoktur; göz onu gerçekten bakarak çizmek zorundadır. Rubin'in vazosu, zeminin de bir biçim olduğunu gösterir; Tōhaku'nun çamları, boşluğun bir resmin taşıyıcı parçası olabileceğini. Negatif alanı görmek, hem çizimi kontrol etmek için güçlü bir araç hem de kompozisyona giden ilk adımdır.

Ödevde bir bitkiyi yalnızca negatif alanlarıyla çizecek, yaprakların arasındaki boşluklardan bitkinin kendisini ortaya çıkaracaksın.

Kavram sözlüğü

Ödev

Bir bitkiyi yalnızca negatif alanlarıyla çiz.

1. Yaprakları birbirinin önüne geçen, dağınık dallı bir saksı bitkisi seç.
2. Bitkiyi bir çerçevenin içinde gör ve çizimin sınırlarını kâğıda hafifçe işaretle.
3. Yaprakların ve dalların arasında kalan boşlukları, her birini soyut bir şekil gibi izleyerek çiz.
4. Bitki ile çerçevenin kenarları arasındaki açık boşlukları da ekle.
5. Bütün boşlukları koyu bir tonla doldur ve bitkinin beyaz bir siluet olarak ortaya çıkmasını izle.

Kendini değerlendir

• Oran ve Çizim: Siluet olarak ortaya çıkan bitkinin oranları gerçek bitkiye benziyor mu?
• Kompozisyon: Bitki çerçevenin içinde dengeli mi duruyor, yoksa bir kenara sıkışmış mı?
• Kenar ve Ayrıntı: Boşlukların kenarları dikkatle izlenmiş mi, yoksa aceleyle mi geçilmiş?
• Hangi boşlukta zihninin seni yeniden yaprağı çizmeye çektiğini fark ettin?

Kendini sına

1. Negatif alan nedir?

• A) Nesnenin gölgeli tarafı.
• B) Nesnenin etrafında ve parçalarının arasında kalan boşluk.
• C) Kâğıdın arka yüzü.
• D) Silgiyle açılan beyaz alan.

2. Boşlukları çizmek neden çoğu zaman daha doğru sonuç verir?

• A) Boşluklar daha kolay silinir.
• B) Boşluklar her zaman küçüktür.
• C) Boşluğun zihinde bir sembolü olmadığı için göz onu gerçekten bakarak çizmek zorunda kalır.
• D) Boşluklar renk içermez.

3. Rubin'in vazo figürü neyi gösterir?

• A) Zeminin de figür kadar kesin bir biçime sahip olduğunu.
• B) Vazoların her zaman beyaz olduğunu.
• C) İki yüzün aynı anda görülebildiğini.
• D) Gölgenin gereksiz olduğunu.

4. Açık negatif alanları ölçülebilir kılmak için ne kullanılır?

• A) Silgi.
• B) Renkli kalem.
• C) Daha büyük bir nesne.
• D) Nesneyi çevreleyen dikdörtgen bir çerçeve.

5. Çizimde üçgen görünen bir boşluk, nesnede dörtgense bu neyi gösterir?

• A) Çevresindeki kenarlardan birinin yanlış yerde olduğunu.
• B) Çizimin doğru olduğunu.
• C) Işığın yanlış yönden geldiğini.
• D) Kâğıdın küçük olduğunu.

Cevaplar

1. B — Negatif alan nesnenin etrafındaki ve parçaları arasındaki boşluktur; kendisinin kapladığı alan ise pozitif alandır.
2. C — Nesnenin zihinde hazır bir sembolü vardır ve göz ona göre düzeltme yapar; boşluğun sembolü yoktur, bu yüzden daha dürüst çizilir.
3. A — Vazo ile yüz profilleri aynı sınırı paylaşır; zemin, figür kadar belirli bir biçimdir ve çizilebilir.
4. D — Çerçeve, nesnenin kenarı ile görüş alanının sınırı arasında kalan açık boşlukları kapatır ve biçimlerini ölçülebilir kılar.
5. A — Bir boşluğun biçimi, onu çevreleyen kenarlarla belirlenir; biçim tutmuyorsa kenarlardan biri kaymıştır.

Referans görseller

• Edgar Rubin'in vazo-yüz figürü, 1915; aynı sınırın vazo ve iki profil olarak okunması (özgün bir yeniden çizimle gösterilir).
• Özgün fotoğraf: bir sandalye ve yanında yalnızca negatif alanları koyu boyanmış çizimi.
• Özgün şema: bir fincanda pozitif alan ve sap ile gövde arasındaki negatif alan iki renkte.

Sonraki derse köprü

Boşlukları kullanarak ölçmeyi öğrendin. Sonraki ders çok daha eski ve tartışmalı bir ölçüm aracını ele alıyor: ızgarayı. Izgara kullanmanın hile olup olmadığını ve bir görüntüyü karelere bölerek nasıl aktarılacağını orada tartışacağız.